Lingua hixkaryana
| Lingua hixkaryana | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
Instancia de
| |||||||||
| Propiedades | |||||||||
|
Número de falantes
600 (2000)  | |||||||||
|
Tipoloxía lingüística
| |||||||||
|
Estado de lingua da UNESCO
 vulnerábel | |||||||||
| Clasificación lingüística | |||||||||
| Xeografía | |||||||||
|
País
| |||||||||
|
Orixinario de
| |||||||||
| Identificadores | |||||||||
| |||||||||
| Wikidata | |||||||||
A lingua hixkaryana /ˌhɪʃkæriˈɑːnə/[1] é unha lingua da familia caribe, falada por arredor de 500 persoas no río Nhamundá, un afluente do río Amazonas, no Brasil. É unha das preto dunha ducia de linguas que foron descritas coa orde de palabras obxecto-verbo-suxeito (inicialmente polo lingüista Desmond C. Derbyshire).[2] O hixkaryana está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.[3]
Fonoloxía
[editar | editar a fonte]O hixkaryana ten os seguintes fonemas consonánticos:
| Labial | Alveolar | Postalveolar ou palatal |
Velar | Glotal | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Nasal | m | n | ɲ ⟨ny⟩ | |||
| Oclusiva | xorda | p | t | tʃ ⟨tx⟩ | k | |
| sonora | b | d | ɟ ⟨dy⟩ | |||
| Fricativa | ɸ ⟨f⟩ | s | ʃ ⟨x⟩ | h | ||
| Vibrante | ɾ | ɽˡ ⟨ry⟩ | ||||
| Aproximante | j ⟨y⟩ | w | ||||
- /ɽˡ/ é un toque retroflexo cunha pronunciación lateral.
O hixkaryana ten os seguintes fonemas vocálicos:
| Anterior | Posterior | |
|---|---|---|
| Pechada | ɯ ⟨ɨ⟩, u ⟨u⟩ | |
| Semipechada | e ⟨e⟩ | |
| Semiaberta | ɔ ⟨o⟩ | |
| Aberta | æ ⟨a⟩ |
Gramática
[editar | editar a fonte]En lingua hixkaryana, os argumentos están indexados no verbo mediante prefixos de persoa. Estes prefixos forman un patrón inverso no que o argumento máis alto da xerarquía 2o > 1o > 3o está indexado no verbo. Se o obxecto dun verbo transitivo supera ao suxeito segundo esta xerarquía, utilízase o prefixo O axeitado; se non, úsase un prefixo A.
| Prefixos A | Prefixos O | ||
|---|---|---|---|
| 1A | 0-/ɨ- | 1O | r(o) |
| 2A | m(ɨ)- | 2O | o(j)-/a(j)- |
| 1+2A | t(ɨ)- | 1+2O | k(ɨ)- |
| 3A | n(ɨ)-/j- | ||
Notas
[editar | editar a fonte]- ↑ Laurie Bauer, 2007, The Linguistics Student’s Handbook, Edimburgo
- ↑ Kalin, Laura. Universidade de Arizona, ed. "Hixkaryana: The Syntax of OVS Word Order".
- ↑ Moseley, Christopher e Nicolas, Alexandre. "Atlas of the world's languages in danger". unesdoc.unesco.org. Consultado o 11 de xullo de 2022.
Véxase tamén
[editar | editar a fonte] |
A Galipedia ten un portal sobre: Pobos indíxenas de América |
Bibliografía
[editar | editar a fonte]- Aikhenvald, A. & Dixon, R. (Eds.) (1999). The Amazonian Languages. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-521-57021-2.
- Derbyshire, D. (1979). Hixkaryana. Amsterdam: North-Holland Publishing. ISBN.
- Derbyshire, D. (1985). Hixkaryana and Linguistic Typology. Dallas, TX: Summer Institute of Linguistics. ISBN 0-88312-082-8.
Ligazóns externas
[editar | editar a fonte]- A metátese en hixkaryana (en inglés)
- O hixkaryana na base de datos SAILS sobre linguas suramericanas (en inglés)
| Parukotoanas |  | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| Pekodianas |
| ||||
| Caribe de Venezuela |
| ||||
| Caribe de Güiana |
| ||||
| Sen clasificar |
| ||||
(†) Cursiva indica lingua morta | |||||
| Control de autoridades |
|
|---|
