Lingua estoniana

Lingua estoniana
eesti keel
pronuncia
Instancia de lingua natural macrolingua lingua viva  Subclase de linguas fino-bálticas linguas urálicas  Composto por estoniano estándar estoniano costeiro do nordeste estoniano meridional  Nome orixinal eesti keel (et)  Alfabeto alfabeto latino braille estoniano  Estudado por estudos estonianos
Propiedades
Número de falantes 1251770 (2022)
Institución de normalización Instituto da Lingua Estoniana
Tipoloxía lingüística suxeito verbo obxecto lingua nominativo-acusativa lingua con omisión de suxeito lingua sintética lingua aglutinante adxectivo-substantivo lingua V2
Caso gramatical nominativo caso alativo ablativo translativo caso esivo terminativo caso abesivo caso adesivo ilativo xenitivo elativo partitivo inesivo comitativo
Tempo gramatical presente pasado
Clasificación lingüística
linguaxe humana ↳ linguas urálicas ↳ linguas ugrofinesas ↳ linguas finopérmicas ↳ linguas fino-volgaicas ↳ linguas fino-saamis ↳ linguas fino-bálticas
Localización  Orixinario de Pobo estoniano Estonia  País Estonia  Coordenadas 58°33′N 25°49′L
Códigos e identificadores Freebase /m/02s2l ISO 639-1 et ISO 639-2 est ISO 639-3 est ISO 639-5 est IETF et OpenAlex C2776092919
Fontes e ligazóns  Descrito pola fonte Dicionario Enciclopédico Brockhaus e Efron "Q24509968 " Pequeno Dicionario Enciclopédico de Brockhaus e Efron "Q24733771 " Pequena enciclopedia soviética "Q87326757 "
Wikidata C:Commons

O estoniano (eesti keel, IPA: [ˈeːs.ti ˈkeːl]) é a lingua oficial da Estonia, falada por preto de 1,1 millón de persoas. É unha lingua fino-ugria e intimamente ligada ao finés, falado do outro lado do Golfo de Finlandia (ambas as dúas linguas son mutuamente intelixíbeis), a lingua võro, e o saami, falado no norte da Finlandia. Máis afastadamente está relacionado coa lingua húngara. Por contra, o estoniano non ten relación co letón nin tampouco coa lingua rusa.

Fonoloxía

Hai en estoniano nove fonemas relativos ás vogais simple — a e i o u õ [ɤ] ä [æ] ö [ø] ü [y] — os cales presentan tres duracións distintas. Desas, a simple e a longa son segmentalmente fonémicas, sendo o terceiro nivel de duración só suprasegmentalmente fonémico, presentando tamén cun contorno tonal distintivo. A ortografía estoniana distingue só as vogais curtas e as longas (denotadas pola súa duplicación). Hai tamén 19 ditongos (Hint 1978); e tamén se atopan agrupamentos polisilábicos de vogais.

	Frontais		Posteriores
	Non-arrendondas	Arredondadas	Non-arredondadas	Arredondadas
Altas	i	ü		u
Mediais	e	ö	õ	o
Baixas	ä		a

Hai unha serie de consoantes oclusivas xordas e non aspiradas, con tres duracións fonémicas, representadas b d g, p t k e pp tt kk. O resto das consoantes tamén presenta distinción na duración, mais na escrita só son distinguidas as consoantes curtas e longas. Como nas vogais, dous niveis de duración segmental son fonémicos, e o terceiro nivel é suprasegmentalmente fonémico. Por exemplo, para o fonema 'n': curto - 'n' en lina "pano das mans", longo 'n' en linna "da cidade" e extralongo 'n' en linna "para a cidade".

As fricativas son s h, alén de f š ž z, usadas en empréstitos. As demais consoantes son j l m n r v, alén das alofónicas velares nasais nk e ng. As consoantes poden palatalizarse, mais esa distinción non se marca na ortografía. A palatalización ocorre antes das vogais frontais. Cerca do 0,15% do léxico presenta total palatalización fonémica, cando ocorre sen unha vogal frontal.

A tonicidade das palabras recae na primeira sílaba. Con todo, os empréstitos internacionais e as consoantes extralongas alteran en parte ese padrón.

Gramática

Tipoloxicamente, o estoniano presenta características de linguas tanto aglutinatinantes como sintácticas. Ao longo da súa historia, a lingua alemá tivo unha forte influencia sobre o estoniano, tanto no vocabulario como na sintaxe.

Morfosintaxe

En estoniano, non hai xénero gramatical, mais os substantivos e adxectivos declínanse en catorce casos. A maioría dos casos en estoniano denota relacións que outras linguas son expresas polo uso de preposicións.

Abaixo está un exemplo das declinacións da palabra auto, que significa coche:

casos	singular	plural
nominativo	auto	autod
xenitivo	auto	autode
partitivo	autot	autosid
ilativo	autosse	autodesse	- para o coche
inesivo	autos	autodes	- no coche
elativo	autost	autodest	- do coche
alativo	autole	autodele	- para sobre o coche
adesivo	autol	autodel	- sobre o coche
ablativo	autolt	autodelt	- de sobre o coche
translativo	autoks	autodeks	- transformación
terminativo	autoni	autodeni	- ata o coche
esivo	autona	autodena	- como un coche
abesivo	autota	autodeta	- sen o coche
comitativo	autoga	autodega	- con o coche

Só tres dos casos enriba teñen función gramatical: o nominativo (o axente/suxeito da frase), o acusativo (o obxecto directo) e o partitivo (obxecto parcial).

Pronomes

Hai dous tipos de pronome para cada persoa en estoniano. Un, máis longo, para cando o foco está no axente e outro máis curto para cando o foco está na acción. Son:

Singular

1ª persoa	mina - ma
2ª persoa	sina - sa
3ª persoa	tema - ta

Plural

1ª persoa	meie - me
2ª persoa	teie - te
3ª persoa	temad - nad

Como non hai xénero nese idioma, non hai diferenza entre "el" e "ela" ou "eles" e "elas".

Verbos

O sistema de conxugación verbal non presenta distinción entre os tempos presente e futuro (a forma do presente utilízase en ambos contextos coa adición de marcadores de tempo), e hai formas especiais usadas para expresar unha acción iniciada por un suxeito indeterminado (o "impersoal").

O infinitivo dos verbos en estoniano é sempre terminado por -ma. A conxugación no presente se dá coa xunción dos seguintes morfemas na raíz do verbo:

Verbo istuma (sentar)

mina istun
sina istud
tema istub

meie istume
teie istute
nemad istuvad

Negación

A negación faise engadindo a palabra ei antes do verbo:

mina ei istu; sina ei istu etc

Véxase tamén

Outros artigos

• Wikipedia en estoniano
• Traducións da Biblia ao estoniano
• Dialecto de Tartu
• Dialecto de Mulgi

---

Este artigo sobre lingüística é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.  Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.

---