Lehendakari

Lehendakari
(2024)
Instancia de cargo electo cargo  Subclase de xefe de goberno  Nome orixinal lehendakari (eu)
Características  Lingua oficial lingua castelá lingua éuscara
Implicados  Titular Imanol Pradales  Nomeado por Parlamento Vasco  Organización dirixida Goberno Vasco
Datas  Fundación / creación 6 de outubro de 1936
Localización  Xurisdición País Vasco  País España  Residencia oficial Ajuria Enea
Fontes e ligazóns  Páxina WEB euskadi.eus…
Wikidata C:Commons

Iñigo Urkullu, elixido lehendakari en 2012.

O Eusko Jaurlaritzako Lehendakari (en galego: Presidente do Goberno Vasco), coñecido simplemente como lehendakari, é a máis alta representación do Goberno Vasco. A súa sede e oficina institucional é a lehendakaritza (presidencia), situada en Vitoria, xunto á súa residencia oficial, o pazo de Ajuria Enea.

En éuscaro a palabra lehendakari é sinónimo de "presidente" (significa literalmente "primeiro responsable") e pode facer referencia tamén ao presidente do Goberno de Navarra, o presidente do Parlamento de Navarra ou os presidentes de diversas institucións tanto públicas como privadas. Non obstante, fóra dos territorios euscaldúns, coñécese como lehendakari ao presidente do Goberno Vasco.

A residencia oficial do lehendakari é o palacio de Ajuria Enea, preto da sede da presidencia do Goberno vasco e da oficina do lehendakari que se atopan en Vitoria-Gazteiz no barrio de Mendizorrotza.

"Lehendakari"

Con anterioridade ó establecemento da ortografía oficial do éuscaro nos anos 1970, a grafía empregada era Euzko Jaurlaritzaren Lehendakari. Tanto jaurlaritza como lehendakari son neoloxismos en éuscaro. Foron creados por membros do Partido Nacionalista Vasco.

Os termos xenéricos en éuscaro para "presidente" son lehendakari(a) ou presidente(a). En éuscaro, resérvase o neoloxismo "jaurlaritza" para o Goberno Vasco.

Lista de presidentes do País Vasco

José Antonio Aguirre foi o primeiro lehendakari da Rexión Autónoma do País Vasco, pero Francisco Franco Bahamonde suspendeu o estatuto de autonomía de 1936, así como os concertos económicos de Biscaia e Guipúscoa, por consideralas «provincias traidoras». Así a todo, si mantivo os seus similares en Álava e Navarra, por ser territorios onde triunfaron os sublevados tralo golpe de estado de 1936.

O Goberno de Euzkadi continuou existindo no exilio, con representantes dos mesmos partidos que constituíran o executivo durante a guerra. O PNV resistiuse á disolución do Goberno vasco no exilio, seguindo o modelo catalán, pero apenas actuou entre 1975 e o momento da súa disolución en 1979, trala aprobación do estatuto vasco. Ademais, a dimisión do último representante socialista en xaneiro de 1979 deixouno reducido á súa mínima expresión.

Os nacionalistas vascos toman a súa lexitimidade do derradeiro lehendakari no exilio, Jesús María de Leizaola, e non do Consello Xeral Vasco, razón pola cal Carlos Garaikoetxea, presidente do Consello Xeral Vasco desde 1979 e primeiro presidente do Goberno Vasco trala aprobación do estatuto de autonomía (1980), aparece regularmente, tanto nas manifestacións públicas dos partidos nacionalistas vascos como na páxina web do Goberno Vasco,como o primeiro lehendakari (ou terceiro, se se inclúen a Aguirre e Leizaola). Porén, os nacionalistas, non adoitan recoñecer nas súas manifestacións o título de "lehendakari" a Ramón Rubial, primeiro presidente do Consello Xeral Vasco, por non ter sido elixido por votación popular, aínda que na web do Goberno vasco si aparece como tal.

A partir de Garaikoetxea, vense empregando a forma lehendakari tanto en éuscaro como en castelán.

Goberno de Euzkadi (Segunda República e exilio) (1936-1978)

	Lexislatura	Imaxe	Lehendakari	Inicio do mandato	Fin do mandato	Partidos no Goberno
	1936-1960		José Antonio Aguirre Lecube	7 de outubro de 1936 (dende 1939 no exilio)	22 de marzo de 1960	EAJ-PNV, PSOE, PCE-EPK, IR, UR, ANV
	1960-1979		Jesús María Leizaola Sánchez	22 de marzo de 1960	17 de febreiro de 1978 (como predecesor do presidente do Consello Xeral Vasco) 16 de decembro de 1979 (como lehendakari)	EAJ-PNV, PSOE, PCE-EPK, IR, UR, ANV

Consello Xeral Vasco (1978-1980)

	Lexislatura	Imaxe	Lehendakari	Inicio do mandato	Fin do mandato	Partidos no Consello
	1978-1979		Ramón Rubial Cavia	17 de febreiro de 1978	9 de xuño de 1979	PSE-PSOE, EAJ-PNV, ESEI, PCE-EPK, DCV, EAE-ANV
	1979-1980		Carlos Garaikoetxea Urriza	9 de xuño de 1979	9 de abril de 1980	EAJ-PNV, PSE-PSOE, ESEI, PCE-EPK, DCV, EAE-ANV

Goberno Vasco (dende 1980)

	Lexislatura	Imaxe	Lehendakari	Inicio do mandato	Fin do mandato	Partidos no Goberno
	I. (1980-1984)		Carlos Garaikoetxea Urriza	9 de abril de 1980	abril de 1984	EAJ-PNV
	II. (1984-1985)		Carlos Garaikoetxea Urriza	abril de 1984	xaneiro de 1985	EAJ-PNV
	II. (1984-1987)		José Antonio Ardanza Garro	xaneiro 1985	marzo 1987	EAJ-PNV
	III. (1987-1991)		José Antonio Ardanza Garro	marzo 1987	febreiro 1991	1986-1987, EAJ-PNV 1987-1990, EAJ-PNV e PSE
	IV. (1991-1994)		José Antonio Ardanza Garro	febreiro 1991	xaneiro 1995	1991, EAJ-PNV, EA e EE 1991-1993, EAJ-PNV, PSE e EE 1993-1994, EAJ-PNV e PSE-EE
	V. (1994-1998)		José Antonio Ardanza Garro	xaneiro 1995	xaneiro 1999	1995-1998: EAJ-PNV, EA, PSE-EE 1998-1999: EAJ-PNV, EA
	VI. (1998-2001)		Juan José Ibarretxe Markuartu	xaneiro 1999	xullo de 2001	EAJ-PNV, EA
	VII. (2001-2005)		Juan José Ibarretxe Markuartu	xullo de 2001	maio 2005	EAJ-PNV, EA, EB-B
	VIII. (2005-2009)		Juan José Ibarretxe Markuartu	maio 2005	maio 2009	EAJ-PNV, EA, EB-B
	IX. (2009-2012)		Francisco Javier López Álvarez	maio 2009	decembro de 2012	PSE-EE e PP
	X. (2012-2016)		Iñigo Urkullu Rentería	decembro de 2012	novembro de 2016	EAJ-PNV
	XI. (2016-2020)		Iñigo Urkullu Rentería	novembro de 2016	agosto de 2020	EAJ-PNV e PSE
	XII. (2020-2024)		Iñigo Urkullu Rentería	agosto de 2020	maio de 2024	EAJ-PNV e PSE
	XIII. (2024-actual)		Imanol Pradales Gil	maio de 2024	en vigor	EAJ-PNV e PSE

Véxase tamén

Outros artigos

• Ajuria Enea
• Goberno vasco