Kapo

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Brazalete dun oberkapo (kapo xefe).

Kapo (ás veces Capo) era un termo usado para certos presos, tamén chamados Funktionshäftlinge (singular: Funktionshäftling) que traballaron dentro dos campos de concentración nazis durante a segunda guerra mundial en varias das posicións administrativas máis baixas.

Etimoloxía[editar | editar a fonte]

A orixe da palabra non está clara. Kapo podería ser:

- Segundo a Jewish Virtual Library, contracción do termo eufemístico Kameradschaftspolizei, algo así como "policía de camaradería", onde "camaradería" alude tanto ao compañeirismo entre os presos como á relación especial do capo cos administradores do campo.[1][2]

- Adaptación do italiano il capo, "a cabeza" ou "o capataz".[3]

- Segundo Dubiden, contracción do nome do rango militar francés caporal (cabo).[4]

- Segundo Robert D. McFadden, gañador dun Premio Pulitzer en 1996, a palabra procede do termo Lagerkapo ("capitán de campo").[5]

No caso de que a palabra proviñese do italiano, non sería necesariamente un termo de orixe militar, senón que probablemente chegase cos obreiros migratorios como forma de referirse ao capataz. Capo é, a pé de obra, un termo normal para referirse ao oficial de albanel que exerce funcións de capataz. Posibelmente así pasou a palabra Kapo xa de forma temperá no campo de concentración de Dachau á linguaxe propia dos deportados ("Lagerszpracha“). No campo de concentración de Auschwitz úsase o termo en ordes nas que se prohibe explicitamente a participación dos kapos nos grupos de traballo (Arbeitskommandos).[6]

Para o escritor italiano Primo Levi, sobrevivente de Auschwitz, o termo Kapo "alemán deriva directamente do italiano e a pronuncia truncada introducida polos prisioneiros franceses [···] é preferida en Italia precisamente polo seu valor diferenciador".[7]

Organización[editar | editar a fonte]

Normalmente, os kapos non realizaban traballos manuais, senón que exercían funcións de supervisión. Asignábanselles capataces e gozaban de privilexios relativos en comparación cos demais presos (mellor alimentación e mellores condicións laborais), o cal aumentaba as súas posibilidades de supervivencia. A decisión da SS de escoller a un ou outro prisioneiro como Kapo era táctica, e o seu obxectivo era que as ordes se transmitisen da forma máis fluída posible e se impuxesen sen escrúpulos. Kapos foron por exemplo criminais profesionais, antigos integrantes da SA ou presos políticos. No campo de Ravensbrück, a SS elixía ao principio con frecuencia a presos clasificados 'antisociais' ou 'criminais' como Funktionshäftlinge[8]. Con todo, a partir de 1941 comezou a elixir a presos políticos para sacar proveito da súa eficiencia e disciplina.[9][10] Nalgúns campos instaurouse un "servizo de orde xudía" (Jüdischer Ordnungsdienst), herdeiro da "policia xudía" dos guetos.

O cambio da estrutura de administración dun campo adoitaba levar o cambio da estrutura dos kapos.

Algúns kapos mantiveron unha certa integridade moral e desempeñaron labores que melloraron notablemente a vida nos campos, chegando a ser respectados polo conxunto dos presos. Walter Cramer, por exemplo, foi kapo da enfermaría do campo de Buchenwald e declarado en 1999 xusto entre as nacións.

Cine e literatura[editar | editar a fonte]

A figura do kapo describiuse en moitos libros, entre eles Se isto é un home de Primo Levi e O home en busca de sentido de Viktor Frankl, tratado neste caso desde o punto de vista dun psiquiatra. Tamén se menciona na autobiografía de Elie Wiesel, A noite.

A película Kapò de Gillo Pontecorvo de 1959 conquistou nomeamento ao Óscar e foi premiada en festivais. Outras películas onde aparecen "kapos" son La vita è bella de Roberto Benigni, A decisión de Sophie de Alan J. Pakula, Nuit et brouillard de Alain Resnais, Porteiro de noite de Liliana Cavani, O escape de Sobibor, God on trial, O fillo de Saúl (Saul fia) e El fotógrafo de Mauthausen (Mar Targarona). Tamén aparece na serie Jaguar, de Carlos Sedes.[11]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. superuser. "Leo-Baeck" (en alemán). Consultado o 15 de novembro de 2018. 
  2. "Kapo". 1 de agosto de 2012. Consultado o 15 de novembro de 2018. 
  3. "Theresienstadt Lexikon, Kapo". Consultado o 15 de novembro de 2018. 
  4. "Duden | Kapo | Rechtschreibung, Bedeutung, Definition, Herkunft" (en alemán). Consultado o 15 de novembro de 2018. 
  5. McFadden, Robert D. "A Jew Who Beat Jews in a Nazi Camp Is Stripped of His Citizenship" (en inglés). Consultado o 15 de novembro de 2018. 
  6. Darstellungen und Quellen zur Geschichte von Auschwitz: Standort- und Kommandanturbefehle des Konzentrationslagers Auschwitz 1940-1945. Norbert Frei (editor), Thomas Grotum (editor), Jan Parcer (editor), Sybille Steinbacher (editora), Bernd C. Wagner (editor), Institut für Zeitgeschichte (autor).
  7. Levi, Primo (2018). "La zona gris". Trilogía de Auschwitz. Barcelona: Austral. p. 505. ISBN 978-84-9942-820-8. 
  8. "Die Frauen von Ravensbrück". Consultado o 2022-04-04. 
  9. https://www.youtube.com/watch?v=gY2vUufKrek (A partir do minuto 34:35)
  10. Die Frauen von Ravensbrück, 2005, (directora: Loretta Walz). Película documental con entrevistas a mujeres supervivientes del campo de Ravensbrück.
  11. Nelly Osco. "“Jaguar”: final explicado de la serie española de Netflix".