Intento de golpe de estado en Estonia de 1924

Intento de golpe de estado en Estonia de 1924
Instancia de tentativa de golpe de Estado
Datas  Data 1 de decembro de 1924
Localización  Localización Estonia  País Estonia  Coordenadas 58°35′43″N 25°00′49″L
Cifras e dimensións  Número de vítimas    151
Códigos e identificadores Freebase /m/02pxztj
Wikidata

O intento de golpe de estado en Estonia de 1924 foi unha tentativa de golpe marrada en Estonia do 1 de decembro de 1924, dirixido polo Comintern, e escenificado polo Partido Comunista de Estonia e os bolxeviques, na súa maioría infiltrados dende a Unión Soviética. Dos 279 rebeldes procomunistas que participaron activamente, 125 morreron en combate e, posteriormente, máis de 500 persoas foron arrestadas, mentres que as forzas gobernamentais estonianas perderon 26 homes.

Antecedentes

A finais de febreiro de 1918, durante a primeira guerra mundial, a Rusia soviética perdeu o control dos estados bálticos, que pertencían ao Imperio Ruso dende o Tratado de Nystad en 1721. O 24 de febreiro de 1918, os políticos estonianos aproveitaron o baleiro de poder resultante e declararon a Estonia independente como república soberana. Un día despois, as tropas imperiais alemás marcharon sobre Talín. O Imperio Alemán rexeitou rotundamente a independencia de Estonia e a creación dun estado estoniano independente. Só tras a derrota alemá na primeira guerra mundial, o goberno estoniano puido asumir o poder no país en novembro de 1918. A República de Estonia converteuse nun estado constitucional democrático con características occidentais.

O goberno bolxevique de Rusia non recoñeceu a soberanía estatal de Estonia. O 13 de novembro de 1918, as forzas rusas soviéticas comezaron unha ofensiva para reconquistar os estados bálticos. Na guerra de independencia de Estonia (1918-1920), Estonia puido afirmarse militarmente fronte á Rusia soviética. O 2 de febreiro de 1920, ámbolos dous gobernos asinaron un tratado de paz en Tartu. Nel, a Rusia soviética recoñeceu, de conformidade co dereito internacional, a independencia estatal da República de Estonia “para sempre”. Porén, as relacións entre ambos estados seguen sendo tensas e a paz incerta. No que respecta á desexada revolución mundial comunista, a Estonia de orientación occidental, coa súa democracia burguesa, era unha espiña no lombo dos bolxeviques. Na fronteira común producíronse repetidos incidentes e provocacións. Nas zonas fronteirizas e ao longo das liñas ferroviarias, o estado de emerxencia seguiu aplicándose en Estonia mesmo despois do remate da guerra de independencia, o que restrinxiu numerosas liberdades civís. Permaneceu vixente até a década de 1930.

O goberno soviético apoiou extraoficialmente o Partido Comunista de Estonia (EKP), fundado en novembro de 1920, que fora membro da Internacional Comunista dende 1922. A Comintern tamén financiou gran parte do traballo ilegal do EKP como partido.

Os comunistas atoparon apoio entre a poboación estoniana, especialmente entre os sectores perdedores económicos dos anos da posguerra. Nas eleccións parlamentarias de 1920, a súa organización política principal, o “Consello Central de Sindicatos de Estonia” (en estoniano: Eesti Ametiühisuste Kesknõukogu), con 24.000 membros, obtivo o 5,3% dos votos. Nas eleccións parlamentarias de 1923 foi do 9,5%. O electorado comunista proviña principalmente dos sectores máis pobres da clase traballadora. En 1924 o proscrito EKP contaba cuns 2.000 membros.

Os funcionarios comunistas en Estonia seguiron sendo obxecto dunha dura persecución por parte das autoridades estonianas. Só podían traballar en segredo e facer propaganda seguía sendo perigosa para eles. O 3 de maio de 1922, a policía estoniana localizou a Viktor Kingissepp, o presidente do EKP que vivía na clandestinidade en Talín. Foi condenado a morte nun xuízo sumario e executado o mesmo día. O seu corpo foi guindado ao mar. En 1923, o líder comunista Jaan Kreuks foi asasinado a tiros pola policía.

A incapacidade e a morte de Vladimir Levin o 21 de xaneiro de 1924 desencadenou unha loita polo poder entre Lev Trotski e Iosif Stalin. Durante este período, a política exterior da Unión Soviética desviouse en relación con Estonia. O 1 de decembro de 1924, a Comintern intentou o golpe de Estado comunista en Estonia.

Jaan Anvelt.

Planificación

Sesenta oficiais do Razvedupr foron enviados a Talín na primavera de 1924 para organizar un levantamento. O plan foi artellado por Jaan Anvelt e Karl Rimm, un veterano da guerra civil rusa. O plan prevía un ataque principal contra Talín, con golpes de estado posteriores en Tartu, Narva, Pärnu, Viljandi, Rakvere, Kunda e Kohila.

A revolta comezaría ás 5:15 da mañá. Os 279 comunistas, na súa maioría infiltrados dende a Unión Soviética, estaban armados con 5 subfusís Thompson, 55 rifles, 65 granadas de man, 8 artefactos explosivos e 150 pistolas. O plan contaba con que os obreiros e soldados se unirían á insurxencia e axudarían a tomar o poder na capital. O plan esixía o estabelecemento dunha república soviética cun "goberno da xente traballadora" de Estonia.

A maioría dos plans foron frustrados polo xuízo dos 149 en novembro de 1924, que eliminou moitos posibles organizadores comunistas. A primeira prioridade dos pistoleiros foi tomar o control da Escola Nacional de Defensa de Estonia (localizada no suburbio de Tondi, ao sur do centro de Talín), a principal estación de ferrocarril de vía estreita en Talín-Väike e un batallón de enxeñeiros en Nõmme.

O golpe

Barracas de Tondi.

A finais de novembro de 1924, case ao mesmo tempo que remataba o xuízo dos 149, Moscova decidiu iniciar a sublevación o 1 de decembro. A noite do 30 de novembro de 1924, os homes que preparaban o ataque á academia militar debían reunirse na casa dos Reimann, a un quilómetro da academia. Supoñíase que habería 140 homes presentes, mais só apareceron 56. Os comunistas ían armados cunha metralladora lixeira, catro fusís, algunhas pistolas e granadas de man. Designáronse tres mensaxeiros para manter o contacto con outros grupos e co cuartel xeral.

Os pistoleiros comunistas comezaron a mobilizarse o 1 de decembro de 1924 ás 5.00 horas. Daquela había 450 cadetes, suboficiais e oficiais na academia militar. O oficial de servizo era o tenente Joosep Lääne, asistido por un cadete. O garda de tres membros acababa de regresar ao edificio despois da súa patrulla. Cando os pistoleiros chegaron ao seu obxectivo, atacaron o dormitorio dos cadetes, lanzando granadas de man polas fiestras e disparando contra os cadetes que durmían abaixo. Tres gardas, auxiliados por catro cadetes de artillaría que conseguiran pistolas semiautomáticas de 9 milímetros da armería, bloquearon o acceso ao primeiro andar e abriron fogo contra os atacantes. Isto deu tempo aos cadetes do primeiro andar para sacar as súas armas da armería e lanzar un contraataque, obrigando aos atacantes a retirarse. Ao mesmo tempo, un grupo máis pequeno de insurxentes atacara o comedor de cadetes, que estaba baleiro, xa que o oficial de servizo e o seu axudante abandonaran o edificio.

Unha patrulla de cadetes detivo un coche que procedía da cidade. Ao ver os cadetes armados, o condutor intentou escapar, pero el e os seus compañeiros foron capturados e levados á academia militar. Dous deles resultaron ser irmáns dun insurxente, Rudolf Vakmann, que fora enviado para traer armas da academia. Formouse un tribunal marcial, composto por tres oficiais. Tras unha breve investigación, os sete pasaxeiros foron executados sumariamente esa noite. Nove cadetes resultaron feridos durante o levantamento. Os cadetes Arnold Allebras, Aleksander Teder, Aleksander Tomson e August Udras morreron.

Outro grupo de ataque comunista atacou o Castelo de Toompea, onde estaban as oficinas do Ancián do Estado, o Riigikogu e o Goberno. Un terceiro grupo entrou no apartamento do Ancián do Estado, situado detrás da Catedral Alexander Nevsky en Talín. O Ancián do Estado, Friedrich Akel, logrou escapar pola porta de atrás.

Aeródromo de Lasnamäe na década de 1920.

Os comunistas conseguiron capturar o aeródromo militar e o cuartel xeral da división aérea en Lasnamäe, onde se uniron algúns soldados. Porén, unidades adicionais que chegaron pouco despois obrigaron aos atacantes a retirarse. Dous tenentes da forza aérea foron xulgados de guerra pola súa colaboración cos atacantes e condenados a morte. Vendo o seu fracaso, os atacantes secuestraron dous avións militares e tentaron escapar á Unión Soviética. Un dos avións viuse obrigado a aterrar preto de Narva, pero o outro conseguiu cruzar a fronteira ileso.

Na división motorizada, os comunistas recibiron axuda dun suboficial, apoderáronse do garaxe de tanques e estragaron algúns deles, deixándoos inmobilizados. Despois do tiroteo contra o suboficial Loorents por Rudolf Kaptein, outro suboficial, os insurxentes fuxiron. Outro grupo apoderouse da estación principal de tren, detivo o axente de servizo e matou a varios policías. Como os insurxentes pararon todos os trens de pasaxeiros, o ministro de Estradas, Karl Kark, decidiu comprobar persoalmente a situación. Foi baleado e ferido de morte nas escaleiras da estación.

Tamén se produciu un tiroteo na esquina das rúas Vene e Apteegi, onde se atopaba a Oficina Central de Correos. O xefe da gornición de Tartu, o xeneral Ernst Põdder, estaba en Talín facendo un recado e, pola mañá, tomaba unha copa nun bar cos seus amigos preto do tiroteo. Notaron a escaramuza na rúa e lanzáronse á batalla.

Ás 10:00 horas, as forzas gobernamentais tiñan a situación baixo control e recuperaran todos os edificios capturados polos rebeldes.

Consecuencias

Inauguración do monumento aos cadetes caídos en 1928.

Aínda que o intento de golpe rematou en cinco horas, a busca dos participantes continuou durante varios días. O 5 de decembro de 1924 tivo lugar unha escaramuza preto de Talín, en Iru. A policía disparou a tres destacados comunistas: Arnold Sommerling, Evald Ambos e Osvald Piiri. O 7 de decembro houbo unha operación policial na rúa Vilmsi de Talín. A policía entrou nunha casa do número 50 da rúa Vilmsi e disparou a tres comunistas: G. Kreuks, V. Bogdanov e Rudolf Pälson. Algúns dos principais organizadores, como Jaan Anvelt e Rudolf Vakmann, conseguiron escapar á Unión Soviética. Máis tarde foron arrestados e executados polas autoridades soviéticas durante a Gran Purga.

O goberno de Estonia concedeu a Cruz da Liberdade a dez persoas polas súas achegas: Johan Laidoner, Johan Unt, Hermann Rossländer, Rudolf Aaman, Richard Brücker, Rudolf Kaptein, August Keng, Alfred Perup Klemmer e August Schau. Foi a última vez que se entregou o premio. Un monumento aos cadetes que morreron no intento de golpe de estado de 1928 erixiuse en Tondi (en Tondi tänav 55/57), deseñado por Amandus Adamson. Destruído polos soviéticos en 1941, foi reconstruído no seu lugar orixinal e inaugurado o 15 de maio de 2009 polo escultor Jaak Soans.

Estonia foi finalmente invadida e ocupada pola Unión Soviética durante e despois da segunda guerra mundial, ata que a independencia do país foi restaurada en 1991. Durante a ocupación soviética de Estonia (1944–1991), o intento de golpe de Estado comunista de 1924 foi referido polas autoridades de Talín como o 1 de decembro de 1924 e descrito como parte dunha revolución marxista mundial.

En 1974, un monumento na honra aos rebeldes foi inaugurado fronte á Estación Báltica, a principal estación de ferrocarril de Talín. Foi demolido a principios dos anos 90. Bromeábase dicindo que era o único monumento do mundo que conseguiu representar a todos os participantes nun intento de golpe de estado (había catro figuras).