Forte de Samaipata
| Forte de Samaipata | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||
| |||||||||||||
| |||||||||||||
| |||||||||||||
| |||||||||||||
| |||||||||||||
| |||||||||||||
| |||||||||||||
| Wikidata C:Commons | |||||||||||||
O Forte de Samaipata ou Forte Samaipata, tamén coñecido simplemente como "El Fuerte", é un sitio arqueolóxico precolombiano e Patrimonio da Humanidade da UNESCO situado na Provincia de Florida, Departamento de Santa Cruz, Bolivia.[1] Está situado nas ladeiras orientais dos Andes bolivianos e é un destino turístico popular tanto para bolivianos como para estranxeiros. Está servido pola cidade veciña de Samaipata. O sitio arqueolóxico de El Fuerte é único xa que abrangue edificios de tres culturas diferentes: Chanè, Inca e Español.[2]
Aínda que se lle chamaba forte, Samaipata tamén tiña unha función relixiosa, cerimonial e residencial. A súa construción probablemente iniciarona os Chané, un pobo preinca de orixe arauaco. Tamén hai ruínas dunha praza e residencias incas, que datan de finais do século XV e principios do XVI, cando o Imperio Inca se expandiu cara ao leste desde as terras altas dos Andes cara ás ladeiras subtropicais. Tanto os chanés como os incas e os españois sufriron incursións dos guerreiros guaraní ava (chiriguanos) que tamén se asentaron na rexión. Os ava guaraní conquistaron as chairas e os vales de Santa Cruz e ocuparon a zona de Samaipata. Os guaraní ava dominaron a rexión ata ben entrado o período colonial español.[3]
Os españois construíron un asentamento no forte de Samaipata e hai restos de edificios de arquitectura árabe típica andaluza. Os españois abandonaron axiña o forte e mudáronse a un val próximo, establecendo a cidade de Samaipata en 1618.[4]
Incas
[editar | editar a fonte]O sitio de Samaipata ocupouse como zona ritual e residencial arredor do ano 300 d.C. polos Chané do período Mojocoyas (200 a 800 d.C.). Comezaron a dar forma á gran rocha que é o centro cerimonial da ruína de Samaipata.[5]
Segundo un cronista español do século XVII, Diego Felipe de Alcaya, os incas, probablemente a finais do reinado de Túpac Yupanqui (gobernou entre 1471 e 1493), comezaron a incorporación da zona de Samaipata ao imperio. Un parente de Yupanqui chamado Guacane liderou un exército inca á zona e, con elaborados agasallos, persuadiu ao líder local, cuxo título era Grigota, e aos seus 50 000 súbditos a someterse ao goberno inca. Guacane estableceu a súa capital en Samaipata ou Sabay Pata no cumio dunha montaña a unha altitude de 1900 m. Samaipata significa "as alturas do descanso" na lingua quechua falada polos incas.[6]
Samaipata foi un centro administrativo, cerimonial e relixioso inca. Do mesmo xeito que outros centros administrativos incas nas fronteiras do imperio (como Oroncota), Samaipata estaba protexida por fortalezas periféricas. Unha delas localizouse a uns 50 km ao leste chamada La Fortaleza. As ruínas do forte están no cumio dunha montaña con vistas ás terras baixas arredor da actual cidade de Santa Cruz de la Sierra.[7] Outra fortaleza, de localización descoñecida, chamada Guanacopampa, protexía unha mina en Saypurú ou Caypurum, de localización tamén descoñecida.[8] A zona de Samaipata era unha das máis illadas e orientais do Imperio Inca.
Segundo o relato de Alcaya, Guacane e Grigota morreron nun ataque do pobo Lingua guaraní oriental boliviana chamado chiriguanos polos españois. Os chiriguanos avanzaban desde as terras baixas cara aos contrafortes dos Andes. Un contraataque dos incas non conseguiu desposuír aos chiriguanos que permaneceron para establecerse en Samaipata e os seus arredores. Un edificio inca destruído por un incendio en Samaipata dá credibilidade a esta historia.[9] A data da guerra é incerta, aínda que moitas autoridades datan o comezo dos ataques chiriguanos ás fronteiras orientais dos incas na década de 1520.[10]
Os españois, xunto cos partidarios incas, puideron usar Samaipata como fortaleza e campamento base xa na década de 1570, pero o asentamento español formal comezou en 1615 mentres os chiriguanos aínda eran ameazantes. Unha casa española atópase entre as ruínas.[11]
O sitio
[editar | editar a fonte]
O sitio arqueolóxico de Samaipata, dunhas 20 ha, está dividido en dúas partes: un sector cerimonial e un sector administrativo/residencial. Algunhas das construcións incas construíronse sobre estruturas anteriores dos Chané.
O sector cerimonial atópase na parte norte do sitio. Ten uns 220 m por 60 m e consiste principalmente nunha gran cadeira de rocha case completamente cuberta con tallas de orixe tanto inca como preinca. As tallas inclúen unha variedade de figuras xeométricas e animais, muros, nichos e longas tallas en forma de canle chamadas "a espiña da serpe" ou "o cascabel" (a serpe de cascabel). Aínda que non sexa o máis espectacular visualmente, a parte máis importante do sector cerimonial é o "coro dos sacerdotes" no punto máis alto da rocha. Este consta de 18 nichos, probablemente usados como asentos para individuos, escavados na rocha. Na parte inferior da rocha hai 21 nichos rectangulares escavados que puideron servir como residencias para sacerdotes ou para o almacenamento de artigos cerimoniais. Outros nichos e alcobas están esparexidos pola ruína.[12]
O centro residencial e administrativo constitúe a parte sur do sitio. Samaipata puido ser unha capital provincial inca e ten toda a infraestrutura asociada a ese status.[13] A característica máis destacada é unha gran praza trapezoidal duns 100 m a cada lado, bordeada ao sur por unha "kallanka", un edificio rectangular típico das cidades incas e que simboliza o poder político inca. A kallanka, de 70 m de longo e 16 m de ancho, utilizábase para reunións públicas, festas e para aloxamento de visitantes e soldados. A kallanka de Samaipata é a segunda máis grande de Bolivia, pero aparentemente a construción interrompíuse xa que a canle de drenaxe e o tellado de palla non se completaron.[14]
Tamén neste sector está o Acllahuasi, un convento para as mulleres recluídas chamadas Aclla, que eran escollidas para tecer téxtiles, converterse en esposas de nobres incas, participar en cerimonias e, nalgúns casos, ser sacrificadas en cerimonias relixiosas. A existencia dun Acllahuasi era típica de importantes asentamentos incas.[15]
Protección
[editar | editar a fonte]Debido aos danos causados polos visitantes que camiñan polos símbolos gravados na rocha e pola erosión causada pola auga, a zona interior está acordonada para evitar máis danos. Non obstante, a maior parte aínda se pode ver. O acceso ao sitio é doado, moitos operadores operan autobuses desde a próxima Samaipata. Hai unha pequena taxa de entrada. O sitio está baixo o coidado de Stonewatch, que é unha sociedade sen ánimo de lucro e academia para a conservación e documentación da arte rupestre.
Galería
[editar | editar a fonte]
Vista xeral do templo de El Fuerte.
Ranuras paralelas inclinadas talladas na rocha.
Nichos tallados na rocha. Aquí vivían os sacerdotes ou almacenaban artigos cerimoniais.
Vista lateral
Vista actualizada en 2023
Descrición do marcador do templo dos Cinco Nichos
![Cinco nichos gravados no lateral da rocha](https://gl.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Templo_de_las_5_hornacinas_"Temple_of_the_5_Niches".jpg)
Notas
[editar | editar a fonte]- Referencias
- ↑ "Fuerte de Samaipata--UNESCO World Heritage Centre" https://whc.unesco.org/en/list/883. Accessed 23de setembro de 2016
- ↑ "Fuerte de Samaipata". whc.unesco.org. Consultado o 23 de setembro de 2016.
- ↑ "Fuerte de Samaipata". whc.unesco.org. Consultado o 23 de setembro de 2016.
- ↑ "Gobierno Autonomo: Santa Cruz", https://www.santacruz.gob.bo/sczturistica/florida_municipio_samaipata_datos/30000381[Ligazón morta], accessed 27 de setembro de 2016
- ↑ "Fuerte de Samaipata". whc.unesco.org. Consultado o 23 de setembro de 2016.
- ↑ Scholl, Jonathan (2015), "At the Limits of Empire: Incas, Spaniards, and the Ava-Guarani (Chiriguanaes) on the Charcas-Chiriguana Frontier, Southeastern Andes (1450s-1620s)", Dissertation, University of Florida, pp 187-188
- ↑ Meyers, Albert and Ulbert, Cornelius (1997), "Inka Archaeology in Eastern Bolivia: Some Aspects of the Samaipata Project," https://www.researchgate.net/publication/280917869_Inka_Archaeology_in_Eastern_Bolivia_Some_Aspects_of_the_Samaipata_Project, accessed 24 de setembro de 2016
- ↑ "El Sitio Ceremonial y Administrativo de El Fuerte de Samaipata" (Apr 2015), Tesapa Arundu, Vol. 4, No. 21, pp. 2-3, https://www.academia.edu/12331379/El_Sitio_Ceremonial_y_Administrativo_de_El_Fuerte_de_samaipata, accessed 25 de setembro de 2016
- ↑ Scholl, pp. 196-197
- ↑ "Fuerte de Samaipata".
- ↑ Meyers, Albert (2005), "Incas, Españoles y el Paytiti: la perspectiva desde el “Fuerte de Sabaypata”, Oriente de Bolivia." Archivio per L’Antropologia e la Etnologia, V.CXXXV (Atti del Convegnio Internazionale Nuove Prospettive negli Studi Andini), 167-168. https://www.academia.edu/3070986/Incas_Espa%C3%B1oles_y_el_Paytiti_la_perspectiva_desde_el_Fuerte_de_Sabaypata_Oriente_de_Bolivia_2005_, accessed 25 Sep 2016' Meyes and Ulbert. Samaipata was officially founded in 1618
- ↑ Muňoz Collazos, Maria de los Angeles (2015), "Samaipata, el Cerro Esculpido: Locales e Incas" (2015), Arqueoantropologiccas, Vol. 5, No. 5, pp. 13-14. https://www.academia.edu/27563088/PROYECTO_ARQUEOL%C3%93GICO_VALLES_DE_TARIJA_PAVT, accessed 27 de setembro de 2016
- ↑ Meyers e Ulbert, páx. 81
- ↑ "El Sitio Ceremonial y Administrativo de el Fuerte de samaipata". www.academia.edu. Consultado o 25 Sep 2016.
- ↑ "Fuerte de Samaipata". whc.unesco.org. Consultado o 23 Set 2016.
Véxase tamén
[editar | editar a fonte] |
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Forte de Samaipata  |
 |
A Galipedia ten un portal sobre: Bolivia |
Outros artigos
[editar | editar a fonte]Ligazóns externas
[editar | editar a fonte]- StoneWatch - society and academy for conservation and documentation of rock art
- Official UNESCO World Heritage Site webpage
- Site with some pictures and information
 | Potosí (1987) · Misións xesuítas de Chiquitos (1990) · Cidade histórica de Sucre (1991) · Forte de Samaipata (1998) · Tiahuanaco (2000) · Parque Nacional de Noel Kempff Mercado · Camiños do Inca* (2014)
| .svg) .svg) | |
