Diferenzas entre revisións de «España»

Saltar ata a navegación Saltar á procura
Tradución e adaptación da wikipedia en castelán
Etiqueta: edición de código 2017
(Tradución e adaptación da wikipedia en castelán)
Etiqueta: edición de código 2017
== Goberno e política ==
{{Artigo principal|Goberno e política de España}}
España é un [[Estado]] [[Estado social|social]] e [[Democracia|democrático]] [[Estado de dereito|de dereito]] que ten como [[Forma de goberno|forma política]] a [[monarquía parlamentaria]].A [[soberanía nacional]] reside no pobo español, do que emanan os poderes do Estado.{{harvnp|Cortes Xerais|1978|título=Constitución española, 1978|loc=art. 1}}
[[Ficheiro:Felipe, Prince of Asturias.jpg|miniatura|[[Filipe VI de España|O rei Filipe VI de España]].]]
 
España é unha [[monarquía parlamentaria]], cun monarca hereditario que exerce como [[Xefe de Estado]], o [[Rei de España]], e un [[Bicameralismo|parlamento bicameral]], as [[Cortes Xerais]].
{{cita|A [[Constitución española de 1978|Constitución]] fundaméntase na indisoluble unidade da Nación española, patria común e indivisible de todos os españois, e recoñece e garante o [[comunidade autónoma|dereito á autonomía]] das [[Nacionalidade histórica|nacionalidades]] e rexións que a integran e a solidariedade entre todas elas.|[[Constitución española de 1978]], artigo 2.}}
 
=== División de poderes ===
{{Imaxe múltiple
O '''[[poder executivo]]''' fórmao un [[Consello de Ministros de España|Consello de Ministros]] presidido polo [[Presidente do Goberno de España|Presidente do Goberno]], que exerce como [[Xefe de Goberno]]. É o [[monarca]] quen propón ao Presidente do Goberno tras as eleccións xerais e quen o mantén no cargo mentres conserve a confianza do [[Congreso dos Deputados]].
| posición_táboa = dereita
| dirección = horizontal
| título=
| foto1 = 2019-05-30 Felipe VI of Spain-5976 (cropped).jpg
| ancho1 = 180
| texto1 = <center>O [[rei de España]] [[Filipe VI de España|Filipe VI]].</center>
| foto2 = Pedro Sánchez Pérez-Castejón - 2018 - (Oficial) 3.4 (cropped).jpg
| ancho2 = 180
| texto2 = <center>O [[Presidente do Goberno de España|presidente do Goberno]] [[Pedro Sánchez]].</center>
}}
O [[xefe de Estado]] é o [[Rei de España|rei]], quen arbitra e modera o funcionamento regular das institucións e asume a máis alta representación do Estado español nas relacións internacionais, ademais de simbolizar a unidade e permanencia da nación.{{harvnp|Cortes Xerais|1978|título=Constitución española, 1978|loc=art. 56.1}}​ En calquera caso, non ten iniciativa propia nos seus actos políticos, dado que non é responsable deles e sempre deben estar referendados pola autoridade política competente.
 
O [[poder executivo]] (a política interior e exterior e a administración civil e militar), así como a potestade regulamentaria, son exercidos polo [[Goberno de España|Goberno]].{{harvnp|Cortes Xerais|1978|título=Constitución española, 1978|loc=art. 97}} O [[Consello de Ministros de España|Consello de Ministros]] é presidido polo [[Presidente do Goberno de España|presidente do Goberno]], que designa aos seus ministros e ten as funcións propias dun [[xefe de Goberno]] nun sistema parlamentario. É responsable ante as [[Cortes Xerais]]. Ao comezo de cada lexislatura, o rei realiza unha rolda de consultas cos líderes dos grupos políticos e propón a un candidato á Presidencia do Goberno. O [[Congreso dos Deputados]] vota a investidura do presidente do Goberno, que require de maioría absoluta en primeira votación ou de maioría simple en segunda votación. O Congreso dos Deputados pode depoñer ao presidente do Goberno mediante unha [[moción de censura]] construtiva na que se determina quen lle substitúe no seu posto.
O '''[[poder lexislativo]]''' establécese nas [[Cortes Xerais]], que son o órgano supremo de representación do pobo español. As Cortes Xerais componse dunha cámara baixa, o [[Congreso dos Deputados]], e unha cámara alta, o [[Senado de España|Senado]]. O [[Congreso dos Deputados]] conta con 350 membros elixidos por votación popular, en listas pechadas e mediante representación proporcional elixidos por circunscricións provinciais, para servir en lexislaturas de catro anos. O sistema non é absolutamente proporcional posto que existe un número mínimo de escanos por circunscrición (3) e úsase un sistema proporcional levemente corrixido para favorecer as listas maioritarias (o Sistema d'Hondt). O Senado conta actualmente con 259 escanos, dos cales 208 son elixidos directamente mediante voto popular ,por circunscricións provinciais, en cada unha das cales elíxense 4 senadores, seguindo un sistema maioritario (3 para a lista maioritaria, 1 para a seguinte), excepto nas illas, [[Illas Baleares|Baleares]] e [[Illas Canarias|Canarias]] (nos que a circunscrición é a illa) e os outros 51 son designados polos órganos rexionais para servir, tamén, por períodos de catro anos.
 
O [[poder lexislativo]] é exercido polas [[Cortes Xerais]], o órgano supremo de representación do pobo español.{{harvnp|Cortes Xerais|1978|texto=Constitución española, 1978|loc=art. 66}} As Cortes Xerais son un parlamento [[Bicameralismo|bicameral]] composto polo [[Congreso dos Deputados]] ([[Cámara Baixa]]) e o [[Senado de España|Senado]] ([[Cámara Alta]]).{{harvnp|Cortes Xerais|1978|texto=Constitución española, 1978|loc=art. 66}} As [[Eleccións xerais en España|eleccións xerais]] celébranse cada catro anos por [[sufraxio universal]], no que teñen dereito ao voto os españois maiores de 18 anos. O Congreso dos Deputados está formado por 350 membros elixidos mediante escrutinio proporcional plurinominal con listas pechadas e bloqueadas. Os escanos repártense entre as candidaturas mediante o [[sistema D'Hondt]]. A circunscrición electoral é a [[Provincias de España|provincia]]. O Senado é a cámara de representación territorial e conta actualmente con 266 membros elixidos mediante un sistema mixto, 208 de elección directa e 58 designados. Os senadores de elección directa son elixidos mediante escrutinio maioritario plurinominal parcial con listas abertas. Os senadores designados son elixidos polos [[Parlamento autonómico de España|órganos lexislativos autonómicos]], en momentos distintos aos das eleccións xerais, tamén por un período de catro anos.
O '''[[poder xudicial]]''' está formado polo conxunto de [[Xulgado]]s e [[Tribunal|Tribunais]], integrado por [[Xuíz|Xuíces]] e [[Maxistrado]]s, que teñen a potestade de administrar xustiza en nome do [[Rei]].
 
O [[poder xudicial]] está formado polo conxunto de xulgados e tribunais, integrado por xuíces e maxistrados, que teñen a potestade de administrar xustiza en nome do rei. Os xuíces son funcionarios de carreira cuxa cúspide son a [[Audiencia Nacional de España|Audiencia Nacional]] e o [[Tribunal Supremo de España|Tribunal Supremo]], o órgano xurisdicional superior en todas as ordes excepto en materia de garantías constitucionais,{{harvnp|Cortes Xerais|1978|título=Constitución española, 1978|loc=art. 123}} gobernados polo [[Consello Xeral do Poder Xudicial]], que controla os seus nomeamentos, ascensos, inspección e réxime disciplinario.{{harvnp|Cortes Xerais|1978|título=Constitución española, 1978|loc=art. 122}} Os membros desa institución, así como os do [[Tribunal Constitucional de España|Tribunal Constitucional]] (que como órgano constitucional alleo ao poder xudicial resolve os recursos de inconstitucionalidade e os conflitos de competencia entre o Estado e as comunidades autónomas do país),{{harvnp|Cortes Xerais|1978|título=Constitución española, 1978|loc=art. 161}} son elixidos por distintas instancias políticas; o que deveu nunha vinculación implícita de cada un eles ao partido político que os designa, en contradición coa súa teórica independencia, circunstancia explicitamente posta de manifesto polos medios de comunicación e o debate político e intelectual.<ref>Andrés de Blas, [http://books.google.es/books?id=NWYGHLHTa4kC&pg=PA290&dq=independencia+judicial+%22tribunal+constitucional%22+%22consejo+general+del+poder+judicial%22&hl=es&sa=X&ei=ncNrUpfGKZHWsgbBt4HQAQ&ved=0CFQQ6AEwBw#v=onepage&q=independencia%20judicial%20%22tribunal%20constitucional%22%20%22consejo%20general%20del%20poder%20judicial%22&f=false ''El gobierno del poder judicial''] en ''Teoría del Estado I. El Estado y sus instituciones'', UNED, 2013, ISBN 84-362-6648-X, pxs. 289-291.</ref>
{{Galería
|title=
|width=200
|height=140
|lines=3
|align=center
|Ficheiro:Congreso de los Diputados, Madrid.JPG|[[Congreso dos Deputados]], parte das [[Cortes Xerais]], unha das cámaras que constitúe o [[poder lexislativo]].
|Ficheiro:Palacio de la Moncloa.jpg|[[Palacio da Moncloa]], residencia oficial do Presidente do Goberno, cabo do [[poder executivo]].
|Ficheiro:Tribunal Supremo 1.jpg|[[Tribunal Supremo de España|Tribunal Supremo]], culminación do [[poder xudicial]].
}}
 
<gallery mode="packed" heights="160" caption="Sedes Altasdas principais institucións que exercen os distintos poderes do Estado ===">
Ficheiro:Congreso de los Diputados (España) 14.jpg|[[Palacio das Cortes]], sede do [[Congreso dos Deputados]].
<div style="text-align:right; float:right; margin-left:5px">
|Ficheiro:Palacio de la Moncloa (2).jpg|[[Palacio da Moncloa]], residencia oficial do [[Presidente do Goberno, cabode España|Presidente do [[poder executivoGoberno]].
{{Crono presidentesEspaña}}
Ficheiro:Tribunal Supremo, Madrid.jpg|[[Convento das Salesas Reales]], sede do [[Tribunal Supremo de España|Tribunal Supremo]].
</div>
</gallery>
 
=== Relacións exteriores ===
España é unha [[monarquía parlamentaria]] desde a súa [[Constitución española de 1978|Constitución de 1978]].
[[Ficheiro:General Assembly of the United Nations.jpg|miniatura|[[José Luis Rodríguez Zapatero|Zapatero]] na Asemblea Xeral da [[ONU]].]]
España é membro da [[Unión Europea]] desde o [[1 de xaneiro]] de [[1986]].
 
Ademais forma parte de organizacións internacionais como son a [[Organización das Nacións Unidas]] (desde o [[14 de decembro]] de [[1955]]), a [[OTAN|Organización do Tratado do Atlántico Norte]] (desde o [[30 de maio]] de [[1982]]) e a [[Organización para a Cooperación e o Desenvolvemento Económico]]. Tamén forma parte de organizacións de ámbito europeo como a [[Organización para a Seguridade e a Cooperación en Europa]], o tratado da [[Unión Europea Occidental]] e a [[Axencia Europea de Defensa]]. Finalmente forma parte de organizacións que estreitan lazos históricos e culturais do vínculo transatlántico como a [[Organización dos Estados Iberoamericanos|Organización dos Estados Iberoamericanos para a Educación, a Ciencia e a Cultura]], a [[Unión Latina]], a [[Iberoamérica|Comunidade Iberoamericana de Nacións]], e a [[ABINIA]].
En '''España''', as chamadas '''Altas institucións do Estado''' son:
 
O goberno español contribúe ao financiamento da [[ONU]] nun 2,52% do seu orzamento anual ([[2006]])<ref>[http://www.un.org/News/ossg/honroll.html PAYMENTS TO THE UN REGULAR BUDGET FOR 2006]</ref>.
* A [[Coroa (institución)|Coroa]]
* As '''Cortes Xerais'''
** O [[Congreso dos Deputados]]
** O [[Senado de España|Senado]]
* O [[Consello Xeral do Poder Xudicial]]
* O [[Tribunal Constitucional]]
Articulan os poderes do Estado e equilibran as relacións de poder do mesmo.
 
=== PartidosForzas políticos principaisArmadas ===
{{Artigo principal|Lista de partidos políticos de España}}
De ámbito estatal (representados no [[Congreso dos Deputados|Congreso]] ou o [[Senado de España|Senado]]) e por orde alfabética:
{|
|
* [[Ciudadanos-Partido de la Ciudadanía]] ([[C's]])
* [[Coalición Canaria]] ([[CC]])
* [[Compromís]]
* [[Convergència Democràtica de Catalunya]] ([[CDC]])
* [[EH Bildu]]
* [[En Marea]]
|
* [[Esquerra Republicana de Catalunya]] ([[ERC]])
* [[Izquierda Unida]] ([[IU]])
* [[Partido Nacionalista Vasco]] ([[PNV]])
* [[Partido Popular]] ([[PP]])
* [[Partido Socialista Obrero Español]] ([[PSOE]])
* [[Podemos]]
|}
 
=== Defensa ===
[[Ficheiro:Spanish Navy AV-8B Harrier II 070223-N-3888C-004.jpg|miniatura|Un AV-8 Harrier II no portaavións Príncipe de Asturias (R11).]]
{{Artigo principal|Forzas Armadas de España}}
AAs responsabilidade[[Forzas daArmadas defensade nacionalEspaña|Forzas recaeArmadas nasEspañolas]] Forzasson Armadasas queresponsables teñenda asignadasdefensa pornacional, medioque dosegundo o establecido no artigo oitavo da [[Constitución española de 1978|Constitución Española]], teñen "a misión de "garantir a soberanía e independencia de España, defender a súa integridade territorial e o ordenamento constitucional".{{harvnp|Cortes Xerais|1978|título=Constitución española, 1978|loc=art. 8}}
 
As Forzas Armadas EspañolasEstas dividíronse tradicionalmente en tres armas: o [[Exército de Terra de España|Exército de Terra]], a [[Armada española|Armada]] e o [[Exército do Aire de España|Exército do Aire]]. Na actualidade, a estas armas súmanse a [[Garda Real]], un corpo protocolario segregado, ao servizo do rei, que realiza labores fundamentalmente de seguridade, e a [[Unidade Militar de Urxencias]], un corpo integrante que ten por misión intervir de forma rápida en calquera lugar do territorio nacional en caso de catástrofe ou outras necesidades públicas, estando ambas formadas por persoal dos tres exércitos principais.
 
España formaé parteunha das nacións máis importantes doda [[EUFOR]], e do [[Eurocorpo]],. asíAsí mesmo, ocupa unha posición destacada na estrutura da [[OTAN]], na que ingresou en [[1982]]. Ademais éposúe a sexta frota naval máis poderosa do mundo,<ref>{{Cita web|título=Military Power Review - Global Defense|url=http://www.militarypower.com.br/english-global.htm|páxina-web=www.militarypower.com.br|data-acceso=2020-01-04|lingua=en}}</ref> e posúe o corpo de [[Infantería de Mariña de España|Infantería de Mariña]] máis antigo do mundo e as dúas unidades militares permanentes máis antigas do mundo: o Rexemento de Infantería Inmemorial do Rei nº 1 e o Rexemento de Infantería Lixeira «Soria» nº 9.<ref>{{Cita Web |título=Defensa. El Rey conmemora los 500 años del Regimiento Soria el más antiguo de Europa |url=http://www.larazon.es/detalle_hemeroteca/noticias/LA_RAZON_139354/el-rey-conmemora-los-500-anos-del-regimiento-soria-el-mas-antiguo-de-europa |xornal=La Razón |data=12 de setembro de 2009 |dataacceso=14 de abril de 2014|axencia=EFE}}</ref>
{{clear}}
 
=== Política internacional ===
[[Ficheiro:General Assembly of the United Nations.jpg|miniatura|[[José Luis Rodríguez Zapatero|Zapatero]] na Asemblea Xeral da [[ONU]].]]
España forma parte de organizacións globais como as [[Nacións Unidas]] (desde o [[14 de decembro]] de [[1955]]), a [[OTAN|Organización do Tratado do Atlántico Norte]] (desde o [[30 de maio]] de [[1982]]) e a [[Organización para a Cooperación e o Desenvolvemento Económico]].
 
Forma parte de organizacións de ámbito europeo como a [[Unión Europea]] (desde o [[1 de xaneiro]] de [[1986]]), a [[Organización para a Seguridade e a Cooperación en Europa]], o tratado da [[Unión Europea Occidental]] e a [[Axencia Europea de Defensa]].
 
Finalmente forma parte de organizacións que estreitan lazos históricos e culturais do vínculo transatlántico como a [[Unión Latina]], a [[Iberoamérica|Comunidade Iberoamericana de Nacións]], e a [[ABINIA]].
 
O goberno español contribúe ao financiamento da [[ONU]] nun 2,52% do seu orzamento anual ([[2006]])<ref>[http://www.un.org/News/ossg/honroll.html PAYMENTS TO THE UN REGULAR BUDGET FOR 2006]</ref>.
 
=== Dereitos humanos ===
En materia de dereitos humanos, respecto a a pertenza aos sete organismos da Carta Internacional de Dereitos Humanos, que inclúen ao Comité de Dereitos Humanos (HRC), España asinou ou ratificou:
{{Status-HRC-país
| país = {{ESP}}
47.568

edicións

Menú de navegación