Diferenzas entre revisións de «España»

Saltar ata a navegación Saltar á procura
m
m (→‎Orixe da palabra Hispania: *término > termo)
=== Orixe da palabra ''Hispania'' ===
[[Ficheiro:Castillo de Sancti Petri.JPG|miniatura|esquerda|[[Castelo de Sancti Petri]], visto desde [[Chiclana de la Frontera]] ([[Provincia de Cádiz|Cádiz]]). Neste lugar achábase o [[Templo de Hércules Gaditano|Templo de Hércules Melkart]].]]
O nome de España deriva de '''[[Hispania]]''', nome co que os [[Roma Antiga|romanos]] designaban xeográficamente ao conxunto da [[península ibérica]], términotermo alternativo ao nome '''Iberia''', preferido polos autores gregos para referirse ao mesmo espazo. Con todo, o feito de que o términotermo Hispania non é de raíz [[latín|latina]] levou á formulación de varias teorías sobre a súa orixe, algunhas delas controvertidas.
 
«Hispania» provén do [[lingua fenicia|fenicio]] ''i-spn-ya'', un términotermo cuxo uso está documentado desde o segundo milenio antes de Cristo, en inscricións [[Ugarítico|ugaríticas]]. Os fenicios constituíron a primeira civilización non ibérica que chegou á península para expandir o seu comercio e que fundou, entre outras, Gadir, a actual [[Cádiz]], a cidade habitada máis antiga de Europa Occidental.<ref>{{cita web|apelido=Espinosa|nome=P.|título=Hallado en Cádiz un muro de 3.000 años|ano=2006|localización=Cádiz|editorial=El País|url=http://www.elpais.com/articulo/cultura/Hallado/Cadiz/muro/3000/anos/elpepucul/20070930elpepicul_7/Tes|data-acceso=30 de setembro de 2007}}</ref><ref>[http://www.spanisharts.com/arquitectura/protohistoria_fenicios.html Segundo o proxecto de arquitectura protohistórica ibérica].</ref>
 
Os romanos tomaron a denominación dos vencidos cartaxineses, interpretando o prefixo ''i'' como «costa», «illa» ou «terra», con ''ya'' co significado de «rexión». O lexema ''spn'', que en fenicio e tamén en [[lingua hebrea|hebreo]] pódese ler como ''saphan'', traduciuse como «coellos» (en realidade [[Hiracoideos|damáns]], uns animais do tamaño do coello estendidos por África e o Crecente Fértil). Os romanos, xa que logo, déronlle a Hispania o significado de «terra abundante en coellos», un uso recolleito por [[Marco Tulio Cicerón|Cicerón]], [[Xulio César|César]], [[Plinio o Vello]], [[Catón]], [[Tito Livio]] e, en particular, [[Catulo]], que se refire a Hispania como península ''[[Oryctolagus cuniculus|cuniculosa]]'' (nalgunhas [[moeda]]s [[Cuñaxe|acuñadas]] na época de [[Adriano]] figuraban personificacións de Hispania como unha dama sentada e cun coello aos seus pés), en referencia á vez que viviu en Hispania.
 
Sobre a orixe fenicio do términotermo, o historiador e hebraísta [[Cándido María Trigueros]] propuxo na [[Real Academia das Boas Letras de Barcelona]] en 1767 unha teoría diferente, baseada no feito de que o alfabeto fenicio (do mesmo xeito que o hebreo) carecía de vocais. Así ''spn'' (''sphan'' en [[idioma hebreo|hebreo]] e [[Lingua aramea|arameo]]) significaría en fenicio «o norte», unha denominación que tomarían os fenicios ao chegar á península ibérica bordeando a costa africana, véndoa ao norte da súa ruta, polo que ''i-spn-ya'' sería a «terra do norte». Pola súa banda, segundo [[Jesús Luis Cunchillos]] no seu ''Gramática fenicia elemental'' (2000), a raíz do términotermo ''span'' é ''spy'', que significa «forxar ou bater metais». Así, ''i-spn-ya'' sería a «a terra na que se forxan metais».<ref>[[John Linch|Linch, John]] (director), [[María Cruz Fernández Castro|Fernández Castro, María Cruz]] (del segundo tomo), ''Historia de España, El País'', volumen II, ''La península Ibérica en época prerromana'', pg. 40. Dossier. La etimoloxía de España; ¿terra de coellos?, ISBN 978-84-9815-764-2.</ref>
 
Separadamente da teoría de orixe fenicio, que é a máis aceptada malia que o significado preciso do términotermo segue sendo obxecto de discusións, ao longo da historia propuxéronse diversas hipóteses, baseadas en similitudes aparentes e significados máis ou menos relacionados. A principios da [[Idade Moderna]], [[Antonio de Nebrija]], na liña de Isidoro de Sevilla, propuxo a súa orixe autóctono como deformación da palabra ibérica [[Hispalis]], que significaría ''a cidade de occidente''<ref>{{Cita web |url=http://www.legadosefardi.net/historia_juderia_sevilla.pdf |título=La verdadera etimoloxía de Hispania, como lo establece el sabio Antonio de Nebrija, proviene de Hispalis: ili: ciudad, en el idioma ibérico, y Spa, Occidente. Hispalis significa, por lo tanto ciudad de occidente. |data-acceso=27 de setembro de 2006 |urlarquivo=https://web.archive.org/web/20060927191705/http://www.legadosefardi.net/historia_juderia_sevilla.pdf |dataarquivo=27 de setembro de 2006 |urlmorta=si }}</ref> e que, ao ser Hispalis a cidade principal da península, os fenicios, e, posteriormente os romanos deron o seu nome a todo o seu territorio.<ref>[http://www.filosofia.org/aut/mmb/hfe01.htm Historia de la filosofía en España hasta <span style="background-color: rgb(255, 145, 145);" title="o, é correcto cando é o pronome">el</span> <span style="background-color: rgb(255, 145, 145);" title="século">siglo</span> XX. Capítulo <span style="background-color: rgb(255, 145, 145);" title="primeiro">primero</span>. Tiempos primitivos], [[Mario Méndez Bejarano]] (1857-1931), Historia de la filosofía en España hasta <span style="background-color: rgb(255, 145, 145);" title="o, é correcto cando é o pronome">el</span> <span style="background-color: rgb(255, 145, 145);" title="século">siglo</span> XX [1927&#93; Biblioteca Filosofía en español, Oviedo 2000]</ref> Posteriormente, [[Juan Antonio Moguel]] propuxo no [[século XIX]] que o términotermo ''Hispania'' podería provir da palabra [[Lingua éuscara|éuscara]] ''Izpania'' que viría significar ''que parte o mar'' ao estar composta polas voces ''iz'' e ''pania'' ou ''bania'' que significa «dividir» ou «partir».<ref>'Historia y geografía de España ilustradas por el idioma vascuence'' de Juan Antonio Moguel, reditada en ''La gran enciclopedia vasca ISBN 84-248-0017-6</ref> A este respecto, [[Miguel de Unamuno]] declarou en 1902: «A única dificultade que atopo [...] é que, segundo algúns paisanos meus, o nome España deriva do vascuence 'ezpaña', beizo, aludindo á posición que ten a nosa península en Europa».<ref>[http://www.elpais.com/articulo/cultura/islote/modesto/apocado/dificil/hallarlo/elpepucul/20020725elpepucul_2/Tes «El islote es tan modesto y apocado que es difícil hallarlo»], ''El País'', 25 de xullo de 2002.</ref> Outras hipóteses supoñían que tanto Hispalis como Hispania eran derivaciones dos nomes de dous reis lendarios de España, Hispalo e o seu fillo Hispano ou Hispan, fillo e neto respectivamente de [[Hércules (mitoloxía)|Hércules]].<ref>[http://descargas.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/35727252323249052754491/003278_3.pdf Transcripción y Edición del Catálogo Real de Castilla], autógrafo inédito de Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés. [[Universidade de California]].</ref>
 
=== Evolución da ''Hispania'' a ''España'' ===
[[Ficheiro:Traianus Glyptothek Munich 336.jpg|miniatura|upright|Busto de [[Traxano]], primeiro emperador hispano do [[Imperio Romano]] ([[Gliptoteca de Múnic]]).]]
A partir do período visigodo, o términotermo ''Hispania'', ata entón usado xeograficamente, comezou a empregarse tamén cunha connotación política, como mostra o uso da expresión ''Laus Hispaniae'' para describir a historia dos pobos da península nas crónicas de [[Isidoro de Sevilla]].
 
{{Cita|«''Ti es, oh España, sagrada e nai sempre feliz de príncipes e de pobos, a máis fermosa de todas as terras que se estenden desde o Occidente ata a India. Ti, por dereito, es agora a raíña de todas as provincias, de quen reciben prestadas as súas luces non só o ocaso, senón tamén o Oriente. Ti es o honor e o ornamento do orbe e a máis ilustre porción da terra, na cal grandemente gózase e esplendidamente florece a gloriosa fecundidade da nación goda. Con xustiza enriqueceuche e foi contigo máis indulxente a natureza coa abundancia de todas as cousas creadas, ti es rica en froitos, en uvas copiosa, en colleitas alegre... Ti áchaste situada na rexión máis grata do mundo, nin che abrasas no ardor tropical do sol, nin che entumecen rigores glaciais, senón que, cinguida por temperada zona do ceo, nútreste de felices e brandos céfiros... E por iso, con razón, hai tempo que a áurea Roma, cabeza das xentes, desexouche e, aínda que o mesmo poder romano, primeiro vencedor, posuír, con todo, ao fin, a florecente nación dos godos, logo de innumerables vitorias en todo o orbe, con empeño conquistouche e amouche e ata agora gózache segura entre ínfulas rexias e copiosos tesouros en seguridade e felicidade de imperio.''»|''[[Historia de los Godos, Vándalos y Suevos]]'' de san [[Isidoro de Sevilla]], século VI-VII. Trad. de Rodríguez Alonso, 1975, León, pp. 169 y 171.<ref>Andrew H. Merrill, ''Historia y Geografía en la Antigüedad Tardía'', Cambridge University Press, 2005, pag. 185-96</ref>}}
43.614

edicións

Menú de navegación