Diferenzas entre revisións de «Carlos IV de España»

Saltar ata a navegación Saltar á procura
→‎Final: arranxos
(→‎Final: arranxos)
}}
 
'''Carlos IV de Borbón''', nado no Palacio Real de [[Portici]] ([[Reino de Nápoles]]) o [[11 de novembro]] de [[1748]] e finado en [[Roma]] ([[Estados Pontificios]]) o [[20 de xaneiro]] de [[1819]], foi [[Reis de España|rei de España]] desde o [[14 de decembro]] de [[1788]] até o [[19 de marzo]] de [[1808]] cando, como consecuencia do [[golpe de Estado]] que pasou á historia como o [[motín de Aranjuez]], abdicou en favor do seu fillo [[Fernando VII|Fernando]], [[príncipe de Asturias]].
 
Era fillo e sucesor de [[Carlos III de España|Carlos III]] e da súa esposa [[María Amalia de Saxonia]].
Cando naceu, seu pai era o [[Reino das Dúas Sicilias|rei das Dúas Sicilias]]. Foi bautizado co nome de ''Carlos Antonio Pascual Francisco Javier Juan Nepomuceno José Januario Serafin Diego''.
 
No verán de [[1765]] foi chamado polo seu pai, sendo xa [[rei de España]], para informalo do noivado que lle fora decidido, como [[Príncipe de Asturias]], coa súa prima irmá a princesa [[María Luísa de Parma]].
 
== Acceso ao trono ==
Sucedeu ao seu pai, [[Carlos III de España|Carlos III]], ao morrer este o [[14 de decembro]] de [[1788]].
 
Accedeu ao trono cunha ampla experiencia nos asuntos de Estado, aínda que o seu reinado foi desastroso, porque se viu superado pola repercusión dos sucesos acaecidos en [[Francia]] en [[1789]] e tamén pola súa falta de enerxía persoal, que fixo que deixara o goberno en mans da súa esposa [[María Luísa de Parma]] e do seu [[valido]], [[Manuel Godoy]], de quen se dicía que era amante da raíña. Porén, hoxe en día esas afirmacións foron desmentidas por varios historiadores.<ref>Parra (2002).</ref><ref>Rúspoli (2004).</ref>
[[Ficheiro:Anton_Raphael_Mengs,_Prince_of_Asturias,_Future_Charles_IV_of_Spain_(са_1765)_-_02.jpg|miniatura|esquerda|150px|Carlos IV, mozo.]]
 
Estes acontecementos frustraron as expectativas coas que iniciou o seu reinado. Á morte de Carlos III, o empeoramento da economía e a desorde da administración revelaban os límites do reformismo, mentres que a [[Revolución Francesa|Revolución francesa]] poñóa enriba da mesa unha alternativa ao [[Antigo Réxime]].
 
Pode dicirse, por tanto, que coa morte de Carlos III rematou a historia do [[Ilustración|reformismo ilustrado]] en España, pois o estalido case inmediato da Revolución francesa ao ano seguinte provocou unha reacción de terror que converteu o reinado do seu fillo e sucesor, Carlos IV, nun período moito máis conservador.
[[Ficheiro:Pompeo Girolamo Batoni - Don José Moñino y Redondo, Conde de Floridablanca - 1974.386 - Art Institute of Chicago.jpg|miniatura|230px|Retrato do Conde de Floridablanca por [[Pompeo Batoni]].]]
[[Ficheiro:Pedro Pablo Abarca de Bolea, Count of Aranda.jpg|230px|miniatura|Retrato do Conde de Aranda por Xosé María Galván.]]
As primeiras decisións de Carlos IV mostraron uns propósitos reformistas. Confirmou no seu posto (por consello do seu pai) como primeiro Secretario de Estado e de Despacho a Xosé Moñino e Redondo, [[conde de Floridablanca]], un ilustrado que iniciou a súa xestión con medidas como a condonación do atraso das contribucións, a limitación do prezo do pan, a restrición da acumulación de bens das [[mans mortas]], a supresión de [[vinculeiro]]s e [[morgado]]s e o impulso do desenvlvemento económico. O propio monarca tomou a iniciativa de derrogar a [[lei sálica]] imposta polo seu antecesor [[Filipe V de España|Filipe V]], medida ratificada polas Cortes de [[1789]], pero que non se chegou a promulgar (esta falta da promulgación foi un dos motivos alegados polos tradicionalistas que emprenderon, á morte de [[Fernando VII]], as [[Guerras Carlistas|guerras carlistas]]).
 
O estalido da [[Revolución francesa]] en [[1789]] cambiou radicalmente a política española. Conforme ían chegando as noticias de Francia, o nerviosismo da Corona crece e acaba por pechar as Cortes que, controladas por Floridablanca, se reuniran para recoñecer ao príncipe de Asturias.
 
O illamento parece ser a receita para evitar a propagación das ideas revolucionarias a España. Floridablanca, ante a gravidade dos feitos deixou en suspenso os [[Pactos de Familia]], establecieu controus na fronteira para impedir a expansión revolucionaria e efectuo unha forte presión diplomática en apoio a [[Luís XVI de Francia|Luís XVI]].
 
Tamén puxo fin aos proxectos reformistas do reinado anterior e substituínos polo conservadorismo e a represión (fundamentalmente a cargo da [[Inquisición española|Inquisición]], que detivo a [[Francisco Cabarrús|Cabarrús]], desterrou a [[Gaspar Melchor de Jovellanos|Jovellanos]] e despoxou dos seus cargos a [[Pedro Rodríguez de Campomanes|Campomanes]]).
 
=== Goberno do conde de Aranda ===
En [[1792]], [[Conde de Floridablanca|Floridablanca]] foi substituído polo [[conde de Aranda]], amigo de [[Voltaire]] e doutros revolucionarios franceses. O Rei encoméndalleencomendoulle a tarefa de salvarlle-la vida ao rei [[LuisLuís XVI de Francia|LuisLuís XVI]] tra-lo fracaso da [[fuga de Varennes]] e a aceptación da [[Constitución francesa de 1791]].
 
Porén, a radicalización revolucionaria a partir de 1792 e a saída do trono de [[Luis XVI de Francia|Luis XVI]] coa proclamación da [[Primeira República Francesa]] provocou a caída do [[conde de Aranda]] e a chegada ao poder de [[Manuel Godoy]] o [[15 de novembro]] de 1792.
 
=== Primeiro goberno de Manuel Godoy ===
[[Ficheiro:Francisco de Goya - Godoy como general - Google Art Project.jpg|miniatura|230px|Manuel Godoy como ''"Príncipe da Paz"''. [[Francisco de Goya]], [[1801]].<br>[[Real Academia de San Fernando]], [[Madrid]].]][[Manuel Godoy]] era un guardia de corps que ascendeu rapidamente na Corte grazas á amizade e confianza que lle otuorgaron os reis. En poucos anos pasou de ser un [[fidalguía|fidalgo]] a converterse en duque de Alcudia e de Sueca, capitán xeneral e, desde finais de [[1792]], en «ministro universal» de Carlos IV, cun enorme poder.
 
De pensamento ilustrado impulsou medidas reformistas como as disposicións para favorecer a ensinanza das [[ciencia aplicada|ciencias aplicadas]], a protección das [[Sociedades Económicas de Amigos do País]] e a chamada [[desamortización de Godoy]] de bens pertencentes a hospitais, casas de misericordia e hospicios rexentados por comunidades relixiosas.
 
Pero a [[Revolución francesa]] condicionou a súa actuación na política española. As sías primeiras medidas encamiñáronse a salvar a vida de [[Luís XVI de Francia|Luís XVI]], procesado e condenado a morte. Pese aos esforzos de todas as Cortes europeas, o monarca francés foi guillotinado en xaneiro de [[1793]], o que xeralizou unha guerra das potencias europeas contra a [[Primeira República francesaFrancesa|Francia revolucionaria]] coñecida como a [[guerra da Convención]], na que España participou e foi derrotada pola Francia republicana, froito do desastroso abastecemento, a pésima preparación do exército e a escasa moral da tropa fronte aos enardecidos ''[[sans culottes]]'' franceses.
 
Un exército de 25.000 homes{{cómpre referencia}} dirixido polo [[Antonio Ricardos|xeneral Ricardos]] entrou no [[Languedoc-Rosellón|Rosellón]] e logrou algúns éxitos (como a toma de [[Perpiñán]]). Pero a partir de [[1794]] as tropas españolas víronse forzadas á retirada. Os franceses, pola súa parte, ocuparon [[Figueres]], [[Irún]], [[Donostia|San Sebastián]], [[Bilbao]], [[Vitoria]] e [[Miranda de Ebro]].
 
[[Manuel Godoy|Godoy]] subscribiu entón con Francia a [[Paz de Basilea]], en [[1795]]. A República francesa devolveu a España as prazas ocupadas, a cambio do territorio español da illa [[A Española]] —colonia de [[República Dominicana|Santo Domingo]]—. En agradecemento, o rei Carlos IV concedeulle a Godoy o título de '''príncipe da Paz'''.
En [[1796]], concluída a fase máis radical da Revolución, Godoy asinou o [[Tratado de San Ildefonso (1796)|Tratado de San Ildefonso]], polo que España se converteu en aliada de Francia. Este cambio de postura buscaba o enfrontamento con [[Gran Bretaña]], principal adversario da Francia revolucionaria e tradicional inimiga de España, coa que disputaba a hexemonía marítima e, concretamente, o comercio con [[América]].
 
La escuadra española sufriu unha severa derrota fronte ao [[cabo de San Vicente]] en [[1797]], pero [[Cádiz]] e [[Santa Cruz de Tenerife]] resistiron os ataques do almirante [[Horatio Nelson|Nelson]]. En América, os británicos ocuparon a [[illa Trinidad]], e sufriron unha derrota en [[PuertoPorto Rico]]. Isto provocou a caída de Godoy, en maio de [[1798]].
 
=== Gobernos de Saavedra e Urquijo ===
[[Ficheiro:Estatua equestre Carlos IV.jpg|miniatura|230px|Estatua de Carlos IV en [[Ciudad de México]].<ref>Coñecida popularmente como ''El Caballito''</ref>]]
[[Ficheiro:Turner, The Battle of Trafalgar (1806).jpg|miniatura|230px|A Batalla de Trafalgar, por [[Joseph Mallord William Turner|Turner]].]]
A chegada ao poder de [[Napoleón BonaparteI de Francia|Napoleón]] en [[1799]] e a súa proclamación como [[emperador]] en [[1804]] alterou as relacións internacionais, e España renovou a alianza con Francia. Napoleón necesitaba, na súa loita contra os británicos, contar coa colaboración de España, sobre todo da súa escuadra. Por iso, premeu a Carlos IV para que restablecera a súa confianza en [[Manuel Godoy|Godoy]]. Este asumiu de novo o poder en [[1800]] asinou o [[Convenio de Aranjuez]] de 1801 polo que poñía a disposición de Napoleón a escuadra española, o que implicaba de novo a guerra contra [[Gran Bretaña]].
 
Godoy declarou en [[1801]] a guerra a [[Portugal]], principal aliado británico no continente, antes de que o fixera Francia. Este conflito, coñecido como a [[guerra das Laranxas]], significou a ocupación de [[Olivenza]] por España que, ademais obtivo o compromiso de Portugal de impedir o atraque de buques británicos nos seus portos.
 
Pero en [[1805]] a derrota da escuadra franco-española na [[batalla de Trafalgar]] pola armada británica modificou a situación radicalmente. Fronte á hexemonía de [[Gran Bretaña]] nos mares, [[Napoleón Bonaparte|Napoleón]] decretou o [[bloqueo continental]], medida á que se sumou España. E en [[1807]] foi subscrito o [[Tratado de Fontainebleau]] que establecía a repartición de [[Portugal]] entre [[Francia]], [[España]] e o propio [[Manuel Godoy|Godoy]], ademais de conceder o dereito de paso por España das tropas francesas encargadas da ocupación dese país.
 
=== Crise final ===
A presenza de soldados franceses en territorio español (moitos máis dos permitidos polo tratado de Fontainebleau, e que, ademais, en lugar de ir cara a Portugal ocuparan numerosas prazas) aumentou a oposición cara a [[Manuel Godoy|Godoy]], enfrontado cos sectores máis tradicionais pola súa política reformista e entreguista cara a Bonaparte.
A finais de [[1807]] produciuse a [[conspiraciónProceso de El Escorial|conxura de El Escorial]], conspiración encabezada por [[Fernando VII de España|Fernando]], [[príncipe de Asturias]], que pretendía a substitución de [[Manuel Godoy|Godoy]] e o destronamento do rei. Pero, frustrado o intento, o propio [[Fernando VII de España|Fernando]], no chamado [[proceso de El Escorial]], delatou aos seus colaboradores.
[[Ficheiro:Fernando de Borbón, príncipe de Asturias.jpg|miniatura|esquerda|230px|[[Fernando VII|Fernando]], [[príncipe de Asturias]].]]
En marzo de [[1808]], ante a evidencia da ocupación francesa, Godoy aconsellou aos reis que, imitando á Familia Real portuguesa, abadoaran España. Pero produciuse o [[Motín de Aranjuez]], levantamento popular (instigado, unha vez máis, polo príncipe Fernando e a súa ''camariliiacamarilla'') en contra dos reis, aproveitando a súa presenza no Palacio Real de Aranjuez. Godoy fue apresado polos amotinados. Carlos IV, ante o cariz dos acontecementos, abdicou no seu fillo Fernando, que se convertía así en [[Fernando VI de España|Fernando VI]].
 
[[Napoleón BonaparteI de Francia|Napoleón]], receoso ante o cambio de monarca, e vendo o comportamento e debilidade da Famlia Real, convocou a toos os seus membros a un encontro na localidade francesa de [[Baiona, Francia|Baiona]].
 
[[Fernando VII de España|Fernando VII]], baixo a presión do emperador e dos seus paiespais, devolveu a CoronaCoroa a Carlos IV o día [[6 de maio]], sen saber que a víspera Carlos IV pactara a cesión dos seus dereitos en favor de Napoleón quen, finalmente, designou como novo rei de España ao seu irmán [[Xosé I de España|Xosé]].
 
== Final ==
Carlos permaneceu prisioneiro de Napoleón, residindo en [[Marsella]], até a derrota final do emperador en [[1814]]. Nese mesmo ano [[Fernando VII de España|Fernando VII]] foi reposto no [[Reino de España|trono español]] pola [[Xunta Central]]. Pero Fenando mantivo ao seu pai desterrado por temor a que lle disputara o poder. Carlos e a súa esposa continuaron o exilio na [[Estados Pontificios|CoprteCorte papal]], residindo no palazzo Borghese.<ref name=BV1/>
 
Carlos IV morreu en [[Roma]] o [[20 de xaneiro]] de [[1819]], poucos días despois de que falecera a súa esposa María Luísa. Posteriormente os restos mortais da parella foron trasladados á [[Cripta Real]] do [[mosteiro do Escorial]].
* '''Carlos Francisco de Paula''' ([[5 de setembro]] de [[1783]] - [[11 de novembro]] de [[1784]]).
* '''Filipe Francisco de Paula''' ([[5 de setembro]] de [[1783]] - [[18 de outubro]] de [[1784]]).
* '''[[Fernando VII de España|Fernando]]''' ([[14 de outubro]] de [[1784]] – [[29 de setembro]] de [[1833]]), [[rei de España]] como Fernando VII.
* '''[[Carlos María Isidro de Borbón|Carlos María Isidro]]''' ([[29 de marzo]] de [[1788]] – [[10 de marzo]] de [[1855]]), conde de Molina, fundador do [[carlismo]] e pretendente ao trono de España. Casou coa súa sobriña a infanta María Francisca de Portugal, filla do rei Xoán VI de Portugal e de Carlota Xoaquina, irmá de Carlos.
* '''[[María Isabel de Borbón|María Isabel]]''' ([[6 de xullo]] de [[1789]] – [[13 de setembro]] de [[1848]]), que casou co seu primo [[Francisco I das Dúas Sicilias]] e, despois, con [[Francisco, conde do Balzo]].
* Artola, Miguel (1973): ''La burguesía revolucionaria (1808-1869)''. Historia de España Alfaguara. V. Madrid: Alianza Editorial / Alfaguara. ISBN 978-84-2062-046-7.
* Lynch, John (1999): ''La España del siglo XVIII''. 2ª ed. Barcelona: Crítica. ISBN 978-84-74-23-961-3.
* Parra López, E. La (2002): ''Manuel Godoy: la aventura del poder''. Barcelona: Tusquets. ISBN 978-84-8310-405-7.[https://web.archive.org/web/20120724025715/http://www.elcultural.es/version_papel/LETRAS/5515/Manuel_Godoy_La_aventura_del_poder Crítica] en "El Cultural" do diario ''El Mundo'' (España), 03/10/2002.
* Rúspoli, E. (2004): ''Godoy: La lealtad de un gobernante ilustrado''. ISBN 978-84-8460-387-0. Barcelona: Temas de Hoy (Grupo Planeta). [http://www.forumlibertas.com/frontend/forumlibertas/noticia.php?id_noticia=1991 Crítica]{{Ligazón morta|data=setembro de 2018 }} en Forum Libertas.com
 
==== Novelas históricas ====
* [[Benito Pérez Galdós|Pérez Galdós, Benito]] (1983): ''Trafalgar''. [[Episodios Nacionales]], 1ª Serie, nº 1. Madrid: Alianza Editorial / Librería y Casa Editorial Hernando. ISBN 978-84-206-5001-3.
* Pérez Galdós, Benito (1983): ''La Corte de Carlos IV''. Episodios Nacionales, 1ª Serie, nº 2. Madrid: Alianza Editorial / Librería y Casa Editorial Hernando. ISBN 978-84-206-5002-1.
* Pérez Galdós, Benito (1983): ''El 19 de Marzo y el 2 de Mayo''. Episodios Nacionales, 1ª Serie, nº 3. Madrid: Alianza Editorial / Librería y Casa Editorial Hernando. ISBN 978-84-2065-003-X.
 
14.881

edicións

Menú de navegación