Diferenzas entre revisións de «Lingua irlandesa»

Saltar ata a navegación Saltar á procura
m
desfago edición en castelán.
m (desfago edición en castelán.)
 
Os trazos característicos do irlandés de Munster son:
# Uso de terminacións persoais en troques de pronomes con verbos. Así, "Eu debo" é en Munster ''caithfead'', encanto que outros dialectos prefiren ''caithfidh mé'' (''mé'' significa "eu"). "YoEu estuveera e tuti estuveseras" é ''Bhíos agus bhís'' en Munster e ''Bhí mé agus bhí tú'' noutros dialectos.
# Diante das [[nasal|nasais]] e ''ll'', algunhas [[vogal|vogais]] cortas alónganse e outras [[diptongo|diptongan]].
# Utilízase con frecuencia unha construción [[copulativo|copulativa]] con ''is ea''.
 
=== Dialectos de Connacht ===
O irlandés do Ulster soa moi diferente e comparte varios trazos específicos co [[gaélico escocés]]. Conta tamén con moitas palabras características e matices de significado. Porén, debido ao declinio dos dialectos irlandeses falados na actual [[Irlanda do Norte]], resulta probabelmente unha esaxeración ver o irlandés do Ulster como forma intermedia entre o gaélico escocés e os dialectos do sur e oeste de Irlanda. En efecto, o gaélico escocés conta con moitos trazos que non aparecen no Ulster mais si no Munster.
 
Unha característica notábel do irlandés do Ulster é a utilización da partícula negativa ''cha(n)'', en lugar das que se usan no Munster e Connaught, ''ní''. Mesmo no Ulster, ''cha(n)'', tan típica do gaélico escocés, substituíu á máis común ''ní'' só nos dialectos máis orientais (que inclúen os xa extintos na Irlanda do Norte). A práctica parece ser que ''cha(n)'' se utiliza sobre todo ao respostar a unha afirmación, tanto para confirmar unha afirmación negativa (''Níl aon mhaith ann'' - ''Chan fhuil, leoga'' = "Non é bon" - "Seguro que non o é") como para refutar unha afirmativa (''Tá sé go maith'' - ''Chan fhuil!'' = "EstàÉ bienbon" - "Non, non o estàé!"), mentres que ''ní'' se prefire para contestar a unha pregunta (''An bhfuil aon mhaith ann?'' - ''Níl'' = "É bon?" - "Non").
 
=== Outras rexións ===
 
=== Ortografía e pronuncia ===
A lingua escrita ten unha aparencia sorprendente para quen non está familiarizado. Unha vez comprendida, a ortografía é bastante obvia. O [[acento agudo]] ''síneadh fada'' (´) sirve para alongar o son das vogais e, nalgúns casos, tamén modifica a súa [[cualidade]]. Por exemplo, no irlandés do Munster, ''a'' é {{IPA|/ʌ/}} ou {{IPA|/ɑ/}} e ''á'' é {{IPA|/ɔ/}}, mais no irlandés do Ulster, ''á'' tende a ser {{IPA|/ɑː/}}.
 
Aproximadamente durante a [[Segunda Guerra Mundial]], Séamas Daltún, a cargo do '''Rannóg an Aistriúcháin''' (departamento oficial de traducións do Goberno irlandés), redixiu as súas propias directrices sobre como [[normativización|normativizar]] a ortografía e a gramática irlandesas. Estas normas de facto aprobáronse máis tarde e convertíronse na Normativa Oficial ou '''Caighdeán Oifigiúil'''. Elimináronse moitas palabras e letras mudas e as combinacións vocálicas aproximáronse da lingua escrita. Cando existían varias versións da mesma palabra nos diferentes dialectos escolleuse unha ou máis.
 
Exemplos:
* ''Gaedhealg / Gaedhilg(e) / Gaedhealaing / Gaeilic / Gaelainn / Gaoidhealg / Gaolainn'' => ''Gaeilge'', "lingua irlandesa" (''Gaoluinn'' ou ''Gaolainn'' ainda se utiliza nos libros de autores do dialecto de Munster, ou como designación pexorativa para eles).
* ''Lughbhaidh'' => ''Lú'', "Louth"
* ''biadh'' => ''bia'', "comida" (A ortografía ''biadh'' ainda a utilizan os falantes de dialectos que manteñen unha diferenza significativa entre ''biadh'' - nominativo - e ''bídh'' - xenitivo: "da comida". Por exemplo, no irlandés de Munster Irish o último remata nun -g audíbel porque o ''-idh, -igh'' final perde a [[lenición]] en ''-ig''.)
 
O irlandésinglés moderno só conta cun [[diacrítico]] o agudo (á é í ó ú) ''síneadh fada'' "marca longa". O diacrítico consistente nun punto superiro, chamado ''ponc séimhithe'' ou ''sí buailte'' deriva do ''punctum delens'' utilizado nos manuscritos medievais para indicar perda de lenición.
 
A lenición de ''c'', ''p'', e ''t'' indicábase colocando a letra ''h'' despois da consoante afectada; a lenición doutros sons non se marcaba. Con posterioridade, os dous métodos extendéronse para indicar a lenición de calquer son a excepción de ''l'' e ''n'' e os dous sistemas utilizáronse xuntos: a lenición podía marcarse cun ''buailte'' ou cun ''h'' posposto. Finalmente, o uso do ''buailte'' predominou cando os textos se escribían con letras gaélicas e o ''h'' cando se utilizaban as romanas.
5.354

edicións

Menú de navegación