Saltar ao contido

Elemento químico

Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter
Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Elemento químico
Imaxe
 Instancia de
 Subclase de
 Parte de
 Caracterizado por
 Oposto a
 Uso
 Causado por
 Estudado por
 Lista do elemento
Códigos e identificadores
Freebase/m/01q4y Editar o valor en Wikidata
MeSHD004602 Editar o valor en Wikidata
Fontes e ligazóns
Wikidata G:Commons C:Commons

Un elemento químico, ou soamente elemento, é unha substancia formada por átomos co mesmo número de protóns no núcleo. Este número coñécese como o número atómico do elemento. Por exemplo, todos os átomos con 6 protóns nos seus núcleos son átomos do elemento químico carbono, mentres que todos os elementos con 92 protóns nos seus núcleos son átomos do elemento uranio.

Coñécense no mundo millóns de compostos que se atopan de maneira espontánea na natureza ou que foron creados polo ser humano. Cada un destes compostos é o resultado da combinación de dous ou máis elementos químicos. Historicamente, o termo "elemento químico" referíase a unha substancia que non se pode descompoñer nas substancias constituíntes mediante reaccións químicas e, para a maioría dos fins prácticos, esta definición aínda ten validez. Houbo certa controversia na década de 1920 sobre se os isótopos merecían ser recoñecidos como elementos separados se se podían separar por medios químicos.[1]

O termo "elemento (químico)" utilízase con dous significados diferentes pero estreitamente relacionados:[2]Pode significar unha substancia química que consiste nun só tipo de átomo (un elemento libre) ou pode significar ese tipo de átomo como compoñente de varias substancias químicas. Por exemplo, a auga (H2O) consiste nos elementos hidróxeno (H) e osíxeno (O) aínda que non contén as substancias químicas (di)hidróxeno (H2) e (di)osíxeno (O2), xa que as moléculas de H2O son diferentes das moléculas de H2 e O2. Para o significado de "substancia química que consiste nun só tipo de átomo", suxeríronse os termos "substancia elemental" e "substancia simple", pero non gañaron moita aceptación na literatura química inglesa, mentres que noutras linguas o seu equivalente é amplamente utilizado. Por exemplo, o francés distingue élément chimique (tipo de átomos) e corps simple (substancia química que consiste nun tipo de átomo); o ruso distingue химический элемент e простое вещество.

Coñécense máis de 112 elementos, 93 dos cales son naturais e o resto artificiais. Algúns son moi comúns e necesarios, como o carbono, o osíxeno ou o hidróxeno. Outros, creados artificialmente en aceleradores de partículas ou en reactores atómicos, son tan raros que só existen durante milésimas de segundo.

Lista de elementos

[editar | editar a fonte]
Número atómico Nome Símbolo Período,
Grupo
Peso atómico
(uma)
Densidade
(g/cm³)
a 20°C
Punto de fusión
 (°C)
Punto de ebulición
 (°C)
Ano do seu
descubrimento
Persoa que o descubriu
1HidróxenoH1, 11.00794(7)[3][4][5]0.084 g/l-259.1-252.691766T. Von Hohenheim (Paracelso)
2HelioHe1, 184.002602(2)[3][5]0.17 g/l-272.2-268.91895Ramsay e Cleve
3LitioLi2, 16.941(2)[3][4][5][6]0.53180.513171817Arfwedson
4BerilioBe2, 29.012182(3)1.85127829701797Vauquelin
5BoroB2, 1310.811(7)[3][4][5]2.46230025501808Davy e Gay-Lussac
6CarbonoC2, 1412.0107(8)[3][5]3.5135504827PrehistoriaDescoñecido
7NitróxenoN2, 1514.0067(2)[3][5]1.17 g/l-209.9-195.81772Rutherford
8OsíxenoO2, 1615.9994(3)[3][5]1.33 g/l-218.4-182.91774Priestly e Scheele
9FlúorF2, 1718.9984032(5)1.58 g/l-219.6-188.11886Moissan
10NeonNe2, 1820.1797(6)[3][4]0.84 g/l-248.7-246.11898Ramsay e Travers
11SodioNa3, 122.98976928(2)0.9797.88921807Davy
12MagnesioMg3, 224.3050(6)1.74648.811071755Black
13AluminioAl3, 1326.9815386(8)2.70660.524671825Oersted
14SilicioSi3, 1428.0855(3)[5]2.33141023551824Berzelius
15FósforoP3, 1530.973762(2)1.8244 (P4)280 (P4)1669Brand
16XofreS3, 1632.065(5)[3][5]2.06113444.7PrehistoriaDescoñecido
17CloroCl3, 1735.453(2)[3][4][5]2.95 g/l-34.6-1011774Scheele
18ArgonAr3, 1839.948(1)[3][5]1.66 g/l-189.4-185.91894Ramsay e Rayleigh
19PotasioK4, 139.0983(1)0.8663.77741807Davy
20CalcioCa4, 240.078(4)[3]1.5483914871808Davy
21EscandioSc4, 344.955912(6)2.99153928321879Nilson
22TitanioTi4, 447.867(1)4.51166032601791Gregor e Klaproth
23VanadioV4, 550.9415(1)6.09189033801801del Río
24CromoCr4, 651.9961(6)7.14185724821797Vauquelin
25ManganesoMn4, 754.938045(5)7.44124420971774Gahn
26FerroFe4, 855.845(2)7.8715352750PrehistoriaDescoñecido
27CobaltoCo4, 958.933200(9)8.89149528701735Brandt
28NíquelNi4, 1058.6934(2)8.91145327321751Cronstedt
29CobreCu4, 1163.546(3)[5]8.921083.52595PrehistoriaDescoñecido
30ZincZn4, 1265.409(4)7.14419.6907PrehistoriaParacelso
31GalioGa4, 1369.723(1)5.9129.824031875Lecoq de Boisbaudran
32XermanioGe4, 1472.64(1)5.32937.428301886Winkler
33ArsénicoAs4, 1574.92160(2)5.72613613
(sublimación)
ca. 1250Albertus Magnus
34SelenioSe4, 1678.96(3)[5]4.822176851817Berzelius
35BromoBr4, 1779.904(1)3.14-7.358.81826Balard
36CriptonKr4, 1883.798(2)[3][4]3.48 g/l-156.6-152.31898Ramsay e Travers
37RubidioRb5, 185.4678(3)[3]1.53396881861Bunsen e Kirchhoff
38EstroncioSr5, 287.62(1)[3][5]2.6376913841790Crawford
39ItrioY5, 388.90585(2)4.47152333371794Gadolin
40CirconioZr5, 491.224(2)[3]6.51185243771789Klaproth
41NiobioNb5, 592.906 38(2)8.58246849271801Hatchett
42MolibdenoMo5, 695.94(2)[3]10.28261755601778Scheele
43TecnecioTc5, 7[98.9063][7]11.49217250301937Perrier e Segrè
44RutenioRu5, 8101.07(2)[3]12.45231039001844Klaus
45RodioRh5, 9102.90550(2)12.41196637271803Wollaston
46PaladioPd5, 10106.42(1)[3]12.02155231401803Wollaston
47PrataAg5, 11107.8682(2)[3]10.49961.92212PrehistoriaDescoñecido
48CadmioCd5, 12112.411(8)[3]8.643217651817Strohmeyer e Hermann
49IndioIn5, 13114.818(3)7.31156.220801863Reich e Richter
50EstañoSn5, 14118.710(7)[3]7.292322270PrehistoriaDescoñecido
51AntimonioSb5, 15121.760(1)[3]6.69630.71750PrehistoriaDescoñecido
52TelurioTe5, 16127.60(3)[3]6.25449.69901782von Reichenstein
53IodoI5, 17126.90447(3)4.94113.5184.41811Courtois
54XenonXe5, 18131.293(6)[3][4]4.49 g/l-111.9-1071898Ramsay e Travers
55CesioCs6, 1132.9054519(2)1.9028.46901860Kirchhoff e Bunsen
56BarioBa6, 2137.327(7)3.6572516401808Davy
57LantanoLa6138.90547(7)[3]6.1692034541839Mosander
58CerioCe6140.116(1)[3]6.7779832571803W. Hisinger e Berzelius
59PraseodimioPr6140.90765(2)6.4893132121895von Welsbach
60NeodimioNd6144.242(3)[3]7.00101031271895von Welsbach
61PrometioPm6[146.9151][7]7.22108027301945Marinsky e Glendenin
62SamarioSm6150.36(2)[3]7.54107217781879Lecoq de Boisbaudran
63EuropioEu6151.964(1)[3]5.2582215971901Demarçay
64GadolinioGd6157.25(3)[3]7.89131132331880de Marignac
65TerbioTb6158.92535(2)8.25136030411843Mosander
66DisprosioDy6162.500(1)[3]8.56140923351886Lecoq de Boisbaudran
67HolmioHo6164.93032(2)8.78147027201878Soret
68ErbioEr6167.259(3)[3]9.05152225101842Mosander
69TulioTm6168.93421(2)9.32154517271879Cleve
70IterbioYb6173.04(3)[3]6.9782411931878de Marignac
71LutecioLu6, 3174.967(1)[3]9.84165633151907Urbain
72HafnioHf6, 4178.49(2)13.31215054001923Coster e de Hevesy
73TántaloTa6, 5180.9479(1)16.68299654251802Ekeberg
74VolframioW6, 6183.84(1)19.26340759271783Elhuyar
75RenioRe6, 7186.207(1)21.03318056271925Noddack, Tacke e Berg
76OsmioOs6, 8190.23(3)[3]22.61304550271803Tennant
77IridioIr6, 9192.217(3)22.56241041301803Tennant
78PlatinoPt6, 10195.084(9)21.45177238271735de Ulloa
79OroAu6, 11196.966569(4)19.321064.42940PrehistoriaDescoñecido
80MercurioHg6, 12200.59(2)13.55-38.9356.6PrehistoriaDescoñecido
81TalioTl6, 13204.3833(2)11.85303.614571861Crookes
82ChumboPb6, 14207.2(1)[3][5]11.34327.51740PrehistoriaDescoñecido
83BismutoBi6, 15208.98040(1)9.80271.415601753Geoffroy
84PolonioPo6, 16[208.9824][7]9.202549621898Marie e Pierre Curie
85ÁstatoAt6, 17[209.9871][7]3023371940Corson e MacKenzie
86RadonRn6, 18[222.0176][7]9.23 g/l-71-61.81900Dorn
87FrancioFr7, 1[223.0197][7]276771939Perey
88RadioRa7, 2[226.0254][7]5.5070011401898Marie e Pierre Curie
89ActinioAc7[227.0278][7]10.07104731971899Debierne
90TorioTh7232.03806(2)[3][7]11.72175047871829Berzelius
91ProtactinioPa7231.03588(2)[7]15.37155440301917Hahn e Meitner
92UranioU7238.02891(3)[3][4][7]18.971132.438181789Klaproth
93NeptunioNp7[237.0482][7]20.4864039021940McMillan e Abelson
94PlutonioPu7[244.0642][7]19.7464133271940Seaborg
95AmericioAm7[243.0614][7]13.6799426071944Seaborg
96CurioCm7[247.0703][7]13.5113401944Seaborg
97BerkelioBk7[247.0703][7]13.259861949Seaborg
98CalifornioCf7[251.0796][7]15.19001950Seaborg
99EinsteinioEs7[252.0829][7]8601952Seaborg
100FermioFm7[257.0951][7]1952Seaborg
101MendelevioMd7[258.0986][7]1955Seaborg
102NobelioNo7[259.1009][7]1958Seaborg
103LaurencioLr7, 3[260.1053][7]1961Ghiorso
104RutherfordioRf7, 4[261.1087][7]1964/69Flerov
105DubnioDb7, 5[262.1138][7]1967/70Flerov
106SeaborgioSg7, 6[263.1182][7]1974Flerov
107BohrioBh7, 7[262.1229][7]1976Oganessian
108HassioHs7, 8[265][7]1984GSI
109MeitnerioMt7, 9[266][7]1982GSI
110DarmstadtioDs7, 10[269][7]1994GSI
111RoentgenioRg7, 11[272][7]1994GSI
112CopernicioCn7, 12[285][7]1996GSI
113NihonioNh7, 13[284][7]2004JINR, LLNL
114FlerovioFl7, 14[289][7]1999JINR
115MoscovioMc7, 15[288][7]2004JINR, LLNL
116LivermorioLv7, 16[290][7]2006JINR, LLNL
117TénnessoTs7, 17[7]2009-2010JINR
118OganessonOg7, 18[294][7]2006JINR, LLNL
Alcalinos Alcalinotérreos LantánidosActínidos Metais de transición
Metais do bloque p Metaloides Non metais Halóxenos (non metais) Gases nobres
Siglas incluídas na táboa
  • GSI, Gesellschaft für Schwerionenforschung (Sociedade para a Investigación de Ións Pesados), Wixhausen, Darmstadt, Alemaña.
  • JINR, Joint Institute for Nuclear Research (Instituto Unido para a Investigación Nuclear), Dubna, Moskvá Oblast, Rusia.
  • LLNL, Lawrence Livermore National Laboratory (Laboratorio Nacional Lawrence Livermore) Livermore, California, Estados Unidos.
  • LBNL, Lawrence Berkeley National Laboratory (Laboratorio Nacional Lawrence de Berkeley) Berkeley, California, Estados Unidos.

Táboa periódica

[editar | editar a fonte]

A ordenación destes elementos en función das súas propiedades físicas e químicas, dá lugar á chamada Táboa periódica dos elementos.

Grupo  1 2 3   4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18
Metais alcalinos Metais alcalinotérreos Nitroxenoides Calcóxenos Halóxenos Gases nobres
 Período

1

hidróxeno1H helio2He
2 litio3Li berilio4Be boro5B carbono6C nitróxeno7N osíxeno8O flúor9F neon10Ne
3 sodio11Na magnesio12Mg aluminio13Al silicio14Si fósforo15P xofre16S cloro17Cl argon18Ar
4 potasio19K calcio20Ca escandio21Sc titanio22Ti vanadio23V cromo24Cr manganeso25Mn ferro26Fe cobalto27Co níquel28Ni cobre29Cu cinc30Zn galio31Ga xermanio32Ge arsénico33As selenio34Se bromo35Br cripton36Kr
5 rubidio37Rb estroncio38Sr itrio39Y circonio40Zr niobio41Nb molibdeno42Mo tecnecio43Tc rutenio44Ru rodio45Rh paladio46Pd prata47Ag cadmio48Cd indio49In estaño50Sn antimonio51Sb telurio52Te iodo53I xenon54Xe
6 cesio55Cs bario56Ba lantano57La 1 asterisk hafnio72Hf tántalo73Ta volframio74W renio75Re osmio76Os iridio77Ir platino78Pt ouro79Au mercurio80Hg talio81Tl chumbo82Pb bismuto83Bi polonio84Po ástato85At radon86Rn
7 francio87Fr radio88Ra actinio89Ac 1 asterisk rutherfordio104Rf dubnio105Db seaborgio106Sg bohrio107Bh hassio108Hs meitnerio109Mt darmstadtio110Ds roentgenio111Rg copernicio112Cn nihonio113Nh flerovio114Fl moscovio115Mc livermorio116Lv ténnesso117Ts oganesson118Og
1 asterisk cerio58Ce praseodimio59Pr neodimio60Nd promecio61Pm samario62Sm europio63Eu gadolinio64Gd terbio65Tb disprosio66Dy holmio67Ho erbio68Er tulio69Tm iterbio70Yb lutecio71Lu  
1 asterisk torio90Th protactinio91Pa uranio92U neptunio93Np plutonio94Pu americio95Am curio96Cm berkelio97Bk californio98Cf einsteinio99Es fermio100Fm mendelevio101Md nobelio102No laurencio103Lr  

Abundancia dos elementos químicos

[editar | editar a fonte]
Abundancia dos elementos químicos na nosa galaxia
Elemento HHeOCNeFeNSiMgS
% en masa 73,924,01,040,460,130,110,0960,0650,0580,044
Abundancia dos elementos químicos na Terra[8]
Elemento FeOSiMgNiCaAlSNaCo
% en masa 39,7627,7114,538,693,162,521,790,640,390,23
Abundancia dos elementos químicos na codia terrestre
Elemento OSiAlFeCaNaMgKTiHPMn
% en masa 46278,06,05,02,52,52,00,60,10,10,1
Abundancia dos elementos químicos nos océanos
Elemento OHClNaMgSCaKBrC
% en masa 85,8910,821,941,080,1290,0910,040,040,00670,0028
Abundancia dos elementos químicos no corpo humano
Elemento OCHNCaPSKNaClMgSiFeF
% en masa 6123102,61,41,10,200,200,140,120,0270,0260,0060,0037
  1. Helge Kragh (2000). Conceptual Changes in Chemistry: The Notion of a Chemical Element, ca. 1900-1925
  2. Chemistry (IUPAC), The International Union of Pure and Applied. "IUPAC – chemical element (C01022)". goldbook.iupac.org. doi:10.1351/goldbook.C01022.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 A composición isotópica dalgúns elementos presentes en certos fragmentos xeolóxicos pode variar da facilitada na táboa.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 A composición isotópica pode variar nos materiais comerciais, polo que o peso atómico pode variar do dado significativamente.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 A composición isotópica de varios metais terrestres que necesitan unha precisión maior no seu peso atómico non pode ser facilitada.
  6. O peso atómico do litio comercializado pode variar entre 6.939 e 6.996. En análises futuros tratarase de especificar máis o dato.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 O elemento non ten un nucleoide estable, e su valor entre corchetes, (por exemplo, [209]), indica o número másico do isótopo con maior duración de dicho elemento.
  8. Arnau Silla, A. E. (1991). El medio interestelar. Universitat de València. ISBN 8437007445.

Véxase tamén

[editar | editar a fonte]

Bibliografía

[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas

[editar | editar a fonte]

Outros artigos

[editar | editar a fonte]