Elemento químico

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Periodic table (polyatomic).svg
Hydrogen discharge tube.jpg
Barium unter Argon Schutzgas Atmosphäre.jpg
Copper.jpg
HEUraniumC.jpg
Bromine vial in acrylic cube.jpg
HeTube.jpg
Arriba: Táboa periódica dos elementos.
Abaixo: Exemplos dalgúns elementos químicos. De esquerda a dereita: hidróxeno, bario, cobre, uranio, bromo e helio.

Un elemento químico, ou soamente elemento, é unha substancia formada por átomos co mesmo número de protóns no núcleo. Este número coñécese como o número atómico do elemento. Por exemplo, todos os átomos con 6 protóns nos seus núcleos son átomos do elemento químico carbono, mentres que todos os elementos con 92 protóns nos seus núcleos son átomos do elemento uranio.

Coñécense no mundo millóns de compostos que se atopan de maneira espontánea na Natureza ou que foron credos polo home. Cada un destes compostos é o resultado da combinación de dous ou máis elementos químicos.

Coñécense máis de 112 elementos, 93 dos cales son naturais e o resto artificiais. Algúns son moi comúns e necesarios, como o carbono, o osíxeno ou o hidróxeno. Outros, creados artificialmente en aceleradores de partículas ou en reactores atómicos, son tan raros que só existen durante milésimas de segundo.

Táboa periódica[editar | editar a fonte]

A ordenación destes elementos en función das súas propiedades físicas e químicas, dá lugar á chamada Táboa periódica dos elementos.

Número atómico Nome Símbolo Período,
Grupo
Peso atómico
(uma)
Densidade
(g/cm³)
a 20°C
Punto de fusión
 (°C)
Punto de ebulición
 (°C)
Ano do seu
descubrimento
Persoa que o descubriu
1 Hidróxeno H 1, 1 1.00794(7)[1][2][3] 0.084 g/l -259.1 -252.69 1766 T. Von Hohenheim (Paracelso)
2 Helio He 1, 18 4.002602(2)[1][3] 0.17 g/l -272.2 -268.9 1895 Ramsay e Cleve
3 Litio Li 2, 1 6.941(2)[1][2][3][4] 0.53 180.5 1317 1817 Arfwedson
4 Berilio Be 2, 2 9.012182(3) 1.85 1278 2970 1797 Vauquelin
5 Boro B 2, 13 10.811(7)[1][2][3] 2.46 2300 2550 1808 Davy e Gay-Lussac
6 Carbono C 2, 14 12.0107(8)[1][3] 3.51 3550 4827 Prehistoria Descoñecido
7 Nitróxeno N 2, 15 14.0067(2)[1][3] 1.17 g/l -209.9 -195.8 1772 Rutherford
8 osíxeno O 2, 16 15.9994(3)[1][3] 1.33 g/l -218.4 -182.9 1774 Priestly e Scheele
9 Flúor F 2, 17 18.9984032(5) 1.58 g/l -219.6 -188.1 1886 Moissan
10 Neon Ne 2, 18 20.1797(6)[1][2] 0.84 g/l -248.7 -246.1 1898 Ramsay e Travers
11 Sodio Na 3, 1 22.98976928(2) 0.97 97.8 892 1807 Davy
12 Magnesio Mg 3, 2 24.3050(6) 1.74 648.8 1107 1755 Black
13 Aluminio Al 3, 13 26.9815386(8) 2.70 660.5 2467 1825 Oersted
14 Silicio Si 3, 14 28.0855(3)[3] 2.33 1410 2355 1824 Berzelius
15 Fósforo P 3, 15 30.973762(2) 1.82 44 (P4) 280 (P4) 1669 Brand
16 Xofre S 3, 16 32.065(5)[1][3] 2.06 113 444.7 Prehistoria Descoñecido
17 Cloro Cl 3, 17 35.453(2)[1][2][3] 2.95 g/l -34.6 -101 1774 Scheele
18 Argon Ar 3, 18 39.948(1)[1][3] 1.66 g/l -189.4 -185.9 1894 Ramsay e Rayleigh
19 Potasio K 4, 1 39.0983(1) 0.86 63.7 774 1807 Davy
20 Calcio Ca 4, 2 40.078(4)[1] 1.54 839 1487 1808 Davy
21 Escandio Sc 4, 3 44.955912(6) 2.99 1539 2832 1879 Nilson
22 Titanio Ti 4, 4 47.867(1) 4.51 1660 3260 1791 Gregor e Klaproth
23 Vanadio V 4, 5 50.9415(1) 6.09 1890 3380 1801 del Río
24 Cromo Cr 4, 6 51.9961(6) 7.14 1857 2482 1797 Vauquelin
25 Manganeso Mn 4, 7 54.938045(5) 7.44 1244 2097 1774 Gahn
26 Ferro Fe 4, 8 55.845(2) 7.87 1535 2750 Prehistoria Descoñecido
27 Cobalto Co 4, 9 58.933200(9) 8.89 1495 2870 1735 Brandt
28 Níquel Ni 4, 10 58.6934(2) 8.91 1453 2732 1751 Cronstedt
29 Cobre Cu 4, 11 63.546(3)[3] 8.92 1083.5 2595 Prehistoria Descoñecido
30 Zinc Zn 4, 12 65.409(4) 7.14 419.6 907 Prehistoria Paracelso
31 Galio Ga 4, 13 69.723(1) 5.91 29.8 2403 1875 Lecoq de Boisbaudran
32 Xermanio Ge 4, 14 72.64(1) 5.32 937.4 2830 1886 Winkler
33 Arsénico As 4, 15 74.92160(2) 5.72 613 613
(sublimación)
ca. 1250 Albertus Magnus
34 Selenio Se 4, 16 78.96(3)[3] 4.82 217 685 1817 Berzelius
35 Bromo Br 4, 17 79.904(1) 3.14 -7.3 58.8 1826 Balard
36 Cripton Kr 4, 18 83.798(2)[1][2] 3.48 g/l -156.6 -152.3 1898 Ramsay e Travers
37 Rubidio Rb 5, 1 85.4678(3)[1] 1.53 39 688 1861 Bunsen e Kirchhoff
38 Estroncio Sr 5, 2 87.62(1)[1][3] 2.63 769 1384 1790 Crawford
39 Itrio Y 5, 3 88.90585(2) 4.47 1523 3337 1794 Gadolin
40 Circonio Zr 5, 4 91.224(2)[1] 6.51 1852 4377 1789 Klaproth
41 Niobio Nb 5, 5 92.906 38(2) 8.58 2468 4927 1801 Hatchett
42 Molibdeno Mo 5, 6 95.94(2)[1] 10.28 2617 5560 1778 Scheele
43 Tecnecio Tc 5, 7 [98.9063][5] 11.49 2172 5030 1937 Perrier e Segrè
44 Rutenio Ru 5, 8 101.07(2)[1] 12.45 2310 3900 1844 Klaus
45 Rodio Rh 5, 9 102.90550(2) 12.41 1966 3727 1803 Wollaston
46 Paladio Pd 5, 10 106.42(1)[1] 12.02 1552 3140 1803 Wollaston
47 Prata Ag 5, 11 107.8682(2)[1] 10.49 961.9 2212 Prehistoria Descoñecido
48 Cadmio Cd 5, 12 112.411(8)[1] 8.64 321 765 1817 Strohmeyer e Hermann
49 Indio In 5, 13 114.818(3) 7.31 156.2 2080 1863 Reich e Richter
50 Estaño Sn 5, 14 118.710(7)[1] 7.29 232 2270 Prehistoria Descoñecido
51 Antimonio Sb 5, 15 121.760(1)[1] 6.69 630.7 1750 Prehistoria Descoñecido
52 Telurio Te 5, 16 127.60(3)[1] 6.25 449.6 990 1782 von Reichenstein
53 Iodo I 5, 17 126.90447(3) 4.94 113.5 184.4 1811 Courtois
54 Xenon Xe 5, 18 131.293(6)[1][2] 4.49 g/l -111.9 -107 1898 Ramsay e Travers
55 Cesio Cs 6, 1 132.9054519(2) 1.90 28.4 690 1860 Kirchhoff e Bunsen
56 Bario Ba 6, 2 137.327(7) 3.65 725 1640 1808 Davy
57 Lantano La 6 138.90547(7)[1] 6.16 920 3454 1839 Mosander
58 Cerio Ce 6 140.116(1)[1] 6.77 798 3257 1803 W. Hisinger e Berzelius
59 Praseodimio Pr 6 140.90765(2) 6.48 931 3212 1895 von Welsbach
60 Neodimio Nd 6 144.242(3)[1] 7.00 1010 3127 1895 von Welsbach
61 Prometio Pm 6 [146.9151][5] 7.22 1080 2730 1945 Marinsky e Glendenin
62 Samario Sm 6 150.36(2)[1] 7.54 1072 1778 1879 Lecoq de Boisbaudran
63 Europio Eu 6 151.964(1)[1] 5.25 822 1597 1901 Demarçay
64 Gadolinio Gd 6 157.25(3)[1] 7.89 1311 3233 1880 de Marignac
65 Terbio Tb 6 158.92535(2) 8.25 1360 3041 1843 Mosander
66 Disprosio Dy 6 162.500(1)[1] 8.56 1409 2335 1886 Lecoq de Boisbaudran
67 Holmio Ho 6 164.93032(2) 8.78 1470 2720 1878 Soret
68 Erbio Er 6 167.259(3)[1] 9.05 1522 2510 1842 Mosander
69 Tulio Tm 6 168.93421(2) 9.32 1545 1727 1879 Cleve
70 Iterbio Yb 6 173.04(3)[1] 6.97 824 1193 1878 de Marignac
71 Lutecio Lu 6, 3 174.967(1)[1] 9.84 1656 3315 1907 Urbain
72 Hafnio Hf 6, 4 178.49(2) 13.31 2150 5400 1923 Coster e de Hevesy
73 Tántalo Ta 6, 5 180.9479(1) 16.68 2996 5425 1802 Ekeberg
74 Volframio W 6, 6 183.84(1) 19.26 3407 5927 1783 Elhuyar
75 Renio Re 6, 7 186.207(1) 21.03 3180 5627 1925 Noddack, Tacke e Berg
76 Osmio Os 6, 8 190.23(3)[1] 22.61 3045 5027 1803 Tennant
77 Iridio Ir 6, 9 192.217(3) 22.56 2410 4130 1803 Tennant
78 Platino Pt 6, 10 195.084(9) 21.45 1772 3827 1735 de Ulloa
79 Oro Au 6, 11 196.966569(4) 19.32 1064.4 2940 Prehistoria Descoñecido
80 Mercurio Hg 6, 12 200.59(2) 13.55 -38.9 356.6 Prehistoria Descoñecido
81 Talio Tl 6, 13 204.3833(2) 11.85 303.6 1457 1861 Crookes
82 Chumbo Pb 6, 14 207.2(1)[1][3] 11.34 327.5 1740 Prehistoria Descoñecido
83 Bismuto Bi 6, 15 208.98040(1) 9.80 271.4 1560 1753 Geoffroy
84 Polonio Po 6, 16 [208.9824][5] 9.20 254 962 1898 Marie e Pierre Curie
85 Ástato At 6, 17 [209.9871][5] 302 337 1940 Corson e MacKenzie
86 Radon Rn 6, 18 [222.0176][5] 9.23 g/l -71 -61.8 1900 Dorn
87 Francio Fr 7, 1 [223.0197][5] 27 677 1939 Perey
88 Radio Ra 7, 2 [226.0254][5] 5.50 700 1140 1898 Marie e Pierre Curie
89 Actinio Ac 7 [227.0278][5] 10.07 1047 3197 1899 Debierne
90 Torio Th 7 232.03806(2)[1][5] 11.72 1750 4787 1829 Berzelius
91 Protactinio Pa 7 231.03588(2)[5] 15.37 1554 4030 1917 Hahn e Meitner
92 Uranio U 7 238.02891(3)[1][2][5] 18.97 1132.4 3818 1789 Klaproth
93 Neptunio Np 7 [237.0482][5] 20.48 640 3902 1940 McMillan e Abelson
94 Plutonio Pu 7 [244.0642][5] 19.74 641 3327 1940 Seaborg
95 Americio Am 7 [243.0614][5] 13.67 994 2607 1944 Seaborg
96 Curio Cm 7 [247.0703][5] 13.51 1340 1944 Seaborg
97 Berquelio Bk 7 [247.0703][5] 13.25 986 1949 Seaborg
98 Californio Cf 7 [251.0796][5] 15.1 900 1950 Seaborg
99 Einstenio Es 7 [252.0829][5] 860 1952 Seaborg
100 Fermio Fm 7 [257.0951][5] 1952 Seaborg
101 Mendelevio Md 7 [258.0986][5] 1955 Seaborg
102 Nobelio No 7 [259.1009][5] 1958 Seaborg
103 Laurencio Lr 7, 3 [260.1053][5] 1961 Ghiorso
104 Rutherfordio Rf 7, 4 [261.1087][5] 1964/69 Flerov
105 Dubnio Db 7, 5 [262.1138][5] 1967/70 Flerov
106 Seaborxio Sg 7, 6 [263.1182][5] 1974 Flerov
107 Bohrio Bh 7, 7 [262.1229][5] 1976 Oganessian
108 Hassio Hs 7, 8 [265][5] 1984 GSI
109 Meitnerio Mt 7, 9 [266][5] 1982 GSI
110 Darmstadtio Ds 7, 10 [269][5] 1994 GSI
111 Roentgenio Rg 7, 11 [272][5] 1994 GSI
112 Copernicio Cn 7, 12 [285][5] 1996 GSI
113 Ununtrio Uut 7, 13 [284][5] 2004 JINR, LLNL
114 Flerovio Fl 7, 14 [289][5] 1999 JINR
115 Ununpentio Uup 7, 15 [288][5] 2004 JINR, LLNL
116 Livermorio Lv 7, 16 [290][5] 2006 JINR, LLNL
117 Ununseptio Uus 7, 17 [5] 2009-2010 JINR
118 Ununoctio Uuo 7, 18 [294][5] 2006 JINR, LLNL
Alcalinos Alcalinotérreos Lantánidos Actínidos Metais de transición
Metais do bloque p Metaloides Non metais Halóxenos (non metais) Gases nobres

Siglas incluídas na taboa[editar | editar a fonte]

  • GSI, Gesellschaft für Schwerionenforschung (Sociedade para a Investigación de Ións Pesados), Wixhausen, Darmstadt, Alemaña.
  • JINR, Joint Institute for Nuclear Research (Instituto Unido para a Investigación Nuclear), Dubna, Moskvá Oblast, Rusia.
  • LLNL, Lawrence Livermore National Laboratory (Laboratorio Nacional Lawrence Livermore) Livermore, California, Estados Unidos.
  • LBNL, Lawrence Berkeley National Laboratory (Laboratorio Nacional Lawrence de Berkeley) Berkeley, California, Estados Unidos.

Abundancia dos elementos químicos[editar | editar a fonte]

Abundancia dos elementos químicos na nosa galaxia
Elemento H He O C Ne Fe N Si Mg S
% en masa 73,9 24,0 1,04 0,46 0,13 0,11 0,096 0,065 0,058 0,044
Abundancia dos elementos químicos na Terra[6]
Elemento Fe O Si Mg Ni Ca Al S Na Co
% en masa 39,76 27,71 14,53 8,69 3,16 2,52 1,79 0,64 0,39 0,23
Abundancia dos elementos químicos na codia terrestre
Elemento O Si Al Fe Ca Na Mg K Ti H P Mn
% en masa 46 27 8,0 6,0 5,0 2,5 2,5 2,0 0,6 0,1 0,1 0,1
Abundancia dos elementos químicos nos océanos
Elemento O H Cl Na Mg S Ca K Br C
% en masa 85,89 10,82 1,94 1,08 0,129 0,091 0,04 0,04 0,0067 0,0028
Abundancia dos elementos químicos no corpo humano
Elemento O C H N Ca P S K Na Cl Mg Si Fe F
% en masa 61 23 10 2,6 1,4 1,1 0,20 0,20 0,14 0,12 0,027 0,026 0,006 0,0037

Notas[editar | editar a fonte]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 1,21 1,22 1,23 1,24 1,25 1,26 1,27 1,28 1,29 1,30 1,31 1,32 1,33 1,34 1,35 1,36 1,37 1,38 A composición isotópica de algúns elementos presentes en certos fragmentos xeolóxicos pode variar da facilitada na táboa.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 A composición isotópica pode variar nos materiais comerciais, polo que o peso atómico pode variar do dado significativamente.
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 A composición isotópica de varios metais terrestres que necesitan unha precisión maior no seu peso atómico non pode ser facilitada.
  4. O peso atómico do litio comercializado pode variar entre 6.939 e 6.996. En análises futuros tratarase de especificar máis o dato.
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 5,15 5,16 5,17 5,18 5,19 5,20 5,21 5,22 5,23 5,24 5,25 5,26 5,27 5,28 5,29 5,30 5,31 5,32 5,33 5,34 5,35 5,36 O elemento non ten un nucleoide estable, e su valor entre corchetes, (por exemplo, [209]), indica o número másico do isótopo con maior duración de dicho elemento.
  6. Arnau Silla, A. E. (1991). El medio interestelar. Universitat de València. ISBN 8437007445. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Elemento químico Modificar a ligazón no Wikidata

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Ball, P (2004). Oxford University Press, ed. The Elements: A Very Short Introduction. ISBN 0-19-284099-1. 
  • Emsley, J (2003). Oxford University Press, ed. Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements. ISBN 0-19-850340-7. 
  • Gray, T (2009). Black Dog & Leventhal Publishers Inc, ed. The Elements: A Visual Exploration of Every Known Atom in the Universe. ISBN 1-57912-814-9. 
  • Scerri, ER (2007). Oxford University Press, ed. The Periodic Table, Its Story and Its Significance. 
  • Strathern, P (2000). Hamish Hamilton Ltd, ed. Mendeleyev's Dream: The Quest for the Elements. ISBN 0-241-14065-X. 
  • Kean, Sam (2011). Back Bay Books, ed. The Disappearing Spoon: And Other True Tales of Madness, Love, and the History of the World from the Periodic Table of the Elements. 
  • Recompilado por A. D. McNaught e A. Wilkinson. (1997). Blackwell Scientific Publications, Oxford, ed. Compendium of Chemical Terminology, 2nd ed. (o "Gold Book"). doi:10.1351/goldbook. ISBN 0-9678550-9-8. 

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]