Edificio Itatiaia

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura
Edificio Itatiaia
Edifício Itatiaia - fachada frontal.jpg
O Edificio Itatiaia desde a Avenida Irmá Serafina
Presentación
Nome localEdifício Itatiaia
LocalizaciónCampinas Flag of Brazil.svg Brasil
DirecciónAvenida Irmã Serafina, 919
Coordenadas22°54′13.71″S 47°3′26.15″O / -22.9038083, -47.0572639Coordenadas: 22°54′13.71″S 47°3′26.15″O / -22.9038083, -47.0572639
EstruturaFerro e Formigón
TipoEdificio
Uso(s)Residencial
Construción
Inicio1952
Remate1957
Dimensións
Altura49 metros
Número de plantas15
Número de ascensores3
Equipo
Arquitecto(s)Oscar Niemeyer

O Edificio Itatiaia é un edificio que foi proxectado polo arquitecto Oscar Niemeyer, sendo construído no centro da cidade de Campinas, no Brasil, construído entre o 1953 e o 1957, exemplar típico da Arquitectura Moderna de mediados do século XX. Foi o primeiro edificio vertical de uso exclusivamente residencial no Centro de Campinas até o inicio da década de 1960, sendo o único predio na cidade que atende á maioría dos principios modernistas postulados polo arquitecto franco-suízo Le Corbusier: a pesar das demais construcións posteriores nese estilo presentaren un efecto plástico semellante, estoutras atenderon só de forma incidental ou parcial os elementos modernistas, seguindo tamén os padróns tradicionais, fóra da linguaxe moderna[1].

A fachada frontal do predio está á beira da Rúa Irmá Serafina e a parte de tras, na que fica a face ondulada, ten acceso á estreita Rúa Coronel Rodovalho. En abril de 2011, a Consello de Defensa do Patrimonio Cultural de Campinas fixo del un ben protexido, considerado como parte da cultura do concello e un marco social, sendo o único proxecto do arquitecto concluído na cidade.[2][3]

Historia[editar | editar a fonte]

A construción do Edificio Itatiaia foi idea dos empresarios Ralpho Ribeiro e Ruy Hellmeister Novaes, sendo que este último foi elixido como alcalde do concello de Campinas por dúas veces (1956-1959 e 1964-1969). En 1951, estes empresarios solicitaron un estudo para levantar un bloque de 15 pisos sobre piares. Non foi posible continuar como proxectado inicialmente, pois o arquitecto responsábel, un francés coñecido como Charles Victor, non tiña licenza profesional.[1]

Debido a iso elaborouse un novo proxecto, agora sendo ideado por Oscar Niemeyer, que en 1952 convidou o enxeñeiro Werner Müller para facer os cálculos estruturais. O 23 de novembro de 1952 a construtora Ribeiro Novaes fixo a promoción do proxecto ó público con pompa no periódico Correio Popular: "Orgullosamente, presentamos o primeiro proxecto de Oscar Niemeyer para unha cidade do interior paulista: Edificio Itatiaia, punto alto da arquictetura campineira".[1][4] O proxecto foi catalogado nos rexistros do concello o 2 de decembro de 1952, co número 25 602 e o habite-se (documento que autoriza a ocupación do inmoble), foi emitido o 11 de febreiro de 1957.[1]

Características[editar | editar a fonte]

Situado na Rúa Irmá Serafina, 919, ocupa un terreo con 1 569,80  en formato trapezoidal, coa fronte recta e a traseira ondulada, gardando semellanza nesta última con outro proxecto feito polo arquitecto nesa época: o Edifício Copan, en São Paulo. No total, son 11 153,42  de área construída, gardando 8 metros de recúo no lado frontal (Rúa Irmá Serafina) e 15 metros de recúo no lado posterior (Rúa Coronel Rodovalho). Desa forma, Oscar Niemeyer procurou equilibrar en importancia as dúas faces do edificio[1].

O Itatiaia, en torre única, posúe 15 andares e 60 apartamentos. É un edificio con características propias e practicamente únicas na cidade: distancia do teito ao chan de 3 metros, uso extensivo de elementos arquitectónicos protectores do sol dos dous lados do edificio, sendo que inicialmente o proxecto encamiñado para aprobación no poder público municipal presentaba balcóns en cada apartamento, algo que antes da execución foi substituído pola solución única na fachada[1]. O predio posúe catro apartamentos por andar, que conforme a posición teñen planta, metragem e características propias: dous apartamentos posúen tres dormitorios, con 163,16 m² e 128,9  e os outros dous apartamentos teñen dous dormitorios, con 107,02  e 89,65 , respectivamente: todos con accesos sociais e de servizo independentes. As fachadas, á súa vez, presentan a mesma solución: esquadrias e vidros en tres alturas, tanto nas salas de estar/cea, canto nos baños (soamente nos apartamentos de dous dormitorios: os outros posúen os baños fóra das fachadas principais), canto nos dormitorios (con excepción dun dos tres dormitorios do apartamento maior, cuxa xanela é convencional e tamén se sitúa fóra da fachada principal).

A estrutura do Itatiaia tamén é única en Campinas: foron usadas lajes do tipo caixón-perdido[5] — con mesas superiores e inferiores e a presenza dun material inerte entre as dúas, eliminando a presenza de vigas — en todos os 15 pavimentos, sendo que a laje de pavimento do primeiro andar funciona como laje de transición, conducindo as cargas dos pavimentos superiores para os pilotis do baixo, solución típica da arquitectura moderna.

Concepción urbanística[editar | editar a fonte]

Fachada posterior do Edificio Itatiaia, vista da Rúa Coronel Rodovalho.

Orixinalmente, o Edificio Itatiaia posuía unha concepción urbanística que foi desconfigurada co pasar do tempo: non había muros ou reixas en torno ao predio[6], o acceso era libre entre a Rúa Irmá Serafina (fronte) e a Rúa Coronel Rodovalho (traseira), integrando o espazo público ao particular, a través do uso de pilotis en "V" no andar baixo. O aumento da inseguridade urbana nas décadas seguintes ás da construción causou a retirada desa característica típica da Arquitectura Moderna e niemeyeriana, aínda presente noutras obras modernas creadas co mesmo concepto no Brasil, tales como o Edificio Gustavo Capanema, no Río de Xaneiro ou os edificios das superquadras do Plano Piloto de Brasilia [7].

O Itatiaia tamén é un dos poucos edificios en Campinas que buscou cumprir en seu proxecto a maioría dos Cinco puntos da Nova Arquitectura, preconizados polo arquitecto franco-suízo Le Corbusier en 1927[8]: a planta libre, unha estrutura independente que permite a libre locação das paredes, libradas da función estrutural; a fachada libre, que decorre da independencia da estrutura, facendo que a fachada sexa proxectada sen impedimentos; os pilotis, piares que elevan o predio, permitindo a libre circulación so o mesmo, e as xanelas en fita, que posibilitadas pola fachada libre, permiten unha relación desimpedida coa paisaxe. O único punto preconizado por Le Corbusier que non se fai presente no Itatiaia é o terraço-xardín, que "recupera" o solo ocupado polo predio, "trasladándoo" para cima da obra: no caso do Itatiaia, a solución foi tradicional - o edificio é cuberto por tellados[9].

A ondulação da parte traseira foi executada seguindo en suma dous principios: a unión do modelo barroco ao modernismo, moi presente na obra niemeyeriana; e a protexer os apartamentos dos fondos contra os raios solares vespertinos, formando unha especie de "quebra-sol"[10], xuntamente coa utilización dos brises. Porén, esta función deixou de ser completamente esencial, en función da construción posterior de máis predios ao redor que reduciron a exposición directa ao sol.

Protección[editar | editar a fonte]

O proceso de protección iniciouse en 2010, co proceso 003/10[11], tendo o edificio pasado á condición de ben patrimonial no nivel municipal polo CONDEPACC (Consello de Defensa do Patrimonio Cultural de Campinas) a través da Resolución 117, de 28 de abril de 2011[12]. Na estrutura, a protección refírese ás fachadas (revestimento externo, escuadras metálicas e vidros), aos "brise-soleil" e aos piares e no baixo, ao forro e ás esquadrias da recepción, ás luminárias, aos pisos, revestimentos, metais e lambris orixinais, alén das portas e dos puxadores en metal dos ascensores. O ben protexido consiste no inmóbel en si e a área circundante delimitada polo lote[13][14].

Etimoloxía e contexto[editar | editar a fonte]

"Itatiaia" é un termo tupi que significa "pedra afiada", a través da unión dos termos itá ("pedra") e atîaîa ("con punta")[15]. No contexto da década de 1950 era común dar nomes nativos aos edificios, algo que estaba de acordo co espírito nacionalista da época[16].

Galería[editar | editar a fonte]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Leme, Roberto Silva; Salgado, Ivone. "Arquitetura Moderna em Campinas: o Edifício Itatiaia" (PDF). Revista Risco - Instituto de Arquitetura e Urbanismo - Universidade de São Paulo (en portugués). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 24 de setembro de 2015. Consultado o 14 de xaneiro de 2016. 
  2. "Projetado por Niemeyer, prédio em Campinas dava ênfase à liberdade". G1 (en portugués). 5 de decembro de 2013. Consultado o 14 de xaneiro de 2016. 
  3. Fonseca, Douglas (6 de decembro de 2012). "Niemeyer também deixou sua marca em Campinas". Correio Popular (en portugués). Arquivado dende o orixinal o 14 de outubro de 2014. Consultado o 14 de xaneiro de 2016. 
  4. Sugimoto, Luiz (23 a 29 de xuño de 2010). "Arquiteta investiga "fase renegada" de Niemeyer" (PDF). Jornal da Unicamp (en portugués). Consultado o 14 de xaneiro de 2016. 
  5. Dias, Ricardo Henrique (Xaneiro de 2004). "Sistemas estruturais para grandes vãos em pisos e a influência na concepção arquitetônica". Vitruvius (en portugués). Consultado o 14 de xaneiro de 2016. 
  6. Faria, Ronaldo (7 de xuño de 1987). Jornal de Domingo, ed. ""Em volta, era tudo bonito".". Unicamp - Arquivo (en portugués). Consultado o 14 de xaneiro de 2016. 
  7. Mader, Helena (21 de abril de 2010). "Brasília 50 Anos - As Superquadras" (PDF). Correio Braziliense (en portugués). Consultado o 14 de xaneiro de 2016. 
  8. Maciel, Carlos Alberto (Maio de 2002). "Villa Savoye: arquitetura e manifesto (1)". Vitruvius (en portugués). Consultado o 14 de xaneiro de 2016. 
  9. "Edifício Itatiaia". Google Maps. Consultado o 14 de xaneiro de 2016. 
  10. Faria, Ronaldo (7 de xuño de 1987). ""Visita ao Itatiaia, primeiro arranha-céu da praça, relíquia de Niemeyer".". Unicamp - Arquivo (en portugués). Consultado o 14 de xaneiro de 2016. 
  11. "Processo 003/10" (en portugués). 2010. Consultado o 14 de xaneiro de 2016. 
  12. "Resolução n° 117, de 28/04/2011. Condepacc - Tombamentos - SMAJ - CSD - BJ" (en portugués). 9 de xuño de 2011. Consultado o 14 de xaneiro de 2016. 
  13. "Reunião Ordinária do CONDEPACC, Ata 380" (PDF) (en portugués). 26 de novembro de 2009. Consultado o 14 de xaneiro de 2016. 
  14. Ferreira, Leandro (17 de xullo de 2010). Folha Notícias, ed. "Condepacc tomba única obra existente de Niemeyer" (en portugués). Arquivado dende o orixinal o 12 de xaneiro de 2014. Consultado o 14 de xaneiro de 2016. 
  15. Navarro, Eduardo de Almeida (2005). Método Moderno de Tupi Antigo (en portugués). Global. ISBN 9788532619532. 
  16. Maia Neto, Francisco (18 de setembro de 2011). "O batismo dos edifícios" (en portugués). Consultado o 14 de xaneiro de 2016.