Saltar ao contido

Ecuación paramétrica

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Ecuación paramétrica
Imaxe
 Subclase de
 Composto por
 Uso
Características
 Caracterizado por
Fontes e ligazóns
Freebase/m/02rq1x Editar o valor en Wikidata
MathWorldParametricEquations Editar o valor en Wikidata
OpenAlexC99636146 Editar o valor en Wikidata
Wikidata
A curva de bolboreta pode ser definida por ecuacións paramétricas de x e y.

En matemáticas, unha ecuación paramétrica expresa varias cantidades, como as coordenadas dun punto, como funcións dun ou varias variábeis chamaron parámetros.[1]

No caso dun único parámetro, as ecuacións paramétricas son xeralmente usadas para expresar a traxectoria dun punto que se move, caso no que o parámetro é a miúdo, mais non necesariamente,o tempo, e o punto describe unha curva, chamada curva paramétrica ou curva parametrizada. No caso de dous parámetros, o punto describe unha superficie, chamada unha superficie paramétrica. En todos os casos, as ecuacións chámanse colectivamente unha representación paramétrica,[2] ou sistema paramétrico,[3] ou parametrización do obxecto.[1][4][5]

Por exemplo, as ecuacións x=cos⁡ty=sen⁡tforman unha representación paramétrica da circunferencia unidade, onde t é o parámetro: Un punto (x, y) está na circunferencia unidade se e só se hai un valor de t tal que este dúas ecuacións xeran ese punto. Ás veces as ecuacións paramétricas para as variábeis escalares individuais combínanse nunha única ecuación paramétrica en vectores:

(x,y)=(cos⁡t,sen⁡t).

As representacións paramétricas son xeralmente non únicas (ver os "Exemplos en dúas dimensións" na sección máis abaixo), así que as mesmas cantidades poden ser expresadas por un número de diferente parametrizacións.[1]

Alén de curvas e superficies, as ecuacións paramétricas poden describir variedades diferenciables e variedades alxébricas de dimensión superior, cun número dos parámetros igual á dimensión da variedade, e o número de ecuacións igual á dimensión do espazo no cal é considerada a variedade (para curvas a dimensión é un e un parámetro é utilizado, para as superficies a dimemsnión é dous e dous os parámetros, etc.).

As ecuacións paramétricas son xeralmente utilizadas en cinematica, onde a traxectoria dun obxecto está representado por ecuacións que dependen do tempo como parámetro. Debido a esta aplicación, un parámetro único é a miúdo denotado t; con todo, os parámetros poden representar outras cantidades físicas (como variábeis xeométricas) ou poden ser seleccionado arbitrariamente por comodidade. As parametrizacións non son únicas; máis dun conxunto de ecuacións paramétricas pode especificar a mesma curva.[6]

Curvas paramétricas no plano

[editar | editar a fonte]
Véxase tamén: Curva plana.

Parábola

[editar | editar a fonte]

A ecuación máis simple para unha parábola,

y=x2

pódese (trivialmente) parametrizar empregando un parámetro libre t, se definimos

x=t,y=t2para −∞<t<∞.

Ecuacións explícitas

[editar | editar a fonte]

De xeito máis xeral, calquera curva dada por unha ecuación explícita

y=f(x)

pódese (trivialmente) parametrizar empregando un parámetro libre t, definindo

x=t,y=f(t)para −∞<t<∞.

Circunferencia

[editar | editar a fonte]

Un exemplo máis elaborado é o seguinte. Considérese a circunferencia unidade descrita pola ecuación cartesianax2+y2=1.Esta ecuación pode parametrizarse como:

(x,y)=(cos⁡t,sen⁡t)para 0≤t<2π.

Coa ecuación cartesiana é máis doado comprobar se un punto pertence ou non á circunferencia. Coa versión paramétrica é máis doado obter puntos para debuxar.

En certos contextos prefírense ecuacións paramétricas que empreguen só funcións racionais (fraccións de dous polinomios), se existen. No caso da circunferencia, unha é

x=1−t21+t2y=2t1+t2.

Con este par de ecuacións paramétricas, o punto (−1, 0) non está representado por ningún valor real de t, senón polo límite de x e y cando t tende a infinito.

Unha elipse en posición canónica (centro na orixe, eixe maior ao longo do eixe x), con semieixes a e b, pódese representar parametricamente como

x=acos⁡ty=bsen⁡t.

Unha elipse en posición xeral pode expresarse como

x=Xc+acos⁡tcos⁡φ−bsen⁡tsen⁡φy=Yc+acos⁡tsen⁡φ+bsen⁡tcos⁡φ

co parámetro t variando de 0 a 2π. Aquí (Xc, Yc) é o centro da elipse e φ o ángulo entre o eixe x e o eixe maior.

Ambas parametrizacións poden facerse racionais usando a fórmula do ángulo metade e definindo tan⁡t2=u.

Curva de Lissajous

[editar | editar a fonte]
Unha curva de Lissajous con kx = 3 e ky = 2.

Unha curva de Lissajous é semellante a unha elipse, pero as ondas sinusoidais x e y non están en fase. En posición canónica, unha curva de Lissajous defínese por

x=acos⁡(kxt)y=bsen⁡(kyt)

onde kx e ky son constantes que describen o número de lóbulos da figura.

Hipérbole

[editar | editar a fonte]

Unha hipérbole de apertura leste-oeste pódese representar parametricamente por

x=asec⁡t+hy=btan⁡t+k,

ou, racionalmente:

x=a1+t21−t2+hy=b2t1−t2+k.

Unha hipérbole de apertura norte-sur pódese representar parametricamente como

x=btan⁡t+hy=asec⁡t+k,

ou, racionalmente:

x=b2t1−t2+hy=a1+t21−t2+k.

En todas estas fórmulas, (h, k) son as coordenadas do centro da hipérbole, a é a lonxitude do semieixe maior e b a do semieixe menor. Obsérvese que nas formas racionais os puntos (−a, 0) e (0, −a) respectivamente non están representados por valores reais de t, senón polo límite de x e y cando t tende a infinito.

Hipotrocoide

[editar | editar a fonte]

Unha hipotrocoide é a curva trazada por un punto fixo nun círculo de raio r que roda polo interior dun círculo fixo de raio R, situado a unha distancia d do centro do círculo interior.

As ecuacións paramétricas da hipotrocoide son:

x(θ)=(R−r)cos⁡θ+dcos⁡(R−rrθ)y(θ)=(R−r)sen⁡θ−dsen⁡(R−rrθ).

Algúns exemplos:

Curvas paramétricas no espazo

[editar | editar a fonte]
Véxase tamén: Curva no espazo.
Hélice paramétrica animada
Hélice paramétrica

As ecuacións paramétricas son útiles para describir curvas en espazos de dimensión superior. Por exemplo:

x=acos⁡ty=asen⁡tz=bt

describe unha curva tridimensional, a hélice, cun radio a e que sobe 2πb unidades por volta. As ecuacións da parte (x,y) son idénticas ás dunha circunferencia no plano. Expresións como a anterior adoitan escribirse como

𝐫(t)=(x(t),y(t),z(t))=(acos⁡t,asen⁡t,bt),

onde r é un vector tridimensional.


Véxase tamén: Ecuación linear.

A ecuación paramétrica da recta que pasa polo punto (x0,y0,z0) e é paralela ao vector a𝐢̂+b𝐣̂+c𝐤̂ é[7]x=x0+aty=y0+btz=z0+ct

Superficies paramétricas

[editar | editar a fonte]
Artigo principal: Superficie paramétrica.

Un toro con radio maior R e radio menor r pódese definir parametricamente como

x=cos⁡t(R+rcos⁡u),y=sen⁡t(R+rcos⁡u),z=rsen⁡u.

onde os dous parámetros t e u varían entre 0 e 2π.

Cando u varía de 0 a 2π, o punto na superficie percorre unha circunferencia pequena que pasa polo oco do toro. Cando t varía de 0 a 2π, o punto percorre unha circunferencia grande ao redor do oco do toro.

Paso á forma implícita

[editar | editar a fonte]

Converter un conxunto de ecuacións paramétricas nunha única ecuación implícita implica eliminar a variable t das ecuacións simultáneas x=f(t), y=g(t). Este proceso chámase paso á forma implícita. No paso á forma implícita cómpre ter presente que esta representa o conxunto de puntos percorridos pola parametrización, mentres que as ecuacións paramétricas orixinais describen unha maneira concreta de percorrelo; por tanto, ambos conceptos non son equivalentes.

Se unha destas ecuacións pode resolverse para t, a expresión obtida pode substituírse na outra ecuación para obter unha ecuación que só involucra x e y: resolvendo y=g(t) para obter t=g−1(y) e usando isto en x=f(t) obténse a ecuación explícita x=f(g−1(y)), mentres que casos máis complicados darán unha ecuación implícita da forma h(x,y)=0.

Se a parametrización está dada por funcións racionais

x=p(t)r(t),y=q(t)r(t),

onde p, q e r son polinomios coprimos de dous en dous, un cálculo da resultante permite pasar á forma implícita. Máis precisamente, a ecuación implícita é a resultante respecto de t de xr(t) – p(t) e yr(t) – q(t).

En dimensións superiores (tanto máis de dúas coordenadas como máis dun parámetro), o paso á forma implícita de ecuacións paramétricas racionais pódese facer mediante o cálculo dunha base de Gröbner.

No exemplo da circunferencia de radio a, as ecuacións paramétricas

x=acos⁡ty=asen⁡t

pódense pasar a forma implícita en termos de x e y empregando a identidade trigonométrica pitagórica. Con

xa=cos⁡tya=sen⁡t

e

cos2t+sen2t=1,

obténse

(xa)2+(ya)2=1,

e, por tanto,

x2+y2=a2,

que é a ecuación estándar dunha circunferencia centrada na orixe.

  1. 1 2 3 Weisstein, Eric W. "Parametric Equations". MathWorld.
  2. ↑ Kreyszig, Erwin (1972). Advanced Engineering Mathematics (3rd ed.). Nova York: Wiley. pp. 291, 342. ISBN 0-471-50728-8.
  3. ↑ Burden, Richard L.; Faires, J. Douglas (1993). Numerical Analysis (5th ed.). Boston: Brookes/Cole. p. 149. ISBN 0-534-93219-3.
  4. ↑ Thomas, George B.; Finney, Ross L. (1979). Calculus and Analytic Geometry (fifth ed.). Addison-Wesley. p. 91.
  5. ↑ Nykamp, Duane. "Plane parametrization example". mathinsight.org. Consultado o 2017-04-14.
  6. ↑ Spitzbart, Abraham (1975). Calculus with Analytic Geometry. Gleview, IL: Scott, Foresman and Company. ISBN 0-673-07907-4. Consultado o 30 de agosto de 2015.
  7. ↑ Calculus: Single and Multivariable. John Wiley. 29 de outubro de 2012. p. 919. ISBN 9780470888612. OCLC 828768012.