Deontoloxía

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

A etica deontolóxica ou deontoloxía (do grego δέον, deon, "obriga, deber") é a ética normativa que xudga a moral dunha acción baseada en regras.

Pode ser descrita coma un deber, unha obriga ou unha regra baseada na ética, porque as regras "veñen vinculadas sempre cun deber". A deontoloxía é comunmente contrastada co consecuencialismo, ca ética da virtude e ca ética pragmática. Nesta terminoloxía, a acción é máis importante ca as consecuencias.

O termo deontoloxía foi utilizado por primeira vez para describir o común, unha definición especializada que C. D. Broad escribeu no seu libro, Cinco tipos de teoría ética, publicado en 1930. Un uso tamén antiguo do termo lévanos ata Jeremy Bentham, que foi o quen o acuñou en 1826, para poder referirse con el a un pensamento máis xeralizado: "a intelixencia do que é correcto e apropiado". O significado máis xeral desta palabra, conservado no francés, centrase especialmente no código de término de deontoloxía "o código ético", no contexto profesional da ética.

Terminoloxía[editar | editar a fonte]

A deontoloxía é o estudo do que é unha "obriga ou un deber", e do consecuente xuízo moral sobre o acto de si el ou ela cumpliron. Na filosofía é na relixión, Bocheński afirma que hai unha importante distinción entre autoridade deóntica e autoridade epistémica. Ana Brożek explica que un exemplo típico da autoridade epistética é a realción dun profesor cos seus alumnos; e que un exemplo de autoridade deóntica é a relación entre un xefe e un empregado. Unha profesora ten unha autoridade epistémica cando, ao comunicarlle algo a un alumno é el o que ten o poder de decidir se lle quere facer caso ou non á súa profesora; polo contrario, se un xefe emite unha orde a un empregado, o segundo verase obrigado a aceptala e obedecela, sendo esto unha autoridade epistémica.

Filosofías deontolóxicas[editar | editar a fonte]

Existen numerosas formulacións de ética deontolóxica.

Kantismo

A teoría da ética de Inmanuel Kant considerábase deontolóxica por varias razóns diferentes. En primeiro lugar, Kant argumenta que para actuar de xeito moralmente correcto, as persoas deben actuar polo deber. En segundo lugar, Kant argumentou que non eran as consecuencias das accións as que as facían ou non correctas, se non que o eran os motivos polos cales esa persoa realiza a acción.

O argumento de Kant di que para actuar de xeito correcto, debemos actuar puramente, comezando por seguir o argumento de que o ben supremo debe ser igual de "bo en si mesmo" coma "bo sen calificación". Algo é "bo en si mesmo cando é intrínsecamente bo, e é "bo sen calificación" , cando a partir da adición a esa cousa, sae unha situación éticamente peor. Kant argumenta entón, que aquelas cousas que xeralmente se consideran boas, coma a intelixencia, a perseverancia e o pracer,faian en ser xa sexa intrinsicamente bo ou bo sin calificación.O pracer, por exemplo, aparece non para ser bo sen calificación, porque cando a xente disfruta vendo a alguén sufrir, esto parece facer a situación eticamente peor. Conclúe que hai só unha cousa que é verdadeiramente boa: Nada no mundo- de feito nada incluso máis alá do mundo- pode posiblemente ser convebido ocal podería ser chamado bo sen calificación excepto unha boa vontade. Entón Kant argumenta que as consecuencias de un feito de vontade non poden ser usadas para determinar que a persoa ten unha boa vontade; boas consecuencias poderían surxir por acidente dende unha acción que foi motivada por un desexo de causar dano a unha persoa inocente, e malas consecuencias poderían surxir dende unha acción que foi ben motivada. De feito, reivindica el, unha persoa ten unha boa vontade cando el "actúa por respeto a lei moral" cando actúan de algunha maneira porque teñen a obriga de facelo así. Entón, a única cousa que é verdadeiramente boa por sí mesma é a boa vontade, e unha boa vontade é só boa cando o que a desexa escolle facer algo porque é a obriga daquela persoa, por exemplo, por respeto á lei. Define respeto como " o concepto de unha palabra a cal frustra o meu amor propio".

As tres formulacións significativas do imperativo categórico de Kant son: Actúa só dacordo a aquela máxima pola cal podes tamén desexar aquelo que chegaría a ser unha lei universal. Actúa de forma que sempre trates humanidade, sexa na túa propia persoa ou na persoa de algún outro, nunca simplemente coma un medio, pero sempre ao mesmo tempo coma un fin. Todo ser racional debe entón actuar coma se sempre fose a súa máxima ser un membro lexislador nun reino universal de fins.

Moral absoluta

Algúns deontoloxistas son de moral absoluta, crendo que cetas accións son absolutamente correctas ou erradas, independentemente das intencións detrás deles ao igual que as consecuencias. Immanuel Kant, por exemplo, argumenta que a única cousa absolutamente boa é a boa vontade, e entón o simple factor determinante de se unha acción é moralmente correcta é a vontade, ou motivo da persoa facéndoo. Se se actúa sobre unha mala máxima, coma por exemplo "Mentirei", entón a acción é errada, incluso se algunhas boas consecuencias saen de ela.

Teoría do mandamento divino

Aínda que non todos os deontólogos son relixiosos, algúns cren na "teoría do mandamento divino". A teoría do mandamento divino é un racimo de teorías que manteñen que unha acción é correcta se Deus decretou que é correcta. William de Ockham, René Descartes e os Calvinistas do século dezaoito aceptan versións desta teoría moral, dacordo con Ralph Cudworth, xa que todos eles manteñen que aquelas obrigas morais surxen dos mandamentos de Deus. A Teoría do Mandamento Divino é unha forma de deontoloxía porque, dacordo con ela, a xustiza de calquera acción depende de que a acción sexa realizada porque é unha obriga, non debido a que algunhas boas consecuencias surxan desa acción. Se Deus manda á xente non traballar os sábados, entón a xente actúa correctamente se non traballan os sábados porque Deus mandou que non o fixesen. Se eles non traballan os sábados porque son vagos, entón a súa acción non é literalmente falando "Correcta", incluso se a acción física real realizada é a mesma. Se Deus manda non codiciar os bens alleos, esta teoría mantén que sería inmoral facelo, incluso se codiciar proporciona o resultado beneficioso dunha campaña para ter éxito ou facer ben. Unha cousa que claramente dintingue o deontoloxismo Kantiano da deontoloxía do mandamento divino é que o Kantianismo mantén que o home, como ser racional, fai a lei moral universal. Mentres, o mandamento divino mantén que Deus fai a lei moral universal.

Deontoloxía contemporánea

A Deontoloxía contemporánea inclúe a Thomas Nagel, Thomas Scanlon, Roger Scruton e Frances Kamm. O "Principio do dano permisible" de Frances Kamm é un esforzo para derivar a restrición deontolóxica a cal cohere cos nosos xuízos de casos considerados, ao tempo que se apoia fortemente no imperativo categórico de Kant. O Principio mantén que un pode danar para salvar máis se, e só se, o dano é un efecto ou un aspecto do maior ben mesmo. Este principio está destinado a abordar o que Kamm sinte que son os xuízos de casos máis considerados pola xente, moitos dos cales implican intuicións deontolóxicas. Por exemplo, Kamm argumenta que cremos que sería impermisible matar a unha persoa para extraer os seus órganos para salvar as vidas de cinco persoas. Nós cremos que é moralmente permisible desviar un carro de escape que de outro modo mataría cinco persoas inocentes e inmóbiles sobre unha pista onde se mataría a unha persoa inocente e inmóbil. Kamm cre que o Principio do Dano Permisible explica as diferenzas morais entre estos e outros casos, e máis importantemente expresa unha restrición dicíndonos exactamente cando non podemos actuar para traer bos fins-como no exemplo do caso da extración de órganos. En 2007, Kamm publicou un libro que presenta unha nova teoría que incorpora aspectos do seu "Principio de Dano Permisible", a "Doutrina da Pureza Productiva". Como o "Principio do Dano Permisible", a "Doutrina da Pureza Productiva" é un intento de proporcionar unha prescrición deontolóxica para determinar as circunstancias nas que se lle permite á xente actuarndun xeito que dana a outros. Fixéronse intentos para reconciliar deontoloxía con éticas basadas na virtude e consecuentialismo. O libro do 2008 de Iain King How to Make Good Decisions and Be Right All the Time usa quasi-realismo e unha forma modificada de utilitarismo para desenrolar principios deontolóxicos os cales son compatibles con éticas baseadas nas virtudes e consecuencias. King desenrola unha xerarquía de principios para unir as súas meta-éticas, as cales se inclinan máis hacia o concecuencialismo, coas conclusións deontolóxicas que el presenta no seu libro.