Dasypus novemcinctus

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Saltar ata a navegación Saltar á procura

Dasypus novemcinctus
Armadillo de nove bandas
Dasypus novemcinctus.jpg
Estado de conservación
Pouco preocupante (LC)
Pouco preocupante[1]
Clasificación científica
Reino: Animalia
Filo: Chordata
Subfilo: Vertebrata
Clase: Mammalia
Infraclase: Placentalia
Superorde: Xenarthra
Orde: Cingulata
Familia: Dasypodidae
Xénero: Dasypus
Especie: D. novemcinctus
Nome binomial
Dasypus novemcinctus
Linnaeus, 1758
Distribución de Dasypus novemcinctus

Distribución de Dasypus novemcinctus
Subespecies
  • Véxase o texto

Dasypus novemcinctus, coñecido vulgarmente como armadillo de nove bandas ou tatú[2], é unha especie de mamífero placentario da orde dos cingulados e familia dos dasipódidos.[3]

É a especie de armadillo máis estendida. Os seus antepasados orixináronse en Suramérica e noi foi até varios miles de anos máis tarde, cando se formou o istmo de Panamá, cando puido chegar até América do Norte durante o grande intercambio americano.[4]

É un animal solitario, principalmente nocturno, que se encontra en moitos tipos de hábitats, desde bosques maduros e secundarios até zonas de pasteiros e matorrais secos. É insectívoro, alimentándose principalmente de formigas, térmites e outros pequenos invertebrados.

Características[editar | editar a fonte]

Camiñando.

É un mamífero acoirazado de corpo pequeno que, a pesar das súas curtas patas, se move con gran rapidez. As patas posúen garras que lle permiten escavar a terra para fabricar os seus tobos.

A súa armadura é unha delgada lámina ósea cuberta por duros aneis córneos que cobre a parte superior da cabeza, as costas, os flancos e a cola. Na metade do corpo esta armadura está interrompida por partes de pel, así que os aneis óseos forman unha sorte de cintas, nove no caso desta especie, ao que alude o seu específico, novemcinctus. Normalmente enrólase formando unha bóla para durmir, ou para defenderse ante un perigo, aínda que non é fácil encontralo deste xeito.

O seu corpo mide entre 50 e 60 cm, e o seu peso oscila entre os 4 e os 8 kg. A súa coloración é escura, negra con partes brancas e beixe. As patas dianteiras teñen 4 dedos e as traseiras, 5. Ten ao rededor de 32 dentes, a pesar do cal non pode morder ou mastigar, debido a que os dentes non teñen raíces nin esmalte.

Bioloxía[editar | editar a fonte]

Hábitat e distribución[editar | editar a fonte]

As súas pel e armadura non lle permiten resistir temperaturas moi baixas, e por iso se encontra en zonas de temperaturas cálidas, dentro da súa ampla área de distribución, que se estende desde o sur dos Estados Unidos, e a través de México, América Central e o norte da Suramérica, até o norte da Arxentina, ao sur da Provincia de Buenos Aires, sendo o armadillo que conta cunha distribución máis ampla.[5][6][7][8]

Tamén está presente nas Antillas, en Granada e Trinidad e Tobago. Encóntrase desde o nivel do mar até os 2000 m de altura.[1]

Pode encontrarse en covas, ocos, pasteiros, bosques tropicais e nunha gran variedade de hábitats de áreas secas. É bastante frecuente en todo o Paraguai.

Comportamento[editar | editar a fonte]

Boca dun tobo.

É un animal de hábitos nocturnos, e tímido, que se orienta polo olfacto e polo seu agudo sentido de audición. Durante o día permanece agochado nos seus tobos, escavados na terra a mediana profundidade, e polas noites aventúrase en campo aberto para cazar.

O armadillo de nove bandas é a única especie coñecida que pode inchar os seus intestinos con aire e flotar para cruzar ríos; ademais pode realizar apneas de 6 minutos, logrando cruzar polo fondo de pequenos ríos. Pode tamén saltar de 90 a 120 cm de altura no aire, sendo un particular perigo para os vehíclos nas estradas.[9]

Alimentación[editar | editar a fonte]

É un animal basicamente insectívoro, que come principalmente formigas e térmites. Pero tamén outros pequenos insectos e as súas larvas, e outros invertebrados, como vermes e caracois, e incluso pequenos anfibios e raíces tuberosas. Pero o seu alimentop preferido son as formigas e os térmites.

Reprodución[editar | editar a fonte]

De todos os armadillos, é o máis fértil, e as femias paren entre 4 e 10 crías por camada, o que explica que sexan os máis frecuentes. Alcanzan a madurez sexual ao ano de idade. Para reproducírense constrúen covas múltiples ou tobos de 0,5 a 3,5 m de longo, interconectadas. O período reprodutivo vai de agosto a novembro. A xestación é de 120 días. As crías mantéñene agochadas nos tobos até que chegan á idade necesaria para valerse por si soas. Durante ese tempo, os pequenos son aleitados pola súa nai antes de que esta lles aprenda a capturar insectos.

Taxonomía[editar | editar a fonte]

Ergueito.

Descrición[editar | editar a fonte]

A especie foi descrita polo naturalista sueco Carl von Linné (Linneo) na 10ª edición do seu Systema Naturae.[3]

Sinonimia[editar | editar a fonte]

Ademais de polo nome que lle impuxo Linneo, e que é hoxe o considerado como válido, a especie coñeceuse tamén ao longo do tempo polos sinónimos seguintes:[3]

  • Dasypus decumanus Illiger, 1815
  • Dasypus decumanus Olfers, 1818
  • Dasypus longicaudus Schinz, 1824
  • Dasypus cucurbitinus Gaumer, 1917
  • Dasypus novenxinctus Peal & Palisot de Beauvois, 1796
  • Dasypus pepa Krauss, 1862
  • Dasypus longicaudatus Peters, 1864
  • Dasypus leptorhinus Gray, 1874
  • Dasypus cucurbitalis Fermin, 1765
  • Dasypus minor Fermin, 1769

Subespecies[editar | editar a fonte]

Na actualidade recoñécense, dentro da especie, as seguintes seis subespecies:[3][10]

  • Dasypus novemcinctus
    • D. n. novemcinctus Lönnberg, 1913
    • D. n. aequatorialis Peters, 1864
    • D. n. fenestratus Peters, 1864
    • D. n. hoplites G. M. Allen, 1911
    • D. n. mexianae Hagmann, 1908
    • D. n. mexicanus Peters, 1864

Relación cos humanos[editar | editar a fonte]

Os indíxenas do Chaco paraguaio gustan moito da carne do armadillo de nove bandas ou tatú, que é parte da súa dieta. Moita veces cociñan a carne na propia armadura do armadillo.

Ademais, a graxa deste animal utilízase con fins medicinais. Con ela elabóranse xaropes caseiros para combater a tose, e doenzas como a bronquite, a asma, a reuma, e golpes, chagas, etc.

Este armadillo é dócil, e non presenta perigo ningún, excepto polas sus patas con largas e firmes uñas. Por iso algunhas persons téñenos como mascota, aínda que son moi escorregadizos e, se non teñen unha gaiola segura, poden escavar pozos moi profundos e causar danos nas tubaxes.

Nos países andinos, especialmente Perú, Bolivia e Arxentina, a armadura do armadillo utilízase para construír un instrumento musical chamado charango, semellante a unha guitarra pero de reducidas dimensións, e composto de cinco ordes de cordas que producen un son moi agudo.

Tamén serve para a confección de carteiras femininas e como alimento.

En diversas zonas de México fríxese na coiraza e cómese como un roxón. Nesta país, especialmente na zona do Iucatán, o huech —como alí se coñece— é unha prezada peza de caza, polo saboroso da súa carne e por ser un prato exótico nos máis caros restaurantes. Debido a isto o número de armadillos diminuíu de forma alarmante na rexión.

Estado de conservación[editar | editar a fonte]

A Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (UICN), desde o ano 2006, vén cualificando o status da especie como LC (pouco preocupante), cualificación que mantén a día de hoxe (2016), debido á súa larga distribución, á suposta gran poboación, á súa tolerancia á alteración dos seus hábitats, e a que non existen evidencias dunha diminución importante da poboación.[1]

É relativamente común na Rexión Occidental de Paraguai, con algunhas extincións locais especialmente nas áreas máis secas, pero rexistrouse un incremento poboacional no departamento Presidente Hayes. Na Rexión Oriental, debido á alta presión exercida pola caza e á destrución de hábitats extinguiuse localmente en varios sitios.

Cómpre mencionar en particular que esta especie non está listada no CITES (Convención sobre o Comercio Internacional de Especies Ameazadas de fauna e flora silvestres), acordo internacional concertado entre os gobernos para asegurar que o comercio internacional de espécimes de animais e plantas salvaxes non ameace a súa supervivencia no seu medio natural.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. 1,0 1,1 1,2 Loughry, J.; McDonough, C. & Abba, A. M. (2014): Dasypus novemcinctus na Lista vermella de especies ameazadas da UICN. Versión 2015-4. Consultada o 22 de xaneiro de 2016.
  2. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para tatú.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Dasypus novemcinctus no MSW.
  4. Where can I see an armadillo? en Armadillo Observation. University of Texas.
  5. McBee, K. & Baker, R.J. (1982): "Dasypus novemcinctus". Mammalian Species 162: 1-9.
  6. Gardner, A. L. (2005): "Order Cingulata". En: D. E. Wilson & D. M. Reeder (eds.), Mammal Species of the World: A taxonomic and geographic reference. Third edition., pp. 94-99. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press.
  7. Abba, A. M. & Vizcaíno, S. F. (2011): "Distribución de los armadillos (Xenarthra: Dasypodidae) en la provincia de Buenos Aires, Argentina". Mastozoología Neotropical 18: 185-206.
  8. Loughry, W. J. & McDonough, C. M. (2013): The nine-banded armadillo: a natural history. Norman, Oklahoma, USA: University of Oklahoma Press.
  9. How high can a nine-banded armadillo jump? (Everyday Mysteries: Fun Science Facts from the Library of Congress)
  10. Dasypus novemcinctus no SIIT.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Kowalski, Kazimierz (1981): Mamíferos. Manual de teriología. Madrid: H. Blume Ediciones. ISBN 84-7214-229-9, pp. 338–340.
  • McKenna, Malcolm C. & Bell, Susan K. (1997): Classification of Mammals Above the Species Level. New York: Columbia University Press. ISBN 0-231-11013-8.
  • Nowak, Ronald M. (1999): Walker's Mammals of the World. 6ª ed. Baltimore, Maryland, EE. UU.: The Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-5789-8.
  • VV. AA. (1968): Enciclopedia Salvat de las ciencias. Tomo 6. Animales vertebrados. Pamplona: Salvat, S. A. de Ediciones, pp. 86–88.
  • Wilson, D. E. & Reeder, D. M., eds. (2005): Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference, 3rd ed. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-8221-0.

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]