Cividale del Friuli

Cividale del Friuli
Localización
	46°05′26″N 13°26′06″L / 46.0905, 13.435
País	Italia
Rexión con estatuto especial	Friuli-Venezia Giulia
Regional decentralization entity (en)	regional decentralization entity of Udine (en)
Capital	Cividale del Friuli
Poboación
Poboación	10.815 (2023) (213,52 hab./km²)
Xeografía
Superficie	50,65 km²
Altitude	135 m
Comparte fronteira con	Corno di Rosazzo (pt) ; San Pietro al Natisone (pt) ; Torreano (pt) ; Prepotto (pt) ; Moimacco (pt) ; Premariacco (pt)
Identificador descritivo
Código postal	33043
Fuso horario	UTC+01:00, horario estándar; UTC+02:00, horario de verán
Prefixo telefónico	0432
Identificador ISTAT	030026
Código catastral italiano	C758
Sitio web	comune.cividale-del-friuli.ud.it

Cividale del Friuli (friulano Cividât, localmente Zividât, alemán Östrich, esloveno Čedad) é unha cidade e comune (concello) na entidade rexional descentralizada de Udine, parte da rexión norte italiana de Friúl-Venecia Xulia. A cidade atópase a 135 m sobre o nivel do mar nas ladeiras dos Alpes orientais, 15 km por tren desde a cidade de Udine e preto da fronteira con Eslovenia. Está situado no río Natisone, que forma aquí un pintoresco barranco.^[1] Antigamente unha importante potencia rexional, hoxe é unha pequena e tranquila vila que atrae turistas grazas ao seu centro medieval.

Historia

Os achados arqueolóxicos revelan que a zona xa estaba habitada no Paleolítico e no Neolítico. Durante a Idade do Ferro, a rexión poboouse con vénetos adriáticos e celtas. Debido á posición estratéxica da localización na fronteira nordeste da Italia romana, no ano 50 a.C., os romanos fundaron alí un castrum, que posteriormente Xulio César transformouno nun foro e o seu nome cambiou a 'Forum Iulii ("mercado de Xulio", Fréjus tiña o mesmo nome romano).^[2]^[3]^[4] Pouco despois, o forum converteuse nun municipium e os seus cidadáns inscribíronse na tribo romana Scaptia.^[5]

Tras a destrución de Aquileia e Iulium Carnicum (Zuglio) no ano 452 d.C., Forum Iulii converteuse na principal cidade do distrito de Friuli e deulle o seu nome.^[1] No ano 568, a cidade foi o primeiro centro importante ocupado pola invasión loongobarda de Italia por parte de Alboíno, que daquela formaba parte do Imperio Bizantino. A cidade escolleuse como primeira capital do recentemente formado Reino Longobardo, e logo cedida por Alboíno ao seu sobriño Xisulfo como capital dun longobardo Duque de Friuli. Despois de que os longobardos fosen derrotados polos francos (774), tras a última resistencia longobarda baixo Hrodgaud de Friul (776), Forum Julii cambiou o seu nome a Civitas Austriae, a "Cidade do Oriente" italiana de Carlomagno.

Durante o acordo carolinxio co Papado, os patriarcas de Aquileia residiron aquí dende 773 ata 1031, cando regresaron a Aquileia, e finalmente en 1238 mudáronse a Udine. Este último cambio de residencia foi a orixe do antagonismo entre Cividale e Udine, que só rematou coa súa rendición a Venecia en 1419 e 1420 respectivamente.^[1] Cando se fundou o Estado Patriarcal de Friul en 1077, Cividale foi escollida como capital.

Segundo James Burke, o asedio de Cividale en 1331 foi un dos primeiros despregamentos do que hoxe chamaríamos canóns, na súa forma primitiva coñecida como bombarda.^[6] Entre xullo e setembro de 1409, o Papa Gregorio XII (Obediencia Romana) celebrou un concilio eclesiástico en Cividale. Tivo pouca asistencia e non conseguiu nada.^[7] En 1420, Cividale foi anexionada á República de Venecia. Despois das Guerras Napoleónicas, Cividale pasou a formar parte do Reino de Lombardía-Venecia. Foi cedida á Reino de Italia en 1866.

Principais lugares de interese

O centro histórico da cidade está dominado pola Piazza del Duomo, onde se atopa o Museo Arqueolóxico Nacional de Cividale del Friuli. Moi preto atópase o Palazzo dei Provveditori Veneti, construído en 1565 e deseñado por Andrea Palladio. A cidade está dividida en dúas partes polo río Natisone, que está atravesado pola Ponte do Demo (século XV, reconstruída en 1918). O Hipoxeo Celta é unha serie subterránea de salas esculpidas na rocha na antigüidade, cuxo destino segue sen estar claro: propúxose o seu uso como monumento funerario celta ou como cárcere romano (longobardo).

A Catedral (Duomo) construíuse no século XV sobre unha construción preexistente construída no século VIII. É un edificio de gótico veneciano, rematado no século XVI polo arquitecto Pietro Lombardo, con intervencións tamén do século XVIII. O interior alberga un altar dedicado á Madonna, no corredor dereito, e o retablo do patriarca Pellegrino II (1195−1204), un retablo de prata que fora inscrito en latín mediante punzóns individuais,^[8] 250 anos antes da invención da impresión moderna de tipos móbiles por Johannes Gutenberg.^[9]

O Museo Cristián anexo ao Duomo alberga exemplos destacados de escultura longobarda. Contén algunhas reliquias interesantes da arte do século VIII. A catedral contén un baldaquino octogonal de mármore con esculturas en relevo, cunha fonte púnica debaixo pertencente ao século VIII, pero modificada posteriormente. O altar maior ten un fermoso frontal de prata de 1185. O museo contén varias antigüidades romanas e longobardas, así como obras de arte en ouro, prata e marfil que anteriormente pertenceron ao cabido da catedral. A fermosa Ponte del Diavolo, do século XV, leva á igrexa de S. Martino, que contén un altar do século VIII con relevos executados por orde do rei longobardo Ratchis.^[1]

A pequena igrexa do Oratorio di Santa Maria in Valle (tamén coñecida como Templo longobardo), xunto ao río Natisone, é un exemplo notable da arte da Alta Idade Media ás veces atribuída ao século VIII, pero probablemente posterior. Incluída no antigo barrio longobardo, probablemente utilizouse como Capela Palatina polos duques e funcionarios longobardos do rei. As finas decoracións, estatuas e estucos (século XI ou XII) albergados no interior mostran unha forte influencia da arte bizantina.

Na colexiata, o retablo de Pellegrino II (1195−1204) é un retablo de prata que fora inscrito en latín por medio de punzóns individuais, 250 anos antes da invención da imprenta moderna de tipos móbiles por Johannes Gutenberg.^[9] O 25 de xuño de 2011, unha parte do centro histórico de Cividale (a pertencente á época longobarda) entrou na lista do Patrimonio da Humanidade da UNESCO.

Tradición e folclore

O 6 de xaneiro, os veciños celebran a Messa dello Spadone (Misa da Espada), un rito relixioso que se observa cunha recreación histórica da chegada do patriarca Marquard de Randeck a Cividale en 1366.^{[Cómpre referencia]}

Xogo do Truc

O xogo do Truc é un xogo antigo ao que xogaban nenos e adultos na Pascua e o luns seguinte á Pascua (chamado Pasquetta, ou Pequena Pascua). Un manuscrito conservado no Museo Nacional de Arqueoloxía de Cividale del Friuli remonta o xogo ao século XVIII. Aínda que o Truc é exclusivo das prazas centrais de Cividale, xógase un xogo similar en Venecia e na Emilia-Romaña (Italia). Un xogo de Pascua que se xoga en Lusacia (Alemaña) chamado Waleien tamén ten regras semellantes ás de Truc.^[10]

O xogo ten lugar nunha gran conca redonda feita de area cunha rampla que leva a ela. Os xogadores lanzan ovos duros de cores e, segundo unhas regras precisas, intentan tocar os outros ovos que entran na conca para obter unha serie de puntos. O nome do xogo é unha onomatopeia que imita o son que fan os ovos ao tocarse.^[11]

Outras atraccións

A cidade ten varias pequenas osterías que serven viños locais distintivos. Destacan o Tocai friulano, o Verduzzo e o Refosco dal peduncolo rosso.

Transporte

A cidade é facilmente accesible en tren e autobús desde Udine e en autobús desde Gorizia.

Galería

Palacio comunal.
Duomo.
Palacio dos Superintendentes.
Forum Jules César.
Igrexa de San Francesco.
Praza do Diácono.
Igrexa das Irmás Ursulinas.
Igrexa de San Pedro e San Biagio, vista do río Natisone.
Casa medieval en Borgo Brossana.

Notas

1 2 3 4 Chisholm 1911.
↑ Joseph Bingham, Origines Ecclesiasticæ vol. 1 (H.G. Bohn, 1845 ) p422.
↑ Antoine Godeau, Algemeine Kirchengeschichte (Rieger, 1771 ) p 45.
↑ Robert Knaplock, The Works, Volume 1 (Robert Knaplock, 1726) p387.
↑ Giusto Grion (2010) [1899]. Guida storica di Cividale e del suo distretto. Atesa. ISBN 978-8870371130.
↑ Burke, James (1978). Connections. Boston: Little, Brown and Company. p. 70. ISBN 0-316-11681-5.
↑ Carl Joseph Hefele (1916). Histoire des Conciles (ed. H. Leclercq). Tome VII, première partie. Paris: Letouzey 1916, pp. 61-64. (in French)
↑ Brekle, Herbert E.: Die typographische Herstellungstechnik der Inschriften auf dem silbernen Altaraufsatz im Dom von Cividale, Regensburg 2011
1 2 Lipinsky 1986, pp. 78–80; Koch 1994, p. 213
↑ "Waleien - walkowanje | Tourismus im Amt Peitz". tourismus.peitz.de (en alemán). Consultado o 2022-03-24.
↑ "A Cividale ci si diverte con il gioco del Truc" (en italiano). 3 April 2018. Consultado o 2022-03-24.

Véxase tamén

Outros artigos

Patrimonio da Humanidade en Italia

Ligazóns externas

[FOOTNOTEChisholm1911-1] 1 2 3 4 Chisholm 1911.

[2] Joseph Bingham, Origines Ecclesiasticæ vol. 1 (H.G. Bohn, 1845 ) p422.

[3] Antoine Godeau, Algemeine Kirchengeschichte (Rieger, 1771 ) p 45.

[4] Robert Knaplock, The Works, Volume 1 (Robert Knaplock, 1726) p387.

[Grion2010_-5] Giusto Grion (2010) [1899]. Guida storica di Cividale e del suo distretto. Atesa. ISBN 978-8870371130.

[6] Burke, James (1978). Connections. Boston: Little, Brown and Company. p. 70. ISBN 0-316-11681-5.

[7] Carl Joseph Hefele (1916). Histoire des Conciles (ed. H. Leclercq). Tome VII, première partie. Paris: Letouzey 1916, pp. 61-64. (in French)

[8] Brekle, Herbert E.: Die typographische Herstellungstechnik der Inschriften auf dem silbernen Altaraufsatz im Dom von Cividale, Regensburg 2011

[Lipinsky_1986_78–80-9] 1 2 Lipinsky 1986, pp. 78–80; Koch 1994, p. 213

[10] "Waleien - walkowanje | Tourismus im Amt Peitz". tourismus.peitz.de (en alemán). Consultado o 2022-03-24.

[11] "A Cividale ci si diverte con il gioco del Truc" (en italiano). 3 April 2018. Consultado o 2022-03-24.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]