Laranxeira amarga

	Instancia de taxon
	Subclase de planta útil
	Uso alimento; planta medicinal; especia

Laranxeira amarga
	Citrus × aurantium ; Carl von Linné 1753
	Instancia de taxon
	Subclase de planta útil
	Uso alimento; planta medicinal; especia
Características
	Rusticidade da planta 8
	Tipo de follaxe perennifolio
	Fonte de immature bitter orange (en) ; bitter orange oil (en) ; smell of neroli (en) ; smell of petitgrain (en) ; Óleo de néroli (pt) ; laranxa de Sevilla; petitgrain (en) ; smell of bigarade (en)
Localización
	Área de distribución República Popular da China; Myanmar; Provincia de Cantón; Tíbet
Clasificación taxonómica
	Categoría taxonómica especie
	Taxon superior cítrico
Reino
Reino	Plantae
División	Magnoliophyta
Clase	Magnoliopsida
Orde	Geraniales
Familia	Rutaceae
Subfamilia	Citroideae
Tribo	Citreae
Xénero	Citrus
Especie	''C. × aurantium''
Freebase
Códigos e identificadores
Freebase
Freebase	/m/020csw
UNII	80Y06GCJ6T
ITIS	28884
OTT	3942423
Fontes e ligazóns
	Descrito pola fonte Dicionario Enciclopédico Granat "Q96360882 " ;
	Wikidata G:Commons C:Commons

A laranxeira amarga^[1] ou laranxeira aceda (Citrus × aurantium), é unha árbore cítrica da familia das Rutáceas. É un híbrido entre Citrus maxima e Citrus reticulata.^[2] Moitas variedades de laranxa amarga úsanse polo seu aceite esencial, para perfume e saborizante, ou como medicinais. Utilízase tamén coma portaenxertos doutras especies cítricas.

Descrición

É unha árbore perennifolio que acada unha altura de 7–8 m, espiños axilares e agudos. Follas de 50-115 x 30–55 mm, elípticas, cor verde escura brillante e recendentes, con pecíolo alado, ás obovadas. Flores bisexuais, en cimas axilares, brancas e moi recendentes (flor de laranxeira).^[3] Pétalos carnosos e glandulares. Estames 20-24. Froito globoso, de 7 x 7,5 cm, aplanados na base e o ápice; Pela cando madura, glandular e áspera. Eixo oco. Polpa amargo-aceda.^[4]

Variedades

Citrus aurantium subsp. amara é unha árbore perenne espiñenta do sueste do Vietnam, amplamente cultivado. É moi usado como padrón doutras especies de Citrus.o seu froito úsase para a elaboración de marmeladas, licores Triple sec e Curaçao. Destas laranxas, tamén se obtén por extracción óleo esencial, para aceite neroli. Das súas flores e por destilación obtense auga de flor de laranxeira un hidrosol.
Laranxeira de Sevilla (ou bigarade), da rexión mediterránea. Moi apreciada para marmelada, polo seu alto contido en pectina, dando mellor calidade e cantidade. Tamén en compotas, para saborizar con este licor o canard à l'orange (pato en mollo de laranxa).
Bergamota, C. aurantium subsp. bergamia cultivada en Italia para producir o aceite de bergamota, compoñente de moitas marcas de perfume e de té.
C. aurantium var. myrtifolia, chamada laranxeira moura en España e chinotto, en Italia. É nativo da China.
Daidai, C. aurantium var. daidai, usado en medicina tradicional chinesa e na celebración do Aninvo xaponés.

Uso como portaenxerto

Citrus × aurantium é un dos padróns utilizados para especies cítricas de valor comercial. É resistente a calcaria, a condicións de asfixia radical e ás xeadas. Tamén ten unha resistencia media a condicións de salinidade no solo e á seca, isto último polo seu sistema radical profundo e medianamente ramificado.^[5] En canto ás doenzas, a laranxeira amarga é tolerante a Phytophtora sp. e a Armillaria mellea, mais susceptíbel ao nematodo Tylenchulus semipenetrans.^[6] É ademais tolerante a exocorte, ao virus da psoríase dos cítricos e ao viroide da cachexia-xiloporose dos cítricos, porén susceptíbel ao virus da tristeza dos cítricos.^[6]

O tamaño da froita dos cultivares enxertados sobre laranxeira amarga é algo menor que sobre limoeiro rugoso (Citrus × jambhiri), mais maior que sobre mandarineiro Cleopatra (Citrus × reshni). Tanto os sólidos solúbeis como a acidez titulábel do zume dos froitos obtidos sobre pé de laranxeira amarga son elevados. Esta característica, xunto coa súa tolerancia moderada a Phytophtora, fixo da laranxeira amarga o portaenxerto preferido en países tropicais onde o virus da tristeza dos cítricos non é un factor limitante.^[5]

Suplementos dietarios

O extracto de laranxa amarga (e o seu zume) úsase en suplemento dietario, como axuda para control da obesidade e como un supresor do apetito, aínda que sen control profesional pode ser extremadamente perigoso. A laranxa amarga contén sinefrina máis coñecida como fenilefrina, un fármaco semellante á efedrina, mais que actúa só como estimulante adrenérxico (alfa) cun posíbel risco de choque isquémico e hipertensión.
Tamén se adoita utilizar con fins terapéuticos a fenilefrina en anticatarrais como vasoconstritor para o control das secrecións nasais.

O aceite esencial das flores é tranquilizante, hipnótico suave, espasmolílico. O aceite esencial do pericarpo ten efecto antiespasmódico, lixeiramente sedante e hipnótico; os flavonoides confírenlle propiedades como vitamínico P (aumenta o ton das paredes venosas, reduce a permeabilidade e aumenta a resistencia capilar. Os principios amargos actúan como tónico, aperitivo, eupéptico e colagogo. A pectina é a parte branca entre a pela e a froita. Confírelle propiedades demulcentes e hipocolesterolemiantes. A pela de laranxa amarga, polo seu característico cheiro e sabor (amargo-aromático), constitúe un dos mellores correctores organolépticos, para enmascarar os cheiros e sabores desagradábeis doutras drogas.

Pericarpo: inapetencia, dispepsias hiposecretoras, espasmos gastrointestinais, disquinesias hepatobiliares, colecistite, diarreas, síndrome do intestino irritábel. Varices, flebite, hemorroides, debilidade capilar, edemas, diarreas, hiperlipemias.

Flores, follas: ansiedade, insomnio, distonías neurovexetativas, tose nerviosa.^[7]

Taxonomía

Citrus aurantium foi descrita por Carl von Linné e publicado en Species Plantarum 2: 782–783. 1753.^[4]

Sinonimia

Aurantium × acre Mill.
Aurantium × bigarella Poit. & Turpin
Aurantium × corniculatum Poit. & Turpin
Aurantium × coronatum Poit. & Turpin
Aurantium × humile Mill.
Aurantium × myrtifolium Descourt.
Aurantium × orientale Mill.
Aurantium × silvestre Pritz.
Aurantium × sinense (L.) Mill.
Aurantium × variegatum Barb.Rodr.
Citrus × amara Link
Citrus × aurata Risso
Citrus × benikoji Yu.Tanaka
Citrus × bigaradia Loisel.
Citrus × bigaradia var. cyathifera Risso & Poit.
Citrus × calot Lag.
Citrus × canaliculata Yu.Tanaka
Citrus × changshan-huyou Y.B.Chang
Citrus × communis Poit. & Turpin
Citrus decumana var. paradisi (Macfad.) H.H.A.Nicholls
Citrus × dulcimedulla Pritz.
Citrus × dulcis Pers.
Citrus × florida Salisb.
Citrus × funadoko Yu.Tanaka
Citrus × fusca Lour.
Citrus × glaberrima Yu.Tanaka
Citrus gracilis var. dulcis Yu.Tanaka
Citrus grandis f. Benikawa Yu.Tanaka
Citrus grandis var. glaberrima (Tanaka) Karaya
Citrus grandis var. kotokan (Hayata) Karaya
Citrus grandis var. natsudaidai (Tanaka) Karaya
Citrus grandis var. sulcata (Takah.) Karaya
Citrus grandis var. tengu (Tanaka) Karaya
Citrus humilis (Mill.) Poir.
Citrus hystrix H. Perrier
Citrus × intermedia Yu.Tanaka
Citrus × iwaikan Yu.Tanaka
Citrus × iyo Yu.Tanaka
Citrus × karna Raf.
Citrus × keraji Yu.Tanaka
Citrus × kotokan Hayata
Citrus × leiocarpa var. tumida Yu.Tanaka
Citrus maxima var. uvacarpa Merr.
Citrus medica f. tamurana (Tanaka) M.Hiroe
Citrus × medioglobosa Yu.Tanaka
Citrus × mitsuharu Yu.Tanaka
Citrus × myrtifolia (Ker Gawl.) Raf.
Citrus × natsudaidai Hayata
Citrus × nobilis Lour.
Citrus × nobilis var. genshokan Hayata
Citrus × nobilis var. rubrifrons Yu.Tanaka
Citrus × nobilis var. subcompressa Yu.Tanaka
Citrus × nobilis f. tumida (Tanaka) M.Hiroe
Citrus × omikanto Yu.Tanaka
Citrus × papillaris Blanco
Citrus × paradisi Macfad.
Citrus × pseudogulgul Shirai
Citrus × reshni (Engl.) Yu.Tanaka
Citrus × rokugatsu Yu.Tanaka
Citrus × rumphii Risso
Citrus sabon f. banyu Hayata
Citrus sabon f. hakunikuyu Hayata
Citrus sabon f. jiyu Hayata
Citrus sabon f. mitsuyu Hayata
Citrus sabon f. sekitoyu Hayata
Citrus sabon f. soyu Hayata
Citrus × sinensis subsp. crassa (Risso) D.Rivera & al.
Citrus × sinensis subsp. fetifera (Risso) D.Rivera & al.
Citrus × sinensis subsp. hierochuntica (Risso) D.Rivera & al.
Citrus × sinensis subsp. lusitanica (Risso) D.Rivera & al.
Citrus × sinograndis Yu.Tanaka
Citrus × subcompressa (Tanaka) Yu.Tanaka
Citrus × sulcata Yu.Tanaka
Citrus × taiwanica Yu.Tanaka & Shimada
Citrus × tangelo J.W.Ingram & H.E.Moore
Citrus tankan f. koshotankan Hayata
Citrus × tengu Yu.Tanaka
Citrus × tosa-asahi Yu.Tanaka
Citrus × truncata Yu.Tanaka
Citrus × vulgaris Risso
Citrus × yatsushiro Yu.Tanaka
Citrus × yuge-hyokan Yu.Tanaka^[8]

Notas

↑ Nome vulgar en galego en Termos esenciais de botánica, Universidade de Santiago de Compostela, 2004
↑ "Plant Profile for Citrus ×aurantium L. (pro sp.), http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CIAU8 Arquivado 06 de maio de 2013 en Wayback Machine.
↑ Naranjo agrio Infojardín (en castelán)
1 2 "Laranxeira amarga". Tropicos.org. Missouri Botanical Garden. Consultado o 24 de xaneiro de 2013.
1 2 Davies, F. S.; Albrigo, L. G. (1999). Cítricos. Zaragoza: Acribia. pp. 103–105. ISBN 84-200-0889-3.
1 2 Agustí, Manuel (2003). Citricultura. Madrid: Mundi-Prensa. pp. 333–336. ISBN 84-8476-158-4.
↑ "Laranxeira amarga". Plantas útiles: Linneo. Arquivado dende o orixinal o 23 de novembro de 2010. Consultado o 25 de maio de 2013.
↑ Laranxeira amarga en PlantList

Véxase tamén

Bibliografía

Molina Rosito, A. 1975. Enumeración de las plantas de Honduras. Ceiba 19(1): 1–118.
Nasir, E. & S. I. Ali (eds). 1980-2005. Fl. Pakistan Univ. of Karachi, Karachi.
Pérez, A., M. Sousa Sánchez, A. M. Hanan-Alipi, F. Chiang Cabrera & P. Tenorio L. 2005. Vegetación terrestre. 65–110. In Biodivers. Tabasco. CONABIO-UNAM, México.
Perrier de la Bathie, H. 1950. Rutacees. Fl. Madagasc. 104: 1–85.
Schatz, G. E., S. Andriambololonera, Andrianarivelo, M. W. Callmander, Faranirina, P. P. Lowry, P. B. Phillipson, Rabarimanarivo, J. I. Raharilala, Rajaonary, Rakotonirina, R. H. Ramananjanahary, B. Ramandimbisoa, A. Randrianasolo, N Ravololomanana, Z. S. Rogers, C. M. Taylor & G. A. Wahlert. 2011. Catalogue of the Vascular Plants of Madagascar. Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 0(0): 0–0.
Schulenberg, T. S. & K. Awbrey. 1997. A rapid assessment of the humid forests of South Central Chusquisaca, Bolivia. RAP Working Papers 8: 1–84.
Serrano, M. & J. Terán. 1998 [2000]. Identific. Esp. Veg. Chuquisaca 1–129. PLAFOR, Intercooperación, Fundación Ceibo, Sucre.
Small, J. K. 1933. Man. S.E. Fl. i–xxii, 1–1554. Published by the Author, Nova York.
Sousa Sánchez, M. & E. F. Cabrera Cano. 1983. Flora de Quintana Roo. Listados Floríst. México 2: 1–100.

Outros artigos

Ligazóns externas

Medicacións, suplementos e drogas ilícitas que aumentan a presión sanguínea

[1] Nome vulgar en galego en Termos esenciais de botánica, Universidade de Santiago de Compostela, 2004

[Citrus_aurantium-2] "Plant Profile for Citrus ×aurantium L. (pro sp.), http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CIAU8 Arquivado 06 de maio de 2013 en Wayback Machine.

[3] Naranjo agrio Infojardín (en castelán)

[Trop-4] 1 2 "Laranxeira amarga". Tropicos.org. Missouri Botanical Garden. Consultado o 24 de xaneiro de 2013.

[Davies-5] 1 2 Davies, F. S.; Albrigo, L. G. (1999). Cítricos. Zaragoza: Acribia. pp. 103–105. ISBN 84-200-0889-3.

[Agustí-6] 1 2 Agustí, Manuel (2003). Citricultura. Madrid: Mundi-Prensa. pp. 333–336. ISBN 84-8476-158-4.

[Lin-7] "Laranxeira amarga". Plantas útiles: Linneo. Arquivado dende o orixinal o 23 de novembro de 2010. Consultado o 25 de maio de 2013.

[8] Laranxeira amarga en PlantList

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]