Batalla de Elviña

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Coordenadas: 43°21′46″N 8°24′1″O / 43.36278, -8.40028

Batalla de Elviña
Parte de Guerra da Independencia española e Guerras Napoleónicas
36 214430~death-of-sir-john-moore-(1761-1809)-january-17th-1809,-from-'the-martial-achievements-of-great-britain-and-her-allies-from-1799-.jpg
O xeneral John Moore foi ferido de morte durante a batalla.
Data 16 de xaneiro de 1809
Lugar A Coruña, Galicia
Resultado Vitoria táctica británica[1][2][3][a]
Vitoria estratéxica francesa[4][5][6]
Belixerantes
Reino Unido Reino Unido Francia Francia
Líderes
Flag of the United Kingdom.svg John Moore
Flag of the United Kingdom.svg David Baird
Francia Jean-de-Dieu Soult
Forzas en combate
16 000:
15 000 infantería[7]
9 a 12 canóns[8]
16 000:[9]
12 000 infantería
3 200 cabalaría
20 canóns
Baixas
900 mortos ou feridos[10]
300 feridos abandonaron[11]
600[12] a 700 mortos ou feridos
200 a 300 prisioneiros

A batalla de Elviña foi un acontecemento bélico que tivo lugar o día 16 de xaneiro de 1809 no alfoz da cidade da Coruña, enfrontando as tropas francesas, conducidas polo xeneral Soult, que obtiveron a vitoria, contras as tropas británicas, mandadas polo xeneral John Moore, quen habería perder a vida no transcurso do combate. Na historiografía internacional este choque é coñecido como batalla da Coruña.

Antecedentes[editar | editar a fonte]

Recreación da Batalla de Elviña.

A batalla inscríbese no contexto das guerras napoleónicas, e particularmente no da Guerra da Independencia española ou Guerra Peninsular, ao ser inseparábel a contenda dos episodios ocorridos á vez en España e Portugal.

A Grande Arméé en España[editar | editar a fonte]

A principios de outubro de 1808, tralo escándalo no Reino Unido sobre a Convención de Sintra e a chamada dos xenerais Dalrymple, Burrard e Wellesley, Sir John Moore tomou o mando de 30000 británicos en Portugal.[13] Ademais, Sir David Baird, ao mando dunha expedición de reforzo saíu de Falmouth con 150 transportes con entre 12000 e 13000 homes, embarcados nos H.M.S. Louie, Amelia e Champion, que entraron no porto da Coruña o 13 de outubro.[14] En novembro de 1808 o exército británico liderado por Moore avanzou en España con ordes de axudar o exército español na súa loita contra as tropas de Napoleón.[15]

Trala rendición das tropas francesas na Bailén o 19 de xullo de 1808[16] e a perda de Portugal, Napoleón estaba convencido do perigo que o esperaba en España. Movido polas noticias de Sintra, o emperador sinalou,

Vexo que todo o mundo perdeu a cabeza dende a infame capitulación de Bailén. Doume de conta de que debo de ir eu mesmo a facer traballar de novo a máquina.[17]

Os franceses, quedaron nos Pireneos, consolidando Navarra e Cataluña. Non se sabía se mesmo estes dous puntos de apoio poderían ser mantidos contra un ataque español. En outubro as forzas francesas da Grande Armée en España consistían en 75 000 soldados. Fronte a eles tiñas 86000 tropas españolas[13] cos 35 000 aliados británicos en camiño.[18]

Entrada de Moore en España[editar | editar a fonte]

En novembro de 1808, Moore abandonou Portugal, entrando en España á altura da provincia de Salamanca e situándose á altura de Valladolid, con o obxectivo de aliviar a presión francesa sobre Madrid atraendo sobre o seu exército as tropas galas. Ignoraba nesa altura que Napoleón xa entrara en Madrid o 4 de decembro. Moore sofreu o afustigamento das unidades de Soult, quen informou a Napoleón dos movementos británicos; este desexoso dun encontro directo con tropas do Reino Unido, virou cara o Noroeste á caza de Moore.

Retirada de Moore cara a Galicia[editar | editar a fonte]

Iniciouse así a retirada do exército inglés cara a Astorga, ante a imposibilidade de facer fronte a forzas moi superiores, mentres se enviaba aviso á frota británica, para que o recollese en Vigo ou na Coruña. Moore chegou a Astorga o 24 de decembro, onde se lle uníu o corpo de tropas galegas do marqués de la Romana, que abandonaran León, ante a ameaza francesa. Moore e De la Romana conferenciaron, o 30 de decembro de 1808, sobre a posibilidade de facerlle fronte conxuntamente aos franceses no arco montañoso que arrodea o Bierzo, porén sería Moore quen se negaría a facelo. As súas tropas estaban esgotadas, o que non empecía que mostrasen signos de indisciplina, que se prolongaron durante o resto do camiño.

Requirido por acontecementos no centro de Europa, Napoleón que chegara a Astorga o día 1 de xaneiro de 1809, abandonou esa cidade o día 3; deixando a Soult ao mando do 2º corpo do exército, formado por uns 25 000 homes e 54 canóns, con encargo de perseguir a Moore, mentres o xeneral Ney, co 6º corpo, tamén con cerca de 25 000 soldados e 30 pezas de artillaría, acompañábao a fin de emprestarlle auxilio e reafirmar a ocupación de Galicia.

Moore en Galicia[editar | editar a fonte]

A ponte medieval do Burgo, reconstruída a finais do século XX.

En consecuencia as tropas de Moore e De la Romana, dirixíronse cara Galiza, mais no Bierzo dividíronse. De la Romana entrou no país galego por Valdeorras, e logo de rexeitar a súa reatagarda, ao mando do xeneral Mendizábal, o ataque francés da cabalería do xeneral Franceschi, na Ponte de Domingos Flórez, situou o seu cuartel na Pobra de Trives (6 de xaneiro de 1809); precedeuno un corpo de tropas británicas, desprendido do principal de Moore, duns 5 000 homes, ao mando dos xenerais Craufurd e Von Alten, que alcanzaría o porto de Vigo (12 de xaneiro de 1809), logrando embarcar nos buques da Royal Navy.

Mentres o groso das tropas de Moore, entrou no territorio galego através do porto de Pedrafita, dirixíndose cara Lugo (7 de xaneiro de 1809), e posteriormente a Betanzos.

Moore na Coruña

Moore chegou, por fin á Coruña o día 14 de xaneiro de 1809. Porén as súas tropas non puideron embarcar inmediatamente, pois o mal estado da mar, impedíu que a frota británica puidese atracar no porto.

Ante a inminente chegada das tropas francesas, Moore tomou disposicións para dificultar o acceso das mesmas, facendo voar a ponte do Burgo, sobre o río Mero. Mais parte dos franceses cruzaron ese río polo pequeno pontillón de Cela, no concello de Cambre, á par que repararon a ponte do Burgo para o día 15 de xaneiro.

A batalla[editar | editar a fonte]

Plano da batalla de Elviña.
Pintura do século XIX na que se representa a batalla.

Como o choque bélico foi inevitable, Moore dispuxo as súas tropas, uns 16 000 soldados, pero con só 9 pezas de artillaría, en tres alturas. Situou unha primeira liña sobre o monte Mero, unha segunda sobre os montes de Santa María de Oza, e a terceira sobre o monte de Santa Margarida. En medio ficaba o val da freguesía de Elviña, que foi o centro dos ataques.

Soult dispuxo para o ataque de 12 000 soldados de infantería e 4 000 homes da cabalo, estes en parte trabados polas dificultades do terreo. Dispuña porén da vantaxe artilleira, ao poder contar con 20 canóns.

O mesmo día 15, uns 500 fusileiros franceses, ó mando do xeneral Jardon, iniciaron ataques no monte Penasquedo, e tomaron o monte Mero.

A batalla iniciouse na tarde do día 16 de xaneiro, tendo lugar os máis duros combates pola posesión da aldea de Elviña, da que se apoderaron os franceses na caída da noite, e avanzaron para a aldea de Palavea. Caeu ferido o xeneral inglés Baird, entanto o propio Moore foi ferido moi gravemente pola bala dun canón, morrendo dúas horas despois. Durante esa mesma noite as tropas británicas, foron embarcando, aínda que os barcos foron canoneados pola artillería francesa no amencer do día 17.

Consecuencias[editar | editar a fonte]

As tropas inglesas embarcando durante a retirada.

O mando do exército británico pasara ao xeneral Hope, que decidirá continuar o embarque en lugar de intentar manter o seu terreo[19] ou atacar a Soult.[20] Arredor das nove da noite os británicos comezaron a abandonar silenciosamente as súas liñas, deixando atrás piquetes que mantiñas lumeiradas encendidas durante a noite.[21]

Ao amencer do 17 de xaneiro os foron abandonados trala retaguardia e subiron aos barcos; pola mañá a meirande parte do exército xa embarcara.[21] Cando Soult se decatou de que os británicos abandonaran o monte, colocou seis canóns nos outeiros sobre a parte sur da baía e ao mediodía os franceses puideron disparar sobre os barcos que partían. Isto causou o pánicos entre algún dos transportes, catro dos cales vararon e foron queimados para evitar a súa captura. O fogo dos barcos de guerra silenciou a batería.[21]

Monólito conmemorativo da morte de Moore, sito no campus universitario de Elviña.

O 18 de xaneiro, a retaguardia británica embarcou mentres que a tropa española baixo o xeneral Alcedo defendía "fielmente" a cidadela ata que a frota chegaba a mar adentro.[22][b] A cidade da Coruña foi tomada polos franceses, dous exércitos españois rendéronse con 500 cabalos e foron tomados numerosos elementos militares incluíndo canóns, 20 000 mosquetes, centos de miles de cartuchos e toneladas de pólvora.[23] Unha semana máis tarde as forzas de Soult capturaron Ferrol,[24] un arsenal aínda maior[25] e unha das principais bases navais españolas, tomando oitos barcos de liña, tres con 112 armas, dous con 80, un con 74, dous con 64, tres fragatas e numerosas corvetas, ademais dun grande arsenal de máis de 1000 canóns, 20000 mosquetes novosde Inglaterra e material militar de todos os tipos.[26]

Como resultado da batalla os británicos tiveron 900 homes mortos ou feridos e mataran case todos os seus dous mil cabalos do exército ademais doutros catro mil cabalos da artillería e o tren.[27] Os franceses perderon arredor de mil homes (mortos, feridos ou capturados).[28] A morte máis notable foi a do comandante británico Sir John Moore, que viviu o suficiente para coñecer o seu éxito. O seu segundo, Sir David Baird, recibiu feridas graves ao principio da batalla e tivo que retirarse do campo. Tamén foron vítimas dous dos tres brigadieres de Mermet: Gaulois morreu disparado e Lefebvre sufriu feridas graves.[29] Estes homes estaban en loita contra a á dereita británica.

Na mañá da batalla había 4035 británicos enfermos, uns centos dos cales estaban demasiado mal para poder embarcar e foron abandonados.(Oman, 1902, p. 582) Perdéronse tamén dous transportes cunhas 300 persoas, a maioría da King's German Legion.[30] Cando o exército volveu a Inglaterra catro días despois había uns 6000 enfermos, mentres que os que aparecían nas listaxes en Portsmouth e Plymouth só eran 5000.[11]

En dez días, os franceses capturaron dúas fortalezas cunha inmensa cantidade de material militar que, con maior resolución puidera servir para defenderse contra os franceses durante meses.[31] Ney e o seu exército reforzou con dous rexementos de cabalería a tarefa de ocupar Galicia.[31] Soult puido volver prover as súas tropas, que estiveran en marcha e en loita dende o 9 de novembro, co material capturado, que foi cargado por mulas porque as estradas non eran axeitadas para o transporte rodado[32] e coas tropas rezagadas xa próximas ao corpo principal puido iniciar a súa marcha a Portugal o 1 de febreiro, cunha tropa de 19 000 soldados de infantería, 4000 de cabalería e 58 canóns.[33]

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Reconstrución
Planos da batalla

Notas[editar | editar a fonte]

Notas
  1. Sarrazin (antigo comandante francés) escribe "Sexa o que for que afirme Bonaparte, Soult foi certamente repelido na Coruña; os ingleses gañaron unha vitoria defensiva, aínda que sinceramente lograda coa perda do seu valente xeneral Moore, que foi distinguido tanto polas súas virtudes privadas como polos seus talentos militares" (Sarrazin, 1815, pp. 358–359).
    Hugo escribe "Ayant neanmoins reunit les troupes a la Corogne, il repousse glorieusement les Francais, et meurt sur le champ de bataille", traducido como "Conseguindo reunir porén as tropas na Coruña, [Moore] repeleu gloriosamente os franceses e morreu no campo de batalla." (Hugo 1838, p. 110 [Cómpre referencia])
  2. Oman critica a Alcedo por non colocar despregar unha loita maior cá dos ingleses, destruíndo parte das súas defensas, que foran abandonadas ao seu destino (Oman, 1902, p. 596). Napier fai unha crítica semellante.[19]
Referencias
  1. "…a batalla puido considerarse lexitimamente unha vitoria británica" (Haythornthwaite, 2001, p. 87).
  2. "Custosa vitoria británica na Guerra Peninsular… A Coruña foi unha vitoria británica só no senso de que Moore puido evitar que Soult aniquilase os seus homes…" (Sandler, 2002, p. 214).
  3. Chandler 1996, p. 657.
  4. Fremont-Barnes, "Rotundamente mantida… na gran tradición británica de caracterizar a derrota como vitoria ...". (Fremont-Barnes, 2002, p. 80)
  5. "A primeira visa, entón, a intervención británica rematou en humillación e desastre. Na Coruña, certamente, foille inflixido un revés aos franceses. Porén, Sir John Moore estaba morto, máis dunha quinta parte do seu exército desaparecera, e varios miles máis estaban feridos ou enfermos, mentres que a retirada tivera toda a aparencia dunha derrota" (Esdaile, 2003, p. 155).
  6. Segundo The Times, "o feito non debe de ser disfrazado ... que sufrimos un desastre vergoñento" (Hibbert, 1961, p. 188). "A vitoria francesa na batalla de Elviña. Gran Bretaña forzada a evacuar España" (Hodge, 2007, p. lxxiii)
  7. 15 000 (Fortescue, 1910, p. 381); 14 800 (Oman, 1902, p. 582); 14 500 (Hamilton, 1874, p. 392).
  8. Napier e Fortescue indican que foron 12—oito británicos e catro españois (Napier 1873, p. 121; Fortescue 1910, p. 377). Also Gates 2002, p. 112.
  9. Oman considera un número de "máis de 20 000" (Oman, 1902, p. 586), mais Fortescue compara os números de Balagny cos de Oman e establece que o total de 16 000 de Balagny é bastante máis xusto có de Oman (Fortescue 1910, p. 380 citando Balagny vol. iv, p. 248–250).
  10. Chandler 1995, p. 656.
  11. 11,0 11,1 Howard 1991, p. 300.
  12. Esdaile dá un total de 2000 baixas en ambos os lados (Esdaile, 2003, p. 155). Fortescue indica que as baixas de cada exército foron aproximandamente as mesmas (Fortescue, 1910, p. 388).
  13. 13,0 13,1 Richardson 1920, p. 343.
  14. Gay 1903, p. 231.
  15. Oman 1902, p. 492.
  16. "Este foi un feito histórico; as novas del esparexéronse coma o lume por España e logo por toda Europa. Era a primeira vez dende 1801 que unha forza francesa de considerable tamaño caía, e a lenda da invencibilidade dos franceses sufriu un forte castigo. Por todas as partes os elementos antifranceses gozaron de nova inspiración. O Papa publicou unha denuncia aberta de Napoleón; os patriotas prusianos estaban animados; e sobre todo os partidarios da guerra de Austria comezaron a confiar no apoio do emperador Francisco para un novo desafío contra o Imperio Francés." (Chandler, 1995, p. 617)
  17. Chandler 1995, p. 620.
  18. Oman 1902, p. 648.
  19. 19,0 19,1 Napier suxire que a Coruña e Ferrol puideran ser defendidas por gornicións españolas durante meses trala marcha dos británicos (Napier, 1873, p. 165).
  20. Fitchett suxire que só a morte de Moore evitou a destrución total de Soult, e que Hope "abstivérase" de facer presión aos franceses, (Fitchett, 1900, p. 94). Oman ofrece unha opinión máis realista das oportunidades de Hope (Oman, 1902, p. 592).
  21. 21,0 21,1 21,2 Pococke 1819, pp. 94–96.
  22. Napier 1873, p. 165; Fortescue 1910, p. 393
  23. Hugo da un inventario de 200 canóns, 20 000 mosquetes, 200 000 libras de pólvora e 600 000 cartuchos capturados cando foi tomada a cidade (Hugo, 1838, p. 111). Oman, "A cidade estaba, de feito, chea de municións de todos os tipos" (Oman, 1902, p. 582).
  24. Oman 1903, pp. 172-175.
  25. Oman 1902, p. 81.
  26. Hugo 1838, p. 111; Tamén, Belmas 1836, p. 55; Napier 1873, p. 165.
  27. Hugo fala de 6000 cabalos mortos de fatiga ou polos británcios,(Hugo, 1838, Entrée de Français à Lug, p.110) e 2500 soldados mortos ou feridos, amais de moitos outros abandonados con feridas,(Hugo, 1838, p. 111). Fortescue di que se salvaron mil cabalos(Fortescue, 1910, p. 377). Oman di que só foron 250 cabalos e 700 animais de gando que foran confiscados os que se salvaran (Oman, 1902, p. 582). Indica polo tanto que foron mortos 2000 animais, mais pode que sexan só os da cabalería, sen incluír os de transporte e outras ocupacións, xa que da un número inicial de 3078 (Oman, 1902, p. 646). Soult estimou 4000 cabalos (Balagny, 1906, p. 345).
  28. Chandler e Oman indican 1500 (Chandler p. 656; (Oman, 1902, p. 594)). Fortescue e Esdaile establecen un número igual de 900 en cada bando (Fortescue 1910, p. 388; Esdaile 2003, p. 155).
  29. Oman 1902, p. 594.
  30. Haythornthwaite 2001, p. 87.
  31. 31,0 31,1 Napier 1873, p. 165.
  32. Dunn-Pattison 1909, p. 101.
  33. Napier 1873, p. 166.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Batalla de Elviña
Escudo de A Coruña.svg
A Galipedia ten un portal sobre:

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]