Bailarete

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Tipo de bailarete cun funcionamento característico (en sueco snurra).
Freestyle con unha buxaina.
Bailaretes xaponeses.

Un bailarete é un corpo que pode xirar sobre unha punta sobre a que se sitúa o seu centro gravitatorio de forma perpendicular ao eixo de xiro, equilibrándose sobre un punto grazas á velocidade angular, que permite o desenvolvemento do efecto xiroscópico. Normalmente utilízase como xoguete existindo numerosas formas derivadas da peonza clásica, que se fai xirar coa man, normalmente grazas a un saínte en vertical que permite imprimir a forza angular. Tamén foron utilizadas para xogos de azar e para realizar profecías e outros rituais. De feito, crese que este xogo, de orixe arcaica, está asociado con rituais de adiviñación e interpretación de presaxios en certa época do ano, utilizándose para recrear o movemento dos astros, dando posiblemente como froito á perinola. [1]. En español realizáronse múltiples derivacións como piuca, repión ou mona.[2] A súa forma máis estendida é a buxaina (ou peón), polo que ambos os termos utilízanse como sinónimos.[3] En portugués, tamén se observan múltiples derivacións de pião como pinhão, como é chamado algunhas partes de Brasil, como corruptela de pião,[4] xindire en Maputo, n'teco en Nampula e mbila en Niassa e en Mozambique).[5] En inglés coñécese como spinning top ou meramente top e en ruso como bолчо́к o юла́. Destaca o seu desenvolvemento en Xapón onde hai máis de mil clases de bailaretes distintas.[6] En alemán denomínase kreisel.[7]

Funcionamento[editar | editar a fonte]

O efecto xiroscópico permite que se manteña sobre a súa punta ata que o vector peso (masa · gravidade) termina por tomar unha inclinación con respecto ao eixo provocando unha variación na localización do centro de gravidade. Isto provoca unha variación na traxectoria de xiro que comeza a describir círculos propiciando a caída do bailarete. Deste xeito a caída é directamente proporcional ao mencionado ángulo e ao vector peso, e inversamente proporcional á velocidade de xiro.

Sendo:

Peonza.png

Desta forma, pasado o tempo o rozamento co aire e sobre todo co chan provocan que o xiro váiase debilitando. Entón o centro de gravidade empeza a facerse máis inestable de tal xeito que a peonza comeza a virar non só sobre si mesma senón que describe círculos no terreo posto que vai tombándose, ata que perde por completo o equilibrio e comeza a rodar ata que se para.

Este proceso é común entre as súas múltiples variantes pero calquera dos seus elementos (desenvolvemento do xiro, forma de imprimir a forza angular, punto de apoio, distribución do centro de gravidade, mecanismo de rotación, impresión do rozamiento...) pode variar enormemente.

Tipos[editar | editar a fonte]

Aquí exponse algúns dos seus tipos, aínda que existen bastantes máis.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. "Cafres y Bonanzas Colombianos Vistos Desde El Filo Del Caos" (en (en castelán)). Del Almendrón a La Perinol. Mama Coca. 1999. http://www.mamacoca.org/feb2002/art_perez_almendron_perinola.html. Consultado o 4 de marzo de 2011. 
  2. Manuel Alvar, El peón, la peonza y el zumbel en Andalucía, Universidade de Granada, acceso 4 de marzo de 2011.(en castelán)
  3. http://www.edu.xunta.es/diccionarios/BuscaTermo.jsp. Diccionario da Real Academia Galega. Bailarete].
  4. CASCUDO, Luís da Câmara. Dicionário do Folclore Brasileiro, Ediouro, Rio de Janeiro, 10ª ed., s/d, ISBN 8500800070
  5. António Cost, Brinquedos Infantis - a boneca, o pião e o cavalo de pau, acceso 3 de decembro de 2007 (en portugués).
  6. Embaixada de Xapón en Uruguai, Cometas e buxainas en Xapón, acceso 4 de marzo de 2011.(en castelán)
  7. Peitschenkreisel, acceso 4 de marzo de 2011 (en alemán).

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Bailarete
Galizionario
Vexa a entrada do Galizionario acerca de Bailarete