A alienación social é un fenómeno sociolóxico e psicolóxico caracterizado polo distanciamento dun individuo respecto á sociedade, ás institucións sociais ou a aspectos da súa propia humanidade, implicando a miúdo as dimensións fundamentais do desamparo (percepción de falta de control sobre os acontecementos), a falta de sentido (incapacidade para comprender ou prever os resultados), a anomia (eficacia dos medios desviados por riba dos socialmente aprobados), o illamento social (baixa expectativa de relacións significativas) e o autoalleamento (participación en actividades como obxecto e non como suxeito).[1] Estes elementos, delineados por primeira vez de forma sistemática polo sociólogo Melvin Seeman en 1959, baséanse en raíces filosóficas anteriores en pensadores como Hegel e Marx, que describían a alienación como unha consecuencia do traballo baixo o capitalismo que desconecta os traballadores dos produtos do seu esforzo e do seu ser xenérico.[2]
En termos empíricos, a alienación social correlaciona fortemente co illamento social e a soidade, que se dispararon nas sociedades modernas; por exemplo, as enquisas estadounidenses indican que aproximadamente un de cada dous adultos experimenta unha soidade perceptible, coa prevalencia do illamento social global aumentando un 13,4% entre 2009 e 2024 no contexto do debilitamento dos vínculos comunitarios.[3][4] A diminución do capital social —evidenciada por unha reducida participación en asociacións cívicas, grupos relixiosos e redes sociais informais desde mediados do século XX— serve como motor causal principal, agravado por factores como (1) o tempo prolongado ante pantallas, (2) a mobilidade xeográfica e (3) os cambios na estrutura familiar que erosionan a confianza recíproca e as interaccións cara a cara.[5][6] Os factores relacionados co traballo, incluíndo as tarefas monótonas e a autonomía limitada, agravan aínda máis os sentimentos de desamparo e falta de sentido, en particular entre os grupos socioeconómicos máis baixos.[7]
As consecuencias da alienación social abranguen un risco elevado de deterioración da saúde mental e física, incluíndo a depresión, o declive cognitivo e unha mortalidade prematura equivalente a fumar 15 cigarros diarios, situándoa como un factor crítico nas epidemias contemporáneas de desesperación.[8][9] A pesar dos desafíos de medición derivados da súa natureza subxectiva e das diversas operacionalizacións entre estudos, a persistencia da alienación cuestiona os supostos de progreso inevitable nas sociedades industrializadas, motivando chamadas a intervencións que restauren unha integración social xenuína por riba dunha conectividade superficial.[10][11]
