Abraham Lincoln

Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter
Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Abraham Lincoln
Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg
Seal of the President of the United States.svg
16º Presidente dos Estados Unidos
Período4 de marzo de 186115 de abril de 1865
AntecesorJames Buchanan
SucesorAndrew Johnson
Datos persoais
Nacemento12 de febreiro de 1809
 Hodgenville, Kentucky
Falecemento15 de abril de 1865
 Washington
OrganizaciónPartido Republicano
PaiThomas Lincoln
NaiNancy Lincoln
CónxuxeMary Todd (1842 - 1865)
FillosRobert Todd Lincoln
Edward Baker Lincoln
William Wallace Lincoln
Tad Lincoln
ProfesiónPolítico e avogado
RelixiónBaptismo e Ietsism
Capt Abraham Lincoln signature.png
Na rede
IMDB: nm1118823 Rottentomatoes: celebrity/abraham_lincoln Allmovie: p366809
Musicbrainz: 4c025dfa-726f-489c-bbbc-20c2f9af3860 Discogs: 385165 WikiTree: Lincoln-103 Find a Grave: 627 Editar o valor em Wikidata
editar datos en Wikidata ]

Abraham Lincoln, nado preto de Hodgenville, Kentucky, o 12 de febreiro de 1809 e finado en Washington o 15 de abril de 1865, foi un avogado e estadista estadounidense que exerceu como 16º presidente dos Estados Unidos desde 1861 ata o seu asasinato en 1865. Lincoln liderou a nación durante a guerra civil americana, o conflito máis sanguento e quizais tamén a maior crise moral, constitucional e política que sufriu a nación estadounidense. O mesmo tempo logrou preservar a Unión, abolir a escravitude, reforzar o goberno federal e modernizar a economía estadounidense.[1][2]

Lincoln naceu na pobreza nunha cabana de troncos no estado de Kentucky e criouse na fronteira, principalmente en Indiana, no que entón era o Afastado Oeste. Foi un home en gran parte autodidacta que chegou a ser avogado, líder do Partido Whig, lexislador do estado de Illinois e deputado no Congreso dos Estados Unidos de Illinois, na cal permaneceu oito anos. Elixido para a Cámara de Representantes dos Estados Unidos en 1846, Lincoln promoveu unha rápida modernización da economía a través de sectores como o bancario, os impostos e os ferrocarrís. Debido a que nun principio acordara non optar a un segundo período no congreso e a que a súa oposición á intervención estadounidense en México era impopular entre os votantes de Illinois, Lincoln volveu a Springfield para retomar a súa carreira na avogacía.

En 1854 enfadouse pola Ley de Kansas-Nebraska que abría os territorios á escravitude, e volveu entrar na política. Pronto chegou a ser líder do novo Partido Republicano. Os debates da campaña do Senado de 1858 contra Stephen A. Douglas alcanzarón audiencia nacional. En 1860 Lincoln asegurouse a súa candidatura á presidencia dos Estados Unidos de América polo Partido Republicano. Aínda que apenas tivo apoio dos estados sureños, defensores da escravitude, arrasou no norte e foi nomeado presidente en 1860.

Antes mesmo de chegar á Casa Branca, a súa vitoria e a falta de acordo no tema esencial da escravitude provocaron que sete estados do sur escindísense para crear os Estados Confederados de América. Durante este tempo, os recentemente formados Estados Confederados de América comezaron a apoderarse das bases militares federais no sur. Pouco máis dun mes despois de que Lincoln asumise a presidencia, os Estados Confederados atacaron Fort Sumter, un forte estadounidense en Carolina do Sur, que inspirou aos estados norteños a unirse para formar a Unión. Despois do bombardeo, Lincoln mobilizou forzas para reprimir a rebelión e restaurar a Unión.

Como líder da facción moderada dos republicanos, Lincoln enfrontouse á á máis radical do seu partido, a cal esixía maior dureza contra os estados do sur, aos demócratas (chamados " Copperheads ") contrarios á guerra, que o desprezaban, e a secesionistas irreconciliables, que conspiraron para asasinalo. Politicamente, Lincoln defendeuse enfrontando aos seus adversarios entre si mediante un mecenado político coidadosamente planificado e apelando ao pobo estadounidense coa súa habilidade oratoria. O seu discurso de Gettysburg chegou a ser considerada como unha das declaracións máis grandes e influentes do propósito nacional estadounidense.

Nun principio, Lincoln concentrouse nas dimensións militar e política do conflito. O seu obxectivo principal era conservar a unidade do seu país, para o que supervisou de preto o esforzo de guerra, en especial a selección dos xenerais que dirixirían o exército, entre eles o seu mellor home no campo de batalla, Ulysses S. Grant. Ademais, o presidente tomou importantes decisións na estratexia de guerra da Unión, entre elas un bloqueo naval que impediu o comercio dos estados sureños, movementos para tomar o control de Kentucky e Tennessee e o uso de buques cañoneros para dominar as vías fluviais do sur. Lincoln tratou repetidamente de conquistar a capital confederada en Richmond, misión que encargou a sucesivos xerais ata que Grant conseguiuno. Mentres se libraba a guerra, os seus complexos movementos para acabar coa escravitude incluíron a Proclamación de Emancipación en 1863. O presidente usou ao exército da Unión para protexer a escravos fuxidos, forzou aos estados fronteirizos a prohibir o sistema esclavista e sacou adiante no Congreso a hoxe soada Décimo terceira Emenda á Constitución dos Estados Unidos, que prohibiu de forma definitiva a escravitude.[3]

Lincoln foi un político excepcionalmente astuto, que se involucrou profundamente nas cuestións de poder de cada estado, o que lle valeu ser reelixido no poder en 1864. En previsión do final da guerra, impulsou unha moderada reconstrución que buscaba reunificar o país de maneira rápida a través dunha xenerosa política de reconciliación no medio dunha persistente e amarga división. O 14 de abril de 1865, cinco días despois da decisiva rendición do xeneral en xefe do bando confederado, Robert E. Le, Lincoln foi asasinado por John Wilkes Booth, un simpatizante da causa do sur. Desde entón, Abraham Lincoln foi considerado por historiadores e pola opinión pública como un dos mellores presidentes dos Estados Unidos de América.[4][5]

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Primeiros anos[editar | editar a fonte]

Imaxe de Lincoln na súa mocidade

Naceu o 12 de febreiro de 1809 nunha cabana feita de troncos situada preto da cidade de Hodgenville, no actual condado de LaRue do Estado de Kentucky,[6] lugar que na actualidade é parque histórico nacional. Os seus pais, Thomas Lincoln e Nancy Hanks, naceran en Virxinia e como tantos pioneiros agricultores trasladáronse ao oeste. A familia Lincoln procedía de Inglaterra. En 1637, Samuel Lincoln, aprendiz de tecedor, abandonou Gran Bretaña e trasladouse a América do Norte, instalándose en Hingham, Massachusetts. Lincoln tamén era un descendente da familia Harrison de Virxinia; o seu avó paterno e homónimo, o capitán Abraham Lincoln e a súa esposa Bathsheba (de solteira Herring) trasladaron a familia de Virxinia ao condado de Jefferson, Kentucky.[a] O capitán morreu nunha incursión dos indios en 1786.[8] Os seus fillos, incluído Thomas, o pai de Abraham, de oito anos, foron testemuñas do ataque.[9][b] Thomas traballou entón en traballos ocasionais en Kentucky e Tennessee antes de que a familia se instalase no condado de Hardin, Kentucky , a principios do século XIX.[9] A herdanza da nai de Lincoln, Nancy, segue sen estar clara, pero asúmese amplamente que era filla de Lucy Hanks.[11] Máis adiante, os Lincoln fóronse establecendo en Nova Jersey, Pensilvania, Virxinia,[12] ata chegar finalmente a Kentucky, onde Thomas Lincoln, aos seus vinte e oito anos, casou con Nancy Hanks, o 12 de xuño de 1806 no condado de Washington, cando Nancy contaba con vinte e dous anos de idade e mudáronse a Elizabethtown, Kentucky.[13] Tiveron tres fillos: Sarah , Abraham e Thomas, que morreu de pequeno.[14].

Thomas Lincoln comprou ou alugou granxas en Kentucky antes de perder todas as súas terras; menos 200 ha en disputas xudiciais sobre os títulos de propiedade.[15] En 1816, a familia trasladouse a Indiana, onde os estudos e os títulos de propiedade eran máis fiables.[16] Indiana era un territorio "libre" (non esclavistas), e establecéronse nun "bosque virxe"[17] en Hurricane Township no Condado de Perry, Indiana.[18][c] En 1860, Lincoln sinalou que o traslado da familia a Indiana foi "en parte por mor da escravitude", pero principalmente debido ás dificultades cos título de terra..[20]

A granxa onde creceu Lincoln Spencer County, Indiana

En Kentucky e Indiana, Thomas traballou como agricultor, ebanista e carpinteiro.[21] En varias ocasións, foi propietario de granxas, gando e terreos da cidade, pagou impostos, formou parte de xurados, taxou leiras e serviu nas patrullas do condado. Thomas e Nancy eran membros dunha igrexa bautista separada, que prohibía o alcol, o baile e a escravitude.[22]

Superados os desafíos financeiros, Thomas en 1827 obtivo o título de propiedade de 32 hectáreas (79 acres) en Indiana, unha área que se converteu na Comunidade de Little Pigeon Creek.[23]

Morte da nai[editar | editar a fonte]

O 5 de outubro de 1818, Nancy Lincoln morreu por mor da enfermidade do leite, deixando a Sarah, de 11 anos, a cargo dunha familia que incluía o seu pai, Abraham, de 9 anos, e o curmán orfo de Nancy, de 19 anos Dennis Hanks.[24] Dez anos máis tarde, o 20 de xaneiro de 1828, Sarah morreu mentres daba a luz a un fillo nado morto, feito desgarrador para Lincoln.[25]

O 2 de decembro de 1819, Thomas casóu con Sarah Bush Johnston, unha viúva da cidade de Elizabethtown, Kentucky, con tres fillos.[26] Abraham achegouse á súa madrasta e chamouna "Nai".[27] A Lincoln non lle gustaba o duro traballo asociado á vida na granxa. A súa familia mesmo dicía que era preguiceiro, por todo o que "lía, garabateaba, escribía, cifraba, escribía poesía, etc...".[28] A súa madrastra recoñeceu que non lle gustaba o "traballo físico", pero que lle encantaba ler.[29]

Educación e traslado a Illinois[editar | editar a fonte]

Lincoln foi en gran parte autodidacta.[30] A súa educación formal foi impartida por mestres itinerantes. Incluíu dúas breves estancias en Kentucky, onde aprendeu a ler, á idade de sete anos, pero probablemente non a escribir[31] e en Indiana, onde foi á escola esporadicamente debido ás tarefas da granxa, durante un total de menos de 12 meses ata á idade de 15 anos.[32] Persistiu como un ávido lector e mantivo un interese permanente pola aprendizaxe.[33] Familiares, veciños e compañeiros de escola lembraron que a súa lectura incluía a Biblia do rei Xacobe (King James Bible), as fábulas de Esopo (Aesop's Fables), as novelas de John Bunyan The Pilgrim's Progress (O progreso do peregrino), a de Daniel Defoe Robinson Crusoe, e The Autobiography of Benjamin Franklin (Autobiografía de Benjamin Franklin).[34]

New Salem, Illinois

Cando era adolescente, Lincoln asumiu a responsabilidade das tarefas e adoitaba darlle ao seu pai todas as ganancias do traballo fóra da casa ata que tivo 21 anos.[35] Lincoln era alto, forte e atlético, e fíxose experto no uso do machado.[36] Foi un loitador activo durante a súa mocidade e adestrouse no estilo catch-as-catch-can (coñecido como catch wrestling). Con 21 anos converteuse en campión comarcal de loita libre.[37] Gañou reputación de forza e audacia despois de gañar un combate de loita co recoñecido líder de rufiáns coñecido como "The Clary's Grove Boys".[38]

En 1816, a súa familia mudouse para o estado de Indiana, onde Lincoln viviu dos sete aos 21 anos. O seus estudos, segundo as súas propias palabras, resumíanse, nesa época, a saber ler, escribir e facer as catro operacións. No estado había escaseza de libros e papel, e a Biblia era probabelmente o único libro existente en casa dos seus pais. Lincoln estudouna a fondo, vindo máis tarde a enriquecer os seus discursos e traballos escritos con citas bíblicas. En marzo de 1830, receando doutro brote da enfermidade do leite, varios membros da extensa familia Lincoln, incluído Abraham, trasladáronse ao oeste de Illinois, un estado libre desta enfermidade, e establecéronse en Macon County.[39][d] Abraham distanciouse cada vez máis de Thomas, en parte debido á falta de educación do seu pai.[41] En 1831, mentres Thomas e outra familia preparábanse para mudarse a unha nova granxa no Coles County, Illinois, Abraham emprendeu o seu propio camiño.[42] Vivio , durante seis anos, en New Salem, Illinois.[43] Lincoln e algúns amigos levaron mercadorías en flatboat (lancha plana) a Nova Orleáns, Luisiana, onde estivo exposto por primeira vez á escravitude.[44]

En 1865, preguntáronlle a Lincoln como chegou a adquirir as súas habilidades retóricas. Respondeu que no exercicio da avogacía atopaba con frecuencia a palabra "demostrar" pero non entendía o termo suficientemente. Así que deixou Springfield para ir a casa do seu pai para estudar ata que "puidese darse unha resposta trala lectura dos seis libros de Euclides [aquí, facendo referencia aos Elementos]"[45]

Matrimonio e fillos[editar | editar a fonte]

Un Lincoln sentado sostendo un libro mentres o seu fillo o mira
Un Lincoln sentado sostendo un libro mentres o seu fillo o mira
Mary Todd Lincoln, esposa de Abraham Lincoln, en 1861
Mary Todd Lincoln, esposa de Abraham Lincoln, en 1861

O primeiro interese romántico de Lincoln parece ser que foi Ann Rutledge, a quen coñeceu cando se mudou a New Salem. En 1835, estaban nunha relación pero non se comprometerón formalmente.[46] Ela morreu o 25 de agosto de 1835, moi probablemente de febre tifoide.[47] A principios da década de 1830, coñeceu a Mary Owens de Kentucky.[48] A finais de 1836, Lincoln aceptou emparellarse con Owens se ela regresaba a New Salem. Owens chegou ese novembro e cortexouna durante un tempo; con todo, ambos llo pensaron mellor. O 16 de agosto de 1837, el escribiulle a Owens unha carta na que lle dicía que non a culparía se terminaba a relación, e ela nunca lle respondeu.[49]

En 1839, Lincoln coñeceu a Mary Todd en Springfield, Illinois, e ao ano seguinte prometéronse.[50] Mary era filla de Robert Smith Todd, un adiñeirado avogado e empresario de Lexington, Kentucky.[51] A voda fixada para o 1 de xaneiro de 1841 foi cancelada a pedimento de Lincoln, pero a parella reconciliose e casaron o 4 de novembro de 1842 na mansión de Springfield da irmá de Mary.[52] Mentres se preparaba ansiosamente para a voda, preguntáronlle a onde ía e respondeu: "Ao inferno, supoño".[53] En 1844, a parella comprou unha casa en Springfield preto do seu despacho de avogados. María mantiña a casa coa axuda dunha criada e un parente.[54] Dous anos despois, montou un novo despacho en sociedade con William Herndon. Esa sociedade xamais se desfixo.

Lincoln era un marido cariñoso e pai de catro fillos, aínda que o seu traballo mantíñao regularmente lonxe da casa. O máis vello, Robert Todd Lincoln, naceu en 1843 e foi o único fillo que viviu ata a madurez. O segundo foi Edward Baker Lincoln (Eddie), nado en 1846 e finado o 1 de febreiro de 1850, probablemente por tuberculose. O terceiro fillo de Lincoln, "Willie" Lincoln naceu o 21 de decembro de 1850 e morreu dunha febre na Casa Branca o 20 de febreiro de 1862. O máis novo, Thomas "Tad" Lincoln, naceu o 4 de abril de 1853 e sobreviviu ao seu pai pero morreu de insuficiencia cardíaca aos 18 anos o 16 de xullo de 1871.[55][e] Lincoln "era moi afeccionado aos nenos"[57] e os Lincoln non eran considerados estritos cos seus fillos.[58] De feito, o socio de Lincoln William H. Herndon irritábase cando Lincoln levaba aos seus fillos ao despacho de avogados. Ao parecer, a miúdo estaba demasiado absorto no seu traballo como para notar o comportamento dos seus fillos. Herndon contou: "Sentín moitas e moitas veces que quería retorcerlles o pescozo, e aínda así, por respecto a Lincoln, calei a boca. Lincoln non se daba conta o que estaban facendo ou fixeran os seus fillos."[59]

A morte dos seus fillos, Eddie e Willie, tivo profundos efectos en ambos os pais. Lincoln sufría de "melancolía", unha condición que agora se pensa que é depresión clínica.[60] Máis adiante, Mary tivo que loitar contra o estrés da perda do seu marido e os seus fillos, e Robert internouna durante un tempo nun asilo en 1875..[61]

Primeiros anos de carreira e servizo na milicia[editar | editar a fonte]

Durante 1831 e 1832, Lincoln traballou nun almacén xeral en New Salem, Illinois. En 1832 declarou a súa candidatura á Cámara de Representantes de Illinois, pero interrompeu a súa campaña para servir como capitán da milicia de Illinois durante a guerra de Black Hawk].[62] Cando Lincoln regresou a casa da guerra de Black Hawk, planeou converterse en ferreiro, pero no seu lugar formou unha sociedade con William Berry, de 21 anos, con quen comprou, a crédito, unha tenda de ultramarinos en New Salem. Debido a que se requiría unha licenza para vender aos clientes bebidas individuais, Berry obtivo dúas licenzas de camareiro por 7 dólares cada unha, unha para Lincoln e outra para el, e en 1833 a tenda converteuse tamén nunha taberna. Como camareiros con licenza, Lincoln e Berry puideron vender bebidas espirituosas, incluído licor, por 12 centavos a pinta. Ofreceron unha gran variedade de bebidas alcohólicas, así como comida, incluídas ceas para levar. Pero Berry converteuse nun alcohólico, moitas veces estaba demasiado bébedo para traballar e Lincoln acabou dirixindo a tenda por si mesmo..[63] Aínda que a economía estaba en auxe, o negocio tivo problemas e endebedouse, o que fixo que Lincoln vendese a súa parte.

A práctica da avogacía en Illinois non era especializada no tempo de Lincoln. Durante seis meses cada ano, Lincoln integraba os tribunais itinerantes do estado percorrendo varios concellos e aceptando os casos que lle presentaban. A súa actuación como avogado fíxoo coñecido en todo Illinois. En 1846, foi elixido para a Cámara de Representantes federal. De 1847 a 1849, Lincoln actuou no Congreso, onde se fixo impopular por causa da oposición que fixo ao presidente James K. Polk, culpándoo pola guerra con México. Desistiu de tentar a reelección e volveu exercer a avogacía. Unha súbita mudanza na política nacional en relación á escravitude trouxo Lincoln de volta á política. O Acordo do Missouri prohibira, en 1820, a escravitude nos novos territorios situados ao norte da fronteira sur do Missouri. En 1854, o senador Stephen A. Douglas presentou unha lei para organizar os territorios de Kansas e Nebraska que repelía o Acordo do Missouri, establecendo que os colonos deberían decidir se desexaban ou non a escravitude. Lincoln era contrario a esa lei. En 1858, disputando un posto ao Senado con Douglas, Lincoln desafiouno nunha serie de debates arredor da extensión da escravitude nos territorios libres. Lincoln perdeu as eleccións, mais transformouse nunha figura salientable na nación, posibilitando así a súa candidatura á Presidencia en 1860, tendo estado esa actuación relacionada, tamén, coa fundación do Partido Republicano dos Estados Unidos de América en 1854. En 1860, a asemblea nacional republicana presentouno como candidato á presidencia da nación.

Lincoln no anverso dun dólar presidencial de 2010.

O Goberno de Lincoln[editar | editar a fonte]

Lincoln Memorial, en Washington

A marcha dos acontecementos acelerouse no Sur durante os meses que antecederon a toma de posesión de Lincoln na Presidencia. Varios líderes do Sur ameazaran retirar os seus estados da Federación, no caso de que Lincoln gañase as eleccións. Cando el tomou posesión, en marzo de 1861, sete estados do Sur retiraranse e máis catro fixeron o mesmo despois. Eses estados formaron, entón, a Confederación dos Estados de América. A pesar de ter intentado un esforzo extraordinario de conciliación, a súa escolla electoral para aquel cargo provocou a eclosión da Guerra Civil Americana. O 12 de abril, os confederados bombardeaban o forte Sumter. Lincoln enfrontou a crise con enerxía: decretou o bloqueo dos portos suristas e aumentou o Exército alén dos límites impostos pola lei. Despois de perderen as primeiras batallas, os nordistas acabaron por vencer a guerra, a cal durou catro anos e deixou un saldo de 600 mil mortos. A pesar dos fracasos iniciais e da consecuente impopularidade, Lincoln xamais se deixou abater. Para el, os E.U.A. representaban unha experiencia da capacidade dun pobo para se gobernar a si mesmo. No caso de que fallase, os reis, os ditadores e os seus defensores poderían dicir que o pobo non era quen de ter autonomía e que alguén debería gobernalo. Lincoln xulgaba que na Guerra de Secesión estaba en xogo o destino da democracia mundial. O 22 de setembro de 1862 publicou a proclamación que concedía a liberdade aos escravos dos Estados confederados. Aos ollos das outras nacións, a liberación deu un novo sentido á Guerra e abriu camiño para a abolición da escravitude en todo o país, en 1865. En 1864, as vitorias dos nordistas posibilitaron a reelección de Lincoln, cuxo novo mandato tivo inicio no ano seguinte.

O asasinato[editar | editar a fonte]

Litografía do asasinato de Lincoln

O 1 de abril de 1865 remataba a guerra civil. Na noite de 14 de abril de 1865, algúns días despois do termo da guerra, Lincoln foi asasinado no Teatro Ford, en Washington, Distrito de Columbia, mentres asistía a unha peza. O sudista X. W. Booth, o asasino, un dos actores máis coñecidos da época, desfechou un tiro na cabeza do presidente, que morrería na mañá do día seguinte. O actor era un defensor da causa sudista na Guerra de Secesión. En canto ocupou a Presidencia, Lincoln foi duramente criticado, mais, despois da súa morte, ata mesmo os seus inimigos eloxiaranlle a grandeza de espírito e abnegación. É ata hoxe unha das figuras históricas máis admiradas nos E.U.A. Lincoln foi substituído no cargo polo vice-presidente Andrew Johnson.

Moitos dos seus discursos e traballos escritos constitúen un clásico sobre os ideais e obxectivos democráticos.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. A identidade da avoa de Lincoln, Bathsheba Herring, aínda que sen certeza, é o consenso de varios biógrafos de Lincoln. Era filla de Alexander e Abigail Herring (de solta Harrison).[7]
  2. Thomas, nacido en xaneiro de 1778, tería oito anos no ataque, en maio de 1786. As fontes máis antigas usan seis.[10]
  3. A súa terra finalmente pasou a formar parte do espazo do condado cando foi establecido en 1818.[19]
  4. Os historiadores non están de acordo sobre quen iniciou o movemento; Thomas Lincoln non tiña ningunha razón obvia para facelo. Unha posibilidade é que outros membros da familia, incluído Dennis Hanks, non podían igualar a estabilidade e os ingresos estables de Thomas.[40]
  5. O último descendente dos Lincoln foi o bisneto Robert Todd Lincoln Beckwith que morreu en 1985.[56]
Referencias
  1. Goodwin 2005, p. 91
  2. Holzer 2004, p. 232
  3. Cardona Castro, Francisco L. ed (2003). Grandes biografías; Abraham Lincoln. P. 145. ISBN 84-8403-858-0
  4. "Ranking Our Presidents" Arquivado 11 de agosto de 2017 en Wayback Machine.. James Lindgren. 16 de novembro de 2000. International World History Project.
  5. "Americans Say Reagan Is the Greatest President". Gallup Inc. 28 de febreiro de 2011.
  6. Donald 1996, pp. 20–22.
  7. Harrison 1935, p. 276.
  8. Warren 2017, p. 4.
  9. 9,0 9,1 Donald 1996, p. 21.
  10. Wilson et al. 1998, pp. 35–36.
  11. Bartelt 2008, p. 79.
  12. Warren 2017, p. 3–4.
  13. Warren 2017, p. 9.
  14. Warren 2017, p. 9–10.
  15. Sandburg 1926, p. 20.
  16. Warren 2017, p. 13.
  17. Warren 2017, p. 26.
  18. Warren 2017, p. 16, 43.
  19. Bartelt 2008, pp. 3, 5, 16.
  20. Sandburg 1926, p. 20; Donald 1996, pp. 23–24.
  21. Bartelt 2008, pp. 34, 156.
  22. Donald 1996, p. 22–24.
  23. Bartelt 2008, pp. 24, 104.
  24. Bartelt 2008, pp. 22–23, 77.
  25. Donald 1996, pp. 34, 116.
  26. Bartelt 2008, pp. 23, 83.
  27. Donald 1996, p. 26–27.
  28. White 2009, pp. 25, 31, 47.
  29. Bartelt 2008, p. 66.
  30. Bartelt 2008, pp. 10, 33.
  31. Donald 1996, p. 23.
  32. Donald 1996, p. 29.
  33. Madison 2014, p. 110.
  34. Donald 1996, pp. 29–31, 38–43.
  35. Donald 1996, pp. 30–33.
  36. Warren 2017, p. 134–135.
  37. Dellinger, Bob. "Wrestling in the USA". National Wrestling Hall of Fame. Consultado o 16 de novembro do 2022. 
  38. Donald 1996, p. 41.
  39. Donald 1996, p. 36.
  40. Bartelt 2008, pp. 38–40.
  41. Bartelt 2008, p. 71.
  42. Oates 1974, pp. 15–17.
  43. Thomas 2008, pp. 23-53.
  44. Sandburg 1926, pp. 22–23; Donald 1996, p. 38.
  45. Ellenberg 2021.
  46. Gannett, Lewis (inverno de 2005). ""Overwhelming Evidence" of a Lincoln-Ann Rutledge Romance?: Reexamining Rutledge Family Reminiscences". Journal of the Abraham Lincoln Association (Springfield, IL: The Abraham Lincoln Association). pp. 28–41. Arquivado dende o orixinal o 3 de abril de 2017. 
  47. Donald 1996, pp. 55–58.
  48. Thomas 2008, pp. 56–57, 69–70.
  49. Donald 1996, p. 67.
  50. Donald 1996, pp. 80–86.
  51. Lamb & Swain 2008, p. 3.
  52. Sandburg 1926, pp. 46–51.
  53. Donald 1996, p. 93.
  54. Baker 1989, p. 142.
  55. White 2009, pp. 179–181, 476.
  56. Emerson, Jason (2012). Giant in the Shadows: The Life of Robert T. Lincoln. SIU Press. p. 420. ISBN 978-0-8093-3055-3. Consultado o 17 de novembro do 2022. 
  57. White 2009, p. 126.
  58. Baker 1989, p. 120.
  59. Hertz, Emanuel (1938). The Hidden Lincoln. The Viking Press. p. 105. 
  60. Shenk, Joshua Wolf (outubro de 2005). The Atlantic, ed. "Lincoln's Great Depression". The Atlantic Monthly Group url-arquivo=https://web.archive.org/web/20111009044732/http://www.theatlantic.com/magazine/archive/2005/10/lincoln-apos-s-great-depression/4247/. Consultado o =20 de novembro do 2022. 
  61. Steers 2010, p. 341.
  62. Winkle 2001, pp. 86–95.
  63. Blazeski, Goran (15 de outubro de 2016). "Abraham Lincoln was the only President who was also a licensed bartender". The Vintage News. Consultado o 21 de novembro do 2022. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Presidente dos Estados Unidos

Segue a:
James Buchanan
Abraham Lincoln
Precede a:
Andrew Johnson
Partido Republicano (Estados Unidos de América)