Na Galipedia, a wikipedia en galego.
Wade-Giles, ás veces abreviado como Wade, é un sistema de romanización (notación fonética e transliteración) para o idioma chinés baseado na fonética do mandarín. Comezou a desenvolverse a partir dun sistema ideado por Thomas Wade a mediados do século XIX, e consolidouse co dicionario chinés-inglés de Herbert Giles. Foi o sistema de transliteración máis importante no mundo anglófono durante a maior parte do século XX.
O sistema Wade-Giles foi deseñado para que os especialistas chineses transliterasen termos chineses. Esta orixe conduciu á sensación xeneralizada de que o sistema non é intuitivo para os leigos nin útil para o ensino da pronunciación do chinés.
A República de China utilizou o Wade-Giles durante décadas como sistema padrón de facto, en coexistencia con varios sistemas de romanización oficiais que se sucederon correlativamente: Gwoyeu Romatzyh (1928), MPS II (1986) e Tongyong Pinyin (2000). Na actualidade, practicamente todos os topónimos taiwaneses de uso internacional pódense ver en Wade-Giles. Moitos estadounidenses e canadenses de orixe taiwanesa escriben os seus nomes chineses co sistema Wade-Giles, facendo caso omiso da puntuación.
O Hanyu Pinyin é o sistema oficial e máis utilizado na República Popular China. En Singapur, o Pinyin ensínase nas escolas nacionais e utilízase en documentos oficiais, aínda que un cambio de política gobernamental reverteu o requisito de rexistrar os nomes chineses en Pinyin.
[editar] Táboa de exemplos e comparativa
Vogais
| IPA |
ɑ |
ɔ |
ɤ |
aɪ |
eɪ |
ɑʊ |
ɤʊ |
an |
ən |
ɑŋ |
ɤŋ |
ɑɻ |
ʊŋ |
i |
iɛ |
iɤʊ |
iɛn |
iɪn |
jiŋ |
| Pinyin |
a |
o |
e |
ai |
ei |
ao |
ou |
an |
en |
ang |
eng |
er |
ong |
yi |
ye |
you |
yan |
yin |
ying |
| Tongyong Pinyin |
a |
o |
e |
ai |
ei |
ao |
ou |
an |
en |
ang |
eng |
er |
ong |
yi |
ye |
you |
yan |
yin |
ying |
| Wade-Giles |
a |
o |
o/ê |
ai |
ei |
ao |
ou |
an |
ên |
ang |
êng |
êrh |
ung |
i |
yeh |
yu |
yen |
yin |
ying |
| Zhuyin |
ㄚ |
ㄛ |
ㄜ |
ㄞ |
ㄟ |
ㄠ |
ㄡ |
ㄢ |
ㄣ |
ㄤ |
ㄥ |
ㄦ |
ㄨㄥ |
ㄧ |
ㄧㄝ |
ㄧㄡ |
ㄧㄢ |
ㄧㄣ |
ㄧㄥ |
| exemplo |
阿 |
哦 |
俄 |
艾 |
黑 |
凹 |
偶 |
安 |
恩 |
昂 |
冷 |
二 |
中 |
一 |
也 |
又 |
言 |
音 |
英 |
Vogais
| IPA |
u |
uɔ |
ueɪ |
uan |
uən |
uʊn |
uɤŋ |
uʊŋ |
y |
yɛ |
yɛn |
yn |
yʊŋ |
| Pinyin |
wu |
wo |
wei |
wan |
wen |
|
weng |
|
yu |
yue |
yuan |
yun |
yong |
| Tongyong Pinyin |
wu |
wo |
wei |
wan |
|
wun |
|
wong |
yu |
yue |
yuan |
yun |
yong |
| Wade-Giles |
wu |
wo |
wei |
wan |
wên |
|
wêng |
|
yü |
yüeh |
yüan |
yün |
yung |
| Zhuyin |
ㄨ |
ㄨㄛ |
ㄨㄟ |
ㄨㄢ |
ㄨㄣ |
|
ㄨㄥ |
|
ㄩ |
ㄩㄝ |
ㄩㄢ |
ㄩㄣ |
ㄩㄥ |
| exemplo |
五 |
我 |
位 |
完 |
文 |
文 |
翁 |
翁 |
玉 |
月 |
元 |
云 |
用 |
Consoantes
| IPA |
p |
pʰ |
m |
fəŋ |
fʊŋ |
tiou |
tuei |
tʰ |
ny |
ly |
kəɻ |
kʰ |
xə |
tɕiɛn |
tɕyʊŋ |
tɕʰɪn |
ɕyɛn |
| Pinyin |
b |
p |
m |
feng |
|
diu |
dui |
t |
nü |
lü |
ger |
k |
he |
jian |
jiong |
qin |
xuan |
| Tongyong Pinyin |
b |
p |
m |
|
fong |
diou |
duei |
t |
nyu |
lyu |
ger |
k |
he |
jian |
jyong |
cin |
syuan |
| Wade-Giles |
p |
p' |
m |
fêng |
|
tiu |
tui |
t' |
nü |
lü |
kêrh |
k' |
ho |
chien |
chiung |
ch'in |
hsüan |
| Zhuyin |
ㄅ |
ㄆ |
ㄇ |
ㄈㄥ |
|
ㄉㄧㄡ |
ㄉㄨㄟ |
ㄊ |
ㄋㄩ |
ㄌㄩ |
ㄍㄜㄦ |
ㄎ |
ㄏㄜ |
ㄐㄧㄢ |
ㄐㄩㄥ |
ㄑㄧㄣ |
ㄒㄩㄢ |
| exemplo |
玻 |
婆 |
末 |
封 |
封 |
丟 |
兌 |
特 |
女 |
旅 |
歌儿 |
可 |
何 |
件 |
窘 |
秦 |
宣 |
Consoantes
| IPA |
ʈʂə |
ʈʂɚ |
ʈʂʰə |
ʈʂʰɚ |
ʂə |
ʂɚ |
ɻə |
ɻɚ |
tsə |
tsuɔ |
tsɨ |
tsʰə |
tsʰɨ |
sə |
sɨ |
| Pinyin |
zhe |
zhi |
che |
chi |
she |
shi |
re |
ri |
ze |
zuo |
zi |
ce |
ci |
se |
si |
| Tongyong Pinyin |
jhe |
jhih |
che |
chih |
she |
shih |
re |
rih |
ze |
zuo |
zih |
ce |
cih |
se |
sih |
| Wade-Giles |
chê |
chih |
ch'ê |
ch'ih |
shê |
shih |
jê |
jih |
tsê |
tso |
tzŭ |
ts'ê |
tz'ŭ |
sê |
szŭ |
| Zhuyin |
ㄓㄜ |
ㄓ |
ㄔㄜ |
ㄔ |
ㄕㄜ |
ㄕ |
ㄖㄜ |
ㄖ |
ㄗㄜ |
ㄗㄨㄛ |
ㄗ |
ㄘㄜ |
ㄘ |
ㄙㄜ |
ㄙ |
| exemplo |
哲 |
之 |
扯 |
赤 |
社 |
是 |
惹 |
日 |
仄 |
左 |
字 |
策 |
次 |
色 |
斯 |
[editar] Véxase tamén
[editar] Ligazóns externas
