Vilalba

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Coordenadas: 43°17′52″N 7°40′53″W / 43.29791°N 7.68134°W / 43.29791; -7.68134

Vilalba
Bandeira de Vilalba---Escudo de Vilalba
Casa do concello, Vilalba.jpg

Casa do concello
Situacion Vilalba.png
Situación
Xentilicio[1] vilalbés - chairego
Xeografía
Provincia Provincia de Lugo
Comarca Comarca da Terra Chá
Poboación 14.980 hab. (2013)
Área 379,0 km²
Densidade 39,53 hab./km²
Entidades de poboación 30 parroquias
Capital do concello Vilalba
Política (2011)
Alcalde Gerardo Criado Guizán
Concelleiros BNG: 2
PPdeG: 10
PSdeG-PSOE: 5
Outros: -
Eleccións municipais en Vilalba
Uso do galego[2] (2001)
Galegofalantes 98,74%
Na rede
www.vilalba.org

Vilalba é un concello da provincia de Lugo, capital da comarca da Terra Chá. Segundo o IGE en 2013 tiña 14.980 habitantes, dos que máis dun terzo viven no núcleo urbano. O seu xentilicio é «vilalbés» ou tamén «chairego».

Vilalba é a vila principal da súa comarca e a cuarta na provincia, xusto despois de Viveiro. O concello posúe unha densidade de poboación de 40,52 hab./km², e unha superficie de 379 km², o que o converte no segundo maior dos concellos galegos en canto a superficie despois da Fonsagrada.

O concello de Vilalba atópase na metade norte da provincia de Lugo; limita polo norte cos concellos de Abadín, Muras e Xermade, polo sur, con Cospeito, Begonte e Guitiriz, polo leste, con Abadín e Cospeito e polo oeste, con Xermade e Guitiriz. A poboación de Vilalba distribúese nas 29 parroquias do concello, ademais do núcleo urbano da vila[3].

Vilalba (do latín Villam Albam, 'vila branca'), posúe un rico patrimonio arqueolóxico e cultural. O concello conserva un bo número de mostras de castros galaicos, entre os que destacan os castros de Gondaísque e Belesar. Dentro do seu patrimonio cultural destaca a Torre da homenaxe do desaparecido castelo de Vilalba, vencellada historicamente á casa dos Andrade, e convertida no século XX en parador de turismo.

Con respecto á industria, o concello caracterízase pola súa escasa industrialización, sendo as escasas industrias existentes derivadas do sector primario, é dicir a agroalimentaria, representada por unha empresa multinacional de produtos lácteos, e algunhas pequenas industrias de embutidos, xamóns e de elaboración do queixo D.O. de San Simón.

A gastronomía e un dos meirandes atractivos da vila na que hai que destacar o queixo de San Simón da Costa[4], o roscón de améndoas e os célebres capóns de Vilalba[5] que se comercializan nunha feira anual, que ten lugar o 21 de decembro.

Poboación[editar | editar a fonte]

Censo Total (Habitantes) 14.980
Menores de 15 anos 1.522 (10.16 %)
Entre 15 e 64 anos 9.256 (61.79 %)
Maiores de 65 anos 4.202 (28.05 %)

Historia[editar | editar a fonte]

Torre da homenaxe.

Segundo o historiador Manuel Mato Vizoso, as primeiras referencias á vila actual datan do século VI, nuns documentos nos que se alude á vila de Santa María de Montenegro baixo a protección da familia do mesmo nome. No século VIII sufriu un incendio que a destruíu completamente.

Posteriormente, no século XII, aparece citada co nome de Vilarente e vincúlase coa dinastía dos Andrade. No século XV, no ano 1431, destruíuse o castelo durante a primeira revolta irmandiña. Foi Nuno Freire de Andrade, o Mao, quen despois obrigou ós veciños a reconstruílo.

Posteriormente, en 1467, se efectuaría a segunda e verdadeira revolta irmandiña, na que Alonso de Lanzós, Pedro Osorio e Diego de Lemos dirixiron un auténtico exército popular que acabou con todas as fortificacións dos Andrade, con excepción da de Moeche.

Actualmente, a torre da homenaxe do castelo dos Andrade, de planta octogonal, serve como Parador de Turismo, mandado restaurar polo ex-Ministro de Información e Turismo Manuel Fraga Iribarne.

Xornalismo vilalbés[editar | editar a fonte]

Vilalba ten contado ao longo do século XX cunha ampla tradición xornalística, que se inicia en 1902 co Ideal Villalbés, xornal manuscrito do poeta e xornalista Antonio García Hermida. A esta primeira tentativa seguirá, xa de forma mais profesional, a edición de El Eco de Villalba (1908) da man de Manuel Mato Vizoso e José Novo Pardo. Tras este virán: El Ratón (1910), El Vigía Villalbés (1913), Azul y Blanco (1914), Villalba y su Comarca (1915), Galicia Pintoresca (1916) ou Heraldo de Villalba (1916) que suporá a consagración definitiva de García Hermida no mundo do periodismo.

Pero a proliferación de prensa escrita non termina aí, senón que continuará nese mesmo ano e os seguintes co primeiro xornal escrito integramente en galego na vila, A Xusticia (1917), ó que seguirán: Aurora (1918), El Gato (1919), La Voz Villalbesa (1921), El Progreso Villalbés (1922), fundado por Enríquez Chanot, El Villalbés (1925), El Villalbés de Buenos Aires (1927) ou La Unión Ciudadana (1929). Nos anos da II República editouse un periódico abertamente militante: Faro Villalbés (1932), que contaría entre os seus colaboradores coa poetisa Carmiña Prieto Rouco, autora do "Himno da Terra Cha". Nos anos da ditadura só dous xornais viron a luz, ambos de carácter netamente deportivo: Stadium (1949) e El Castillo (1950). Haberá que esperar ata a democracia para que un novo xornal saia á luz alcanzando entón unha ampla repercusión: A Voz de Vilalba (1983).[Cómpre referencia]

Cultura[editar | editar a fonte]

Patrimonio[editar | editar a fonte]

O monumento máis emblemático da vila é a torre dos Andrade, reconstruída a finais do século XV e da que se conserva a torre da homenaxe, que na actualidade forma parte do remodelado Parador de Turismo. En todo o concello existen diversos exemplos de arquitectura civil e militar. En canto á arte relixiosa destacan as igrexas de Belesar, Distriz, Goiriz ou Ladra entre outras.

Camiño de Santiago[editar | editar a fonte]

A Ruta da Costa do Camiño de Santiago entra no concello vilalbés dende Abadín e pasa pola ponte vella de Martiñán, Goiriz, e sae do concello dirección Baamonde por San Xoán de Alba, Torre Pedrouzos e de aí a Guitiriz.

Festividades e eventos[editar | editar a fonte]

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Galería de imaxes de Vilalba.

Lugares de Vilalba[editar | editar a fonte]

Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Vilalba véxase Lugares de Vilalba.

Parroquias[editar | editar a fonte]

Galicia | Provincia de Lugo | Parroquias de Vilalba

Alba (San Xoán) | Árbol (San Lourenzo) | Belesar (San Martiño) | Boizán (Santiago) | Carballido (Santa María) | Codesido (San Martiño) | Corvelle (San Bartolomeu) | Distriz (San Martiño) | Goiriz (Santiago) | Gondaísque (Santa María) | Insua (San Bartolomeu) | Ladra (San Salvador) | San Martiño de Lanzós (San Martiño) | San Salvador de Lanzós (San Salvador) | Mourence (San Xiao) | Nete (San Cosme) | Noche (San Martiño) | Oleiros (San Mamede) | Rioaveso (San Xurxo) | Román (Santalla) | Samarugo (Santiago) | San Simón da Costa (San Simón) | Sancovade (Santiago) | Santaballa (San Pedro) | Soexo (Santa María) | Tardade (Santa María) | A Torre (Santa María) | Vilalba (Santa María) | Vilapedre (San Mamede) | Xoibán (San Salvador)


Notas[editar | editar a fonte]

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Vilalba Modificar a ligazón no Wikidata

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • Carlos Díaz Martínez, José-Luís Novo Cazón (2006). A memoria de Vilalba. ISBN 84-9782-470-9.

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]


Concellos da Comarca da Terra Chá Comarca da Terra Chá
Abadín
Abadín
Begonte
Begonte
Castro de Rei
Castro de Rei
Cospeito
Cospeito
Guitiriz
Guitiriz
Muras
Muras
A Pastoriza
A Pastoriza
Vilalba
Vilalba
Xermade
Xermade