Utilitarismo

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

O utilitarismo é a teoría que sostén a maximización de toda felicidade humana e minimización do sufrimento, unha doutrina filosófica que sitúa á utilidade como principio da moral, determinada polo carácter práctico dos seus resultados.

O termo utilitarismo aplícase con máis propiedade á teoría que sostén que o obxectivo supremo da acción moral é o logro da maior felicidade para o máis amplo número de persoas. Este obxectivo tamén foi considerado como fin de toda lexislación e como criterio último de toda institución social. En xeral, a teoría utilitarista da ética oponse a outras doutrinas éticas nas que prevalece un sentido interno ou absorto do correcto e o incorrecto. O utilitarismo está así mesmo en desacordo coa opinión que afirma que as distincións morais dependen da vontade de Deus e que o pracer que proporciona un acto ao individuo que o leva a cabo é a proba decisiva do ben e do mal.

Orixe do utilitarismo[editar | editar a fonte]

O utilitarismo é un movemento característico da filosofía empírica inglesa que, revestida de certo altruísmo, exalta o principio do pracer —única cousa boa en si que constitúe, á súa vez, a principal meta do xénero humano— a fin de lograr a felicidade para o maior número de persoas e acabar coa única cousa mala en si, isto é, coa dor.

O utilitarismo, que recibe tamén o nome de radicalismo filosófico, tivo a súa orixe en Inglaterra do século XIX. Non obstante, xa existía un precedente entre os pensadores da Antigüidade Clásica que resaltaban como o home perseguía a felicidade e fuxía da dor. Filósofos como Hobbes e Locke, cualificados representantes do empirismo inglés e preocupados pola problemática sociolóxica, tamén contribuíron coas súas doutrinas e teorías ao desenvolvemento e nacemento do utilitarismo. Así mesmo, determinadas correntes de pensadores sosteñen que xulgar as accións polas súas consecuencias, boas ou malas, leva implícita a definición dos conceptos da responsabilidade e o deber, polo que habería que distinguir entre utilitarismo dos actos e utilitarismo das regras ou normas.

Tipos de utilitarismo[editar | editar a fonte]

Utilitarismo negativo[editar | editar a fonte]

A base desta corrente é unha declaración de Popper da necesidade de buscar, en vez de dar, a felicidade, e minimizar o sufrimento. O sufrimento sería tratado como a miseria que trae dor real, e non só a infelicidade, pois en caso contrario a doutrina perde claridade. O que pasa é que un utilitarista puro negativo podería aceptar como opción válida exterminar a humanidade, pois desta forma podería acabar coa miseria.

Utilitarismo do acto contra o utilitarismo das normas[editar | editar a fonte]

A forma tradicional de utilitarismo é a de utilitarismo do acto, que afirma que o mellor acto é aquel que achega a máxima utilidade. Unha forma alternativa é o utilitarismo das normas, que afirma que o mellor acto é aquel que forme parte dunha norma que sexa a que nos proporciona máis utilidade.

En suma, o utilitarismo da regra é a teoría de que a corrección ou incorrección dunha acción debe ser ponderada pola bondade ou maldade das consecuencias dunha lei. Sendo unha lei ou regulamento, polo tanto, para o que todos deben adaptar as súas accións en tales circunstancias. Ademais, a crítica fundamental do utilitarismo é a súa incapacidade para considerar as regras que o sentido común parece ditar decisións e a súa incapacidade de considerar, de forma expresa, os distintos dereitos humanos.

Utilitarismo preferencial[editar | editar a fonte]

É un tipo particular de utilitarismo que define á utilidade en termos de satisfacción das preferencias. Os utilitaristas da preferencia afirman que o facer correcto é aquilo que produza as mellores consecuencias, pero definindo ás mellores consecuencias en termos de satisfacción das preferencias, que incluiría conceptos como a "reputación" antes que o puro.

O utilitarismo de Bentham e de Stuart Mill[editar | editar a fonte]

O utilitarismo na súa raíz está inspirado por un ideal de benestar social: a través de condicións de vida dignas para todos os cidadáns e do fomento das liberdades. Os dous representantes máis importantes foron Jeremy Bentham e John Stuart Mill. Jeremy Bentham (1748-1832) foi un afamado filósofo, xurista e político inglés. Na súa consideración da utilidade do pracer subliñou a importancia da imparcialidade para considerar a todo ser humano como ser a ter en conta na súa busca do pracer. Isto é algo que rompía co tradicionalismo clasista das sociedades antigas. Significaba que unha sociedade non ten que valorar como superior o pracer dunha persoa por ser aristócrata, ou por ser máis adiñeirado que outra persoa non aristócrata ou con pouco diñeiro. Entre as súas obras desta Introdución aos principios da moral e da lexislación.

John Stuart Mill (1806-1873), filósofo, político e economista inglés, recolleu a teoría de Bentham, estudouna e complementouna con achegas orixinais. Unha das súas obras máis importantes titúlase precisamente Utilitarismo. Hai unha frase de Stuart Mill que se fixo famosa: "Prefiro ser un Sócrates insatisfeito antes que un porco satisfeito", o que, de modo moi expresivo, vén querer dicir que non todo pracer é desexable nin persoal nin colectivamente. No cálculo de praceres ademais de ter en conta a sociedade na súa totalidade hai que ter en conta a pertinencia moral da calidade do pracer. Claro, que para iso, como dixo Stuart Mill, os membros da sociedade han de estar ben informados, ben instruídos e educados, e sen imposicións, desde a liberdade como valor importante, han de poder descubrir e elixir aqueles praceres de máis valor, que lles realizarán máis como persoas tanto a nivel individual, buscándoos individualmente, como a nivel colectivo, fomentándoos solidariamente.

Filósofos utilitaristas e obras[editar | editar a fonte]

Nome Obras representativas
David Hume Tratado da natureza humana (Londres, 1740), Investigación sobre os principios da moral (Londres, 1751), Investigación sobre o entendemento humano (Londres, 1777)
Jeremy Bentham Fragmento sobre o goberno (Londres, 1776), Introdución aos principios da moral e a lexislación (Londres, 1789), Deontoloxía (Londres, 1834)
William Godwin Investigación sobre os principios da xusticia política (Londres, 1793), As cousas tal cal son, ou as aventuras de Caleb Williams (Londres, 1794), Reflexións sobre o home (Londres, 1831)
James Mill Historia da India (Londres, 1817), Elementos de economía política (Londres, 1821), Análise dos fenómenos da mente humana (Londres, 1829)
John Stuart Mill Sistema de lóxica (Londres, 1843), Sobre a liberdade (Londres, 1859), Utilitarismo (Londres, 1863)
Henry Sidgwick Os métodos da ética (Londres, 1874), Ética práctica (Londres, 1898)
R. M. Hare A linguaxe da moral (Oxford, 1952), Liberdade e razón (Oxford, 1963), Pensamento moral (Oxford, 1981)
Peter Singer Liberación animal (Nueva York, 1975), Ética práctica (Cambridge, 1979), Repensar a vida e a morte (Melbourne, 1994)

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]