Uruguai - Uruguay
Na Galipedia, a wikipedia en galego.
| República Oriental del Uruguay República Oriental do Uruguai |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
A República Oriental do Uruguai é un país de América do Sur. Limita ao norte con Brasil, ao oeste co Río Uruguai, ao suroeste co esteiro do Río da Prata, ao leste con Arxentina e ao surleste co Océano Atlántico.
Índice |
[editar] Historia
- Artigo principal: Historia de Uruguai.
Uruguai constituiuse como Estado no 1828. Os primeiros asentamentos foron os de Colonia del Sacramento e Montevideo. A fins do século XIX o país completara a súa organización.
País novo, os seus primeiros poboadores (coa excepción dos indíxenas charrúas) foron os que trouxeron as exploracións españolas e portuguesas. Os seus descentes realizaron a etapa de independencia de España, no momento que a metrópole soportaba a invasión napoleónica. Durante medio século Uruguai puido exportar os seus produtos da agricultura e a gandería; cara a 1955, iniciouse unha crise económica que afectou tamén ás institucións públicas.
A defensa dos intereses de gandeiros, terratenentes e empresarios deu protagonismo ás forzas armadas, que paulatinamente foron asumindo novas responsabilidades, até que, baixo a súa inspiración, o goberno de José María Bordaberry disolveu o 27 de xuño de 1973 o Parlamento, declarou o estado de emerxencia e converteuse de facto nun poder ditatorial. No 1976 Bordaberry foi derrocado polos militares que pasaron a controlar directamente o poder. En 1984 o goberno retornou aos civís con Julio María Sanguinetti, do Partido Colorado, como presidente. Nos comicios de 1989 venciu Luis Alberto Lacalle, do Partido Nacional, en 1994, Sanguinetti venceu de novo nas eleccións presidenciais e no 1999 trunfou Jorge Batlle do Partido Colorado.
Nas eleccións presidenciais de 2004 resultou electo o socialista e oncólogo Tabaré Vazquez, candidato pola coalición de esquerdas Encuentro Progresista-Frente Amplio-Nueva Mayoría co 50,6% dos votos, acadando a vitoria na primeira volta e logrando un parlamento con maiorías absolutas. É a primeira vez na historia do país que un partido político non tradicional accede ao Poder Executivo. Nas eleccións municipais en Uruguai do 2005 o Partido Nacional obtivo dez intendencias, o EP-FA-NM obtivo oito e o Partido Colorado obtivo unha. As próximas eleccións presidenciais están datadas para o ano 2009.
[editar] Goberno e Política
A República Oriental do Uruguai ten un sistema presidencialista.
O goberno do Estado divídese en tres poderes:
- O Poder Executivo, exercido polo Presidente da República e elixido para un período de cinco anos, quen nomea aos seus ministros. Jorge Batlle é o presidente desde o 1 de marzo de 2000.
O presidente é o xefe de estado e o xefe de goberno.
- O Poder Lexislativo, que reside na Asemblea Xeral e consta dunha Cámara de Senadores de 30 escanos e elixidos por un período de cinco anos e da Cámara de Representantes de 99 escanos, tamén elixidos para un período de cinco anos.
- O Poder Xudicial[1] está encabezado pola Suprema Corte de Xustiza, nos que os seus membros son nomeados pola Asemblea Xeral por unha maoiría de dous terzos e cunha duración de 10 anos. A Suprema Corte de Xustiza é a última instancia de apelación, e é tamén a encargada de xulgar a constitucionalidade das leis. O poder xudicial está composto por Tribunais de Apelacións, Xuíces de Letras e Xuíces de Paz.
[editar] Organización político-administrativa
Artigo principal: Organización político-administrativa de Uruguai
.png)
A República Oriental do Uruguai esta formada por departamentos que están gobernados por un intendente municipal, elixido por sufraxio universal por un período de cinco anos. Os edís da Xunta Departamental actuán como poder lexislativo a nivel departamental.
Hai 19 departamentos:
(As capitais departamentais figuran entre paréntese)
- Artigas (Artigas)
- Canelones (Canelones)
- Cerro Largo (Melo)
- Colonia (Colonia del Sacramento)
- Durazno (Durazno)
- Flores (Trinidad)
- Florida (Florida)
- Lavalleja (Minas)
- Maldonado (Maldonado)
- Montevideo (Montevideo)
- Paysandú (Paysandú)
- Río Negro (Fray Bentos)
- Rivera (Rivera)
- Rocha (Rocha)
- Salto (Salto)
- San José (San José)
- Soriano (Mercedes)
- Tacuarembó (Tacuarembó)
- Treinta y Tres (Treinta y Tres)
Cidades principais: Paysandú, Salto, Las Piedras.
[editar] Xeografía
Relevo vencellado, na parte sur ás terras pampeanas; constituído por vastas chaturas ondeadas e sucadas por colinas de escasa elevación, as máis importantes son as de Haedo e a Grande. A cunca hidrográfica máis importante é a do Uruguai, río utilizado como vía de comunicación. A do Río da Prata, está formada por ríos de curto curso. A que desauga na lagoa Merín intégrana o Yaguarón, Tacuarí, etc.
[editar] Clima
O clima é temperado, con variantes de temperatura, motivados polos reximes de ventos. As choivas son abundantes e repártense uniformemente ao longo do ano. O 75% do territorio é terreo de pastos. Os bosques son escasos (25% do territorio).
[editar] Economía
Véxase tamén: Economía do Uruguai.
A agricultura (trigo, millo, xirasol, liño, algodón, remolacha azucreira) e a gandería (vacúns, ovinos) son os recursos fundamentais da economía.
As industrias principais son as do papel e cartón, química fertilizantes, alcohois, cemento e de refinado de petróleo. Os recursos minerais e enerxéticos son escasos.
[editar] Cultura
- Artigo principal: Cultura de Uruguai.
[editar] Costumes
.jpg)
En Uruguai, por ser un país agrícola-gandeiro, consómese principalmente a carne vacúa, séguenlle a porcina e ovina.
Entre os costumes máis tradicionais atópase o mate, a cal comparte con outros países da zona. O mate é unha infusión que se prepara nun recipiente chamado mate onde se colocan as follas secas e trituradas da yerba mate, provenientes da árbore do mesmo nome. Logo vértese auga quente e succiónase a través dunha lámpada, que é unha especie de sorbete de metal. Pero para o uruguaio, a diferenza do que ocorre noutros países, pasa de ser unha simple infusión, que se toma no almorzo ou a merenda, para converterse nun compañeiro a toda hora e lugar. Por iso é moi común ver ás persoas camiñando pola rúa co mate nunha man e o termo na outra.
Os estilos de música característicos son o candombe, o tango, a milonga e a charanga. Esta última constitúe o principal atractivo do entroido uruguaio, que é o máis longo do mundo dado que se realiza durante 40 días e convoca a moitísimos turistas. A charanga é un xénero musical que se conforma cun coro de ao redor de 15 persoas, acompañadas con prato, bombo e redoblante e realizan cadros musicais teatralizados entoando cancións cuxa temática principal son eventos ocorridos no ano e crítica social e política.
O principal deporte é o fútbol, o cal resulta unha paixón para os uruguaios; os equipos con mais seguidores son Club Atlético Peñarol e Club Nacional de Football. Así mesmo, Uruguai foi sede do primeiro mundial de fútbol da historia e resultou campión en dúas oportunidades: 1930 e 1950.
[editar] Música
A música rioplatense por excelencia é o tango, cuxo maior expoñente é Carlos Gardel, pero de orixe disputada xa que para uns naceu no Uruguai e para outros en Francia), e a súa irmá menor, a milonga, pero Uruguai posúe ademais ritmos que actualmente lle son exclusivos, como o candombe e a charanga uruguaia, que teñen o seu apoxeo nas chamadas de entroido (no caso do candombe) e no mesmo Entroido, no caso da charanga. Entre os músicos e cantantes destacados atópanse Xullo Eslamiada, José Carbajal, Daniel Viglietti, Amalia de la Vega, Osiris Rodríguez Castelos, Jaime Roos, os irmáns Hugo Fattoruso e Osvaldo Fattoruso (ex integrantes de Os Shakers e Opa), Jorge Drexler, Eduardo Mateo, Ruben Rada, Alfredo Zitarrosa, Pablo Estramín, Gastón Ciarlo "Dino" ,Jorge Lazaroff, Pablo Sciuto, Tabaré Arapí e Leo Maslíah, e grupos como O Cuarteto de Nos, Os Estómagos, O Kinto, Tótem, Os vidros, Zero, A Chancha, Os Shakers, Opa, Os Iracundos, Os Olimareños, Os que Ían Cantando, A Tabaré Riverock Banda, Pablo Martínez, Traidores, Voitres Logo da Unha, Nadaquehacer , Non Che Vai Gustar, A Vea Puerca, Once Tiros, Trotsky Vingarán, A Trampa, Rei Touro, Ridículo, Dani Umpi, Astroboy, etc. Tamén son uruguaios o autor do tango máis famoso do mundo (A Cumparsita), Gerardo Matos Rodríguez, Jaurés Lamarque Pons compositor de música clásica e o revolucionador da técnica de execución de guitarra culta, Abel Carlevaro.
[editar] Pintura
- Artigo principal: Museo Nacional de Artes Visuais.
En pintura destácanse Juan Manuel Blanes, Joaquín Torres García, Carlos Sáez, Rafael Barradas, Petrona Vise, Pedro Figari, Carmelo de Arzadum, Ernesto Laroche, Felipe Seade, José Gurvich, Carlos Páez Vilaró, José Cúneo, Hugo Nantes, Ignacio Iturria e Clever Lara.
[editar] Escultura
En escultura sobresaen Xullo U. Alpuy, Juan Manuel Ferrari, José Belloni, José Luís Zorrilla de San Martín, Gonzalo Fonseca e Germán Cabrera. Entre os escultores contemporáneos cabe sinalar a Ramón Cadra Canteira, Mario Lorieto, Hugo Nantes, Ricardo Pascale, Octavio Podestá, Pablo Atchugarry e Águeda Dicancro.
[editar] Literatura
- Artigo principal: Literatura do Uruguai.
A literatura uruguaia nace na primeira década do século XIX con Bartolomeu Hidalgo, autor de famosos cielitos e creador dunha modalidade lírica chamada a "Poesía Gauchesca". Esta corrente foi cultivada por autores urbanos, ilustrados que para as súas composicións utilizaban a "linguaxe gauchesco", recollendo nas súas obras, escenas e idiosincrasias do medio rural.
Romildo Risso, El "Viejo Pancho", Serafín J. García, Elías Regules, Antonio Lussich, Javier de Viana foron grandes continuadores desa tendencia algúns dos cales estaban nucleados no grupo formado ao redor da publicación "El Fogón" fundada por Orosmán Moratorio e Alcides de María.
Na primeira metade do século XX destacou con particular luz propia o escritor e cantante Osiris Rodríguez Castelos.
Outro dos pais da literatura nacional, pero xa de tendencia neoclásica foi Francisco Acuña de Figueroa.
Os románticos áchanse representados na obra de Adolfo Berro, Juan Zorrilla de San Martín e o Conde de Lautréamont.
Destacan tamén Juan José Morosoli e José Enrique Rodou.
En 1900 Julio Herrera y Reissig é o precursor da poesía modernista hispanoamericana. Destácanse nesta época as poetisas Juana de Ibarbourou (tamén coñecida como Juana de America) e Delmira Agustini. Entre os líricos destacan Emilio Frugoni, Emilio Oribe, Salvador Puig, Circe Maia, Amanda Berenguer, Humberto Meghet. Entre os valores intelectuais con produción actual, sobresaen Juan Carlos Onetti, a poetiza Idea Vilariño, Carlos Martínez Moreno, Eduardo Galeano, Mario Benedetti, Jorge Majfud e Amir Hamed. No teatro destacan Florencio Sánchez e Jacobo Langsner.
Horacio Quiroga destaca tamén cos seus Contos de amor de tolemia e de morte, e é considerado por moitos como o Poe suramericano.
[editar] Filosofía
Destacan Carlos Vaz Ferreira e Arturo Ardao. Vaz Ferreira naceu en Montevideo o 15 de outubro de 1872. Foi irmán da poetisa María Eugenia Vaz Ferreira. En 1897 publicou "Curso expositivo de Psicoloxía elemental" e en 1898 outro libro sobre Lóxica Formal. Desde 1897 é ademais catedrático de Filosofía en Educación Secundaria que entón dependía da Universidade da República. Ardao estudou nesta mesma universidade, recibíndose de Doutor en Dereito e Ciencias Sociais. Continuou vinculado a esa casa de estudos, dedicándose á Filosofía e abrindo un novo campo no estudo da Historia das ideas. Integrou o Consello Directivo Central da Universidade. Foi Director do Instituto de Filosofía, e posteriormente Decano da Facultade de Humanidades e Ciencias. Tamén Carlos Vaz Ferreira.
[editar] Cine
O cine uruguaio pódese considerar que nace en 1919, en xeral caracterizouse por producións uruguaias-estranxeiras. Podemos destacar O Lugar do Fume (1979), Mataron a Venacio Flores (1982), etc. Durante a súa historia tivo momentos en que se produciría un despegamento do mesmo que nunca se daba, podemos dicir que a partir do ano 2003 o mesmo comeza cunha etapa de éxitos e de profesionalización de todo o relacionado a devandita arte.
A partir dos anos '60 apareceu un movemento de cine documental, no que se destaca Mario Handler
Entre os principais expoñentes do cine actual uruguaio son Juan Pablo Rebella e Pablo Stoll, quen en 2005 gañaron o Premio Goya á mellor película estranxeira de fala hispana tamén o Festival de Cine de Cannes, premio FIPRESCI (2004), co filme Whisky. O premio Premio Goya, xa fora obtido por un uruguaio en 2003, que o gañase pola película O último tren. Outras producións uruguaias destacadas son 25 Watts, Na puta vida ,O viñedo, Otario, Unha forma de bailar, O Dirigible e O Baño do Papa.
Cabe tamén resaltar a César Charlone como director de fotografía do filme brasileiro Cidade de Deus, polo cal foi nomeado ao premio Oscar; e a Daniel Hendler gañador de múltiples premios como o Oso de Prata no festival de Berlín.
Así mesmo, Jorge Drexler é o primeiro uruguaio en recibir un premio Oscar a mellor banda sonora orixinal nunha lingua distinta ao inglés pola canción Alén do río da película Diarios de motocicleta baseada na vida de Ernesto "Che" Guevara.
Podemos mencionar a Israel Adrián Caetano famoso director de curtos e películas como ser Crónica dunha fuga.
Rodrigo Plá obtivo o premio León do Futuro no 64avo Festival de Venecia (2007) pola súa longametraxe A Zona.
Gabriela Guillermo, co seu mediometraje "O Agasallo" conquistou un premio á calidade cinematográfica en Francia.
Esteban Schroeder dirixiu a película "Matar a todos", na que revive o denominado caso Berríos.
Parte do filme Vicio en Miami filmouse entre a cidade de Montevideo e o balneario Atlántida.
Filmáronse escenas da película Blindness, dirixida polo director brasileiro Fernando Meirelles, con dirección de fotografía de Cesar Charlone.
En anos recentes o goberno uruguaio deu grandes incentivos ás filmaciones e producións, exonerando de impostos. Debido a estes creáronse gran cantidade de produtoras que asociadas con estranxeiras producen películas e curtos publicitarios para o mercado internacional.
[editar] Arte contemporánea e novos medios
Aínda que se trata dun país pequeno, existe unha gran cantidade de artistas e produtores culturais de diversas liñas que traballan tanto no país como no exterior. Ademais do pavillón propio na Bienal de Venecia, en Italia, artistas uruguaios tamén expón asiduamente nas bienales de San Pablo, Mercosur e de A Habana, entre outras.
A partir do ano 2004 comezou a ter relevo dentro do movemento cultural, a Fundación de Arte Contemporánea (FAC) que é unha organización que nuclea a unha vintena de artistas cuxa produción ten énfaisis na contemporaneidad.
Entre os nomes que se destacan na escena das artes contemporáneas atópanse Fernando López Lage, María Clara Rossi, Martín Xastre, Daniel Umpiérrez, Brian Mac Kern, Enrique Aveza, o colectivo LOGO, Pablo Uribe, Santiago Tavella, Nicolás Branca, Beatriz Martínez, Guillermo Sierra, Rulfo e José Andrés de Beira e Paysal.
Así mesmo, a cidade de Punta do Leste, un dos principais balnearios do Cono Sur, foi nomeada Capital Iberoamericana de Cinematografía.
| Data | Nome en galego | Nome local | Notas | |
|---|---|---|---|---|
| 1 de xaneiro | Aninovo | Año Nuevo | ||
| 6 de xaneiro | Día dos Nenos | Día de los Niños | ||
| febreiro-marzo | Carnaval | Carnaval- 3 dias | ||
| marzo-abril | Semana do Turismo | Semana del Turismo | ||
| 19 de abril | Desembarco dos 33 orientais | Desembarco de los 33 orientales | ||
| 1 de maio | Día dos Traballadores | Día de los Trabajadores | ||
| 18 de maio | Batalla das Pedras | Batalla de las Piedras | ||
| 19 de xuño | Nacemento de José Artigas | Nacimiento de José Artigas | ||
| 18 de xullo | Xura da Constitución | Jura de la Constitución | ||
| 25 de agosto | Declaración da Independencia | Declaración de Independencia | ||
| 12 de outubro | Día das Américas | Día de las Américas | ||
| 2 de novembro | Día dos Defuntos | Día de los Difuntos | ||
| 25 de decembro | Día da Familia | Día de la Familia | Corresponde a Nadal |
[editar] Ligazóns externas
- Presidencia da República Oriental do Uruguai. En castelán.
|
|
|---|
| Membros: Arxentina - Brasil - Paraguai - Uruguai - Venezuela |
| Asociados: Bolivia - Chile - Colombia - Ecuador - México - Perú |
| Países do mundo | América do Sur |
| Arxentina - Bolivia - Brasil - Colombia - Chile - Ecuador - Güiana - Paraguai - Perú - Surinam - Uruguai - Venezuela |
| Países con parte do seu territorio en América do Sur |
