Turdetanos

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Situación dos turdetanos.

Os turdetanos foron un pobo ibero que habitaba na Turdetania, rexión que abarcaba o val do Guadalquivir desde o Algarve en Portugal ata Serra Morena, coincidindo cos territorios da antiga civilización de Tartessos. Limitaban ao norte cos túrdulos, ao oeste cos conios e ao leste cos bastetanos. Foron un dos pobos prerromanos da península Ibérica con maior desenvolvemento tecnolóxico debido ao seu contacto con cartaxinenses.

Orixe[editar | editar a fonte]

Debido á súa posición xeográfica(beiras do Guadalquivir) e algunhs carcaterísticas diferenciadoras dos Iberos, a este pobo prerromano considéraselles os descendentes de Tartessos.

Según os últimos estudos a cultura Tartéssica entraría nun período de decedencia debido a cuestións internas, e non como se pensaba ata agora, en que Cartago destruiría a Tartessos por seren aliados dos gregos de Focea, sobre todo debido á falta de minerais que levaría á caída do comercio con Oriente.

Sociedade[editar | editar a fonte]

A sociedade turdetana atopábase baixo o poder de varias monarquías que constituían estados de tamaño variable a base de ir acumulando poder pero sen unificación política con tensións variables(das que temos mostra nas fortificacións de Tejadala Vieja e Puente Tablas no século V a. C. o cal non significaba que houbese guerras constantes).

Os reis turdetanos aparecen nas fontes clásicas como unha aristocracia militar (debido a que os escritores romanos só informaban da península polas guerras) isto, unido á aparición de varios nomes de persoa de tipo indoeuropeo levou a algúns historiadores a facer hipóteses sobre unha casta militar indoeuropea/celta gobernante sobre os estados turdetanos, pero sen ser probada.

A información mais fidenigna sobre a sociedade turdetana provén das súas tumbas, as grandes tumbas de Pozo Moro e Toya porén non teñen un grande axuar, outra serie de tumbas semella corrresponder á nobreza con axuares formados por armas e vasos gregos, carros funerarios ou de guerra, braseiros etc nas necrópoles de El Cigarralejo, Galera, Baza ou El Cabecico del Tesoro; unha terceira clase de tumbas son as cista pequena con axuar pequeno (algún vaso grego, unha falcata). O grupo social mais numeroso e baixo atópase nas tumbas dun simple burato no chan con urna de cerámica común tapada cun prato ou laxa.

No arte turdetano aparecen só dosu grupos sociais, xinetes con armas(en bronces votivos e pinturas cerámicas de Liria) e tamén homes a pé armados. Algúns arqueólogos interpretan como sacerdotes turdetanos a certas estatuíñas de homes tonsurados e cun veo ou diadema na cabeza.

Un rasgo específico da sociedade turdetana é a servidume colectiva (como os ilotas en Esparta) ou comunitaria, nas que os habitantes dunha poboación pequena estaban suxeitos a unha poboación maior, quen descrubiru este rasgo foi M. Vigil, parttires do decreto de Emilio Paulo no 189 a. C., unha lámina de bronce na que o xeneral romano concede a liberdade aos habitantes de Turris Lascutana(un asentamento próximo a Alcalá de los Gazules) que eran servos e súa cidade e campos pertencían aos de Hasta Regia (actual Mesas de Asta en Xerez da Fronteira). Mommsen comparou esta situacións cos ilotas de Esparta(que habitaban en aldeas separadas dos espartanos) aínda que Vigil os relacionou co texto de Marco Juniano Justino no que se refire a que o mitolóxico rei tartésico Habis dividira á poboación tartéssica en sete cidades(que anteriores hsitoriadores interpretaran como grupos sociais e non cidades) e así comprobaráise que existían cidades enteiras de escravos sometidos por outras cidades.

Relixión[editar | editar a fonte]

Debido á mezcolanza relixiosa e cultural desta cultura é case imposible distinguir entre propio e extranseiro, ademais existe pouca información acerca da relixión turdetana (xa que aperece vista ddesde a óptica grecoromana que escribiron sobre eles). Non obstante hai dous tipos de iconos que fan referencia a dúas divindades turdetanas de nome descoñecido: o chamado señor dos cabalos e unha deusa da terra nutricia, da vida e da morte.

A deusa ibérica aparece representada como unha mulle sentada nun trono con ricas vestiduras(poucas veces aparece de pé) e semella ser a divinidade principal destes pobos debido a que teñen aparecido mais representacións dela, as mais famosas son as da Dama de Elx,Dama de Baza,Dama de Verdolay, Gran Dama Oferente, así como represntacións pintadas en Serreta de Alcoy, santuario da Luz, Cabecico del Tesoro etc. O deus turdetano cos cabalos aparece en varias representacións, normalmente en releve, dun home de pé ou sentado, que suxeita dous cabalos a cada lado, atopáronse representación súas en Jaén e no territorio bastetano. Os santuarios turdetanos semellan ser tanto ao aire libre como dentro das súas cidades ou na súa veciñanza,como o de Torreparedones que consta dun edificio monumental cunha pequena habitación aberta cara unha habitación maior cun pilar cental que soportaba a unha habitación no piso de arriba e unha columna con capitel decorado de función sagrada(tanto puido servir de elemento de culto como expositor dunha imaxe de culto) nese memso patio había unha basa de pedra como altar tal vez, e dous bancos que servían para deixar exvotos. Entre os santuarios rurais turdetanos están os de Collado de los Jardines e Castellar de Santisteban (Jaén) onde apareceron gran número de exvotos de bronce, terracota e pedra tanto de corpo enteiro como de membros (para agardecer a sanación) así como de animais(sustitutos permanentes das vítimas de sacrificio).

Debido ao contacto con orientais as crenzas ds turdetanos semellan estar moi influidas por mitoloxías foráneas, debido á aparición de divindades importadas do Próximo Oriente, entre as cales destacan Melkart, Baal (aparece en Churriana, en Málaga, Medina de Torres, La Aliseda) e Astarté (aparece en Cástulo, necrópole de La Joya, terracotas de Cádiz, no bronce Carriazo, Galera, así como en varios puntos da costa que nos autores clásicos rebautizan co nome de Afrodita ou Hera).

As fontes clasicas interpretan a seu gusto mitolóxico as manifestacións indíxenas presentando de forma helenizada a realidade turdetana. Estrabón di que Ulises chegou a Turdetania e fundou a cidade de Odysseia na que había un santuario de Atenea (tal vez unha deusa da guerra, unha Astarté local?) ou que estas costas están cehas de santuarios a heroes de desues gregos, como o oráculo de Menesteo ou o santuario a Héspero etc que en realidade son santuarios semíticos preexistententes qpero que o escritor fai pasar por gregos.

Economía[editar | editar a fonte]

Este pobo prerromano atopábase nunha das terras mais fértiles da península, o val do Guadalquivir, así como do mais navegable, o que fixo que seus excedentes de producción fosen fácilmente comerciables con púnicos e gregos, os primeiros trouxeron outros cultivos (aceite e viño) que aumentaron exponencialmente o valor económico deste pobo. Esto, unido á riqueza mineral de Serra Morena e Almería fixo que a sociedade que ocupaba estas terras tivese un denserolo económico e tecnolóxico superior ao resto de pobos peninsulares, que levaría a decir a Estrabón que eran uns dos pobos iberos mais cultos.

Por outra banda, esta abundancia atraeu a pobos extranseiros de oriente, fenicios e gregos, que instalaron factorías e colonias na costa, adicadas á pesca e a industria do salazón, a través das cales chegaban produtos de luxo que logo os turdetanos exportaban cara o interior a través dos cursos fluvias cara o norte. Os exedentes da pesca e industria auxiliar foron famosos en todo o Mediterráneo, creándose nestas costas a famosa salsa Garum (feita a base de fermentación de tripas de pescado) e xa se mencionaban as salazóns turdetanas de raíz fenicia en Atenas no século IV a. C.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]