Sudán

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
(Redirixido desde "Sudán - السودان")
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
جمهورية السودان
Yumhūriyyat as-Sūdān
Republic of Sudan
República de Sudán
Bandeira de Sudán Escudo de Sudán
Bandeira Escudo
Lema: al-Nadir Nila
Himno nacional: نحن جند الله جند الوطن Nahnu yund Allah yund al-watan
 
Sudan (orthographic projection) highlighted.svg
 
Capital
 • Poboación
Khartún
1.974.647 (2005 est.)
Cidade máis poboada Omdurmán
Linguas oficiais
Árabe, Inglés
Forma de goberno República presidencialista baixo unha ditadura
Omar Hasan Ahmad al-Bashir
Independencia
 • Data
Do Reino Unido e Exipto
1 de xaneiro de 1956
Superficie
 • Total
 • % auga
Fronteiras
Costas
Posto 16º
1.886.068 km²
5,2 %
7.687 km km
853 km km
Poboación
 • Total
 • Densidade
Posto 40º
30.894.000
16,4 hab./km²
PIB (nominal)
 • Total
 • PIB per cápita

n/d
n/d
PIB (PPA)
 • Total (2005)
 • PIB per cápita
Posto 60º
US$ 85.461 millóns
US$ 2.417
IDH (2007) 0,526 (147º) – medio
Moeda Libra sudanesa
Xentilicio Sudanés, sudanesa
Fuso horario
 • en verán
UTC+3
UTC+3
Dominio de Internet .sd
Prefixo telefónico +249
Prefixo radiofónico 6TA-6UZ, SSN-STZ
Código ISO 736 / SDN / SD
Membro de: LA, UA, ONU
Tódolos países do mundo

O Sudán (en árabe: السودان as-Sūdān[1]), oficialmente República do Sudán (en árabe جمهورية السودان Jumhūrīyat as-Sūdān) é un país do Val do Nilo no Norte de África, que limita con Exipto polo norte, co Mar Vermello, Eritrea e Etiopía polo leste, con Sudán do Sur polo sur, coa República Centroafricana polo suroeste, con Chad polo oeste e con Libia polo noroeste. O río Nilo divide ó país en dúas metades, a leste e a oeste.[2] A relixión predominante é o Islam.[3]

Sudán era o meirande país de África e do Mundo Árabe ata o ano 2011, cando Sudán do Sur converteuse nun estado independente depois dun referendo. Sudán é hoxe o terceiro maior país de África, despois de Alxeria e República Democrática do Congo.

O país é membro das Nacións Unidas, da Unión Africana, da Liga Árabe, da Organización da Conferencia Islámica e do Movemento de Países Non Aliñados, así como un observador na Organización Mundial do Comercio.[4][5] A súa capital é Khartún, o centro político, cultural e comercial da nación. É unha república federal con sistema presidencial e democracia representativa. A política de Sudán é regulada por unha organización parlamentaria chamada Asemblea Nacional.[6] O seu sistema legal está baseado na lei islámica.

Etimoloxía[editar | editar a fonte]

O nome do país provén do árabe bilād as-sūdān (بلاد السودان) que significa "Terra dos negros", un termo que se refería á rexión localizada ó sur do Sáhara. [7]

Historia[editar | editar a fonte]

Coñecido na Antigüidade como Nubia, o Sudán incorpórase ao mundo árabe coa expansión islámica do século VII. O sur escapa ao control musulmán e sofre incursións de cazadores de escravos. Entre 1820 e 1822, é conquistado e unificado polo Exipto e posteriormente entra na esfera de influencia do Reino Unido. En 1881 estoupa unha revolta nacionalista comandada por Muhammad Ahmed bin' Abd Allah, líder relixioso coñecido como Mahdi, que expulsa os ingleses en 1885. El morre logo despois e os británicos retoman o Sudán no 1898. No ano seguinte, a nación é sometida ao dominio exipcio-británico. Obtén autonomía limitada no 1953 e independencia total no 1956.

Sudán sufriu dezasete anos de guerra durante a Primeira Guerra Civil Sudanesa (1955-1972), seguido de conflictos étnicos, relixiosos e económicos entre a poboación do norte árabe-musulmá e a poboación do sur animista, nilótica-cristiá e negra, que desembocaron na Segunda Guerra Civil Sudanesa (1983-2005). En 1989 tivo lugar un golpe de estado encabezado polo militar Omar Hassan Ahmad al-Bashir, quen se autoproclamou presidente en 1993. A segunda guerra civil en 2005 tralo Acordo Xeral de Paz, que supuso a redacción dunha nova constitución e deulle autonomía á rexión sur do país. A guerra e prolongados períodos de seca xa deixaron 1,5 millón de mortos.

A introdución da xaria, a lei islámica, causou a fuga de mais de 350.000 sudaneses para países veciños. Entre outras medidas, a lei determina a prohibición de bebidas alcohólicas e castigos de enforcamento ou mutilación.

Desde o 2003, na rexión de Darfur está ocorrendo o Conflito de Darfur, producíndose un exterminio da poboación negra por parte de milicias árabes, co presunto apoio encuberto do goberno sudanés.

Xeografía[editar | editar a fonte]

Os desertos da Nubia e da Libia e o clima árido predominan no norte, mentres que o sur está cuberto por sabanas e florestas tropicais. A bacía do río Nilo, que atravesa o territorio do Sudán, é fonte de enerxía eléctrica e de irrigación para as plantacións de algodón, principal produto de exportación, ao lado da goma-arábica.

Economía[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Economía de Sudán.

A maioría da poboación do Sudán vive da agricultura de subsistencia e da pesca. Recentemente o petróleo tornouse un dos principais produtos de exportación do país, e ten estimulado un gran crecemento da economía.

Desde o 1997 o Sudán ten traballado co Fondo Monetario Internacional no sentido de implantar reformas económicas, incluíndo a flutuación da taxa de troco.

Demografía[editar | editar a fonte]

Cidades importantes[editar | editar a fonte]

Mapa do Sudán.

Segundo o censo de 2005 as principais cidades de Sudán ou capitais provinciais teñen a seguinte poboación:

  • Abu Fatma ?
  • Ad-Damazin 201.966
  • Ad-Damir 96.540
  • Ad-Du'ayn 165.056
  • Ad-Duwaym 88.469
  • Al-Fashir 255.344
  • Al-Fulah 14.004
  • Al-Junaynah 163.012
  • Al-Manaqil 154.115
  • Al-Nuhud 84.115
  • Al-Qadarif 354.927
  • Al-Ubayyid 396.172
  • Atbara 103.734
  • Bentiu 8.010
  • Bor 28.176
  • Dongola (Dunqulah) 17.771
  • Halfa al-Jadidah 86.375
  • Juba 198.527
  • Kaduqli 127.812
  • Kassala 386.510
  • Khartún 1.740.661
  • Khartum Nord (Khartum Bahri) 1.723.081
  • Kusti 306.721
  • Malakal 110.046
  • Nyala 496.695
  • Omdurman (Umm Durman) 2.956.894
  • Port Sudan (Bur Sudan) 504.868
  • Rabak 117.208
  • Rumbek 23.653
  • Sedeinga ?
  • Sennar 124.027
  • Tonj 6.592
  • Torit 16.560
  • Uwayl 39.428
  • Wad Madani 315.105
  • Waw 110.039
  • Yambio 35.000

Cultura[editar | editar a fonte]

Feriados
Data Nome en galego Nome local Observacións

Notas[editar | editar a fonte]

  1. "Sudan". Oxford English Dictionary. 1989. http://www.oed.com/view/Entry/193455. Consultado o 9 de xullo de 2011. 
  2. Collins, Robert O. (2008). A History of Modern Sudan. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-85820-5.
  3. Davison, Roderic H. (1960). "Where is the Middle East?". Foreign Affairs 38 (4): pp. 665–675. DOI:10.2307/20029452. 
  4. "The World Factbook: Sudan". U.S. Central Intelligence Agency. ISSN 1553-8133. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/su.html. Consultado o 10 de xullo de 2011. 
  5. http://www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e.htm
  6. http://www.parliament.gov.sd/en/
  7. International Association for the History of Religions (1959). Numen. Leiden: EJ Brill. p. 131. "West Africa may be taken as the country stretching from Senegal in the west, to the Cameroons in the east; sometimes it has been called the central and western Sudan, the Bilad as-Sūdan, ‘Land of the Blacks’, of the Arabs" .

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]