Sardeña - Sardigna
Na Galipedia, a wikipedia en galego.
 |
|
| Capital | Cagliari |
| Presidente | Renato Soru (l'Ulivo) |
| Provincias | Cagliari Nuoro Oristano Sassari |
| Municípios | 377 |
| Área | 24,090 km² |
| - Clasificación | 3º (8 %) |
| Poboación (2001) - Total - Clasificación |
1,631,880 11º (2,9 %) 68/km² |
 |
|
| Localización da Sardeña en Italia. | |
A Sardeña (Sardigna en sardo, Sardegna en Italiano) é unha illa do mar Mediterráneo pertencente á Italia. Foi sucesivamente poboada por fenicios, cartaxineses, romanos, árabes, bizantinos,cataláns, españois, savoianos e italianos. A Sardeña ten 24,090 km2, sendo así a segunda maior illa mediterránea, e unha poboación de 1,65 millóns. Foi chamada de "Ichnusa" pelos Fenicios e "Sandalyon" pelos Gregos, porque a sua forma lembra unha pisada.
Índice |
[editar] Xeografía
A Sardeña é unha rexión autónoma italiana. A sua capital é Cagliari. A illa está dividida en oito provincias: Cagliari, Sassari, Nuoro, Oristano, Olbia-Tempio, Ogliastra, Carbonia-Iglesias e Media Campidano.
A Sardeña é unha das duas rexións das que os seus habitantes foron denominados "popolo" (i.e. unha poboación distinta) polo Parlamento Italiano. A outra rexión é o Veneto.
[editar] Localidades Sardas
[editar] Capitais de Provincia
- Cagliari, Casteddu (cerca de 250.000 habitantes)
- Sassari, Tathari (cerca de 120.000 habitantes)
- Nuoro, Nùgoro
- Oristano, Aristanis
[editar] Outras localidades
- Alghero, L'Alguer en Catalán
- Arzachena, Alzachena
- Bitti, Bithi
- Bonorva, Bonolva
- Bosa, Bosa
- Cabras, Crabas
- Carbonia, Crabonia
- Castelsardo, Casteddu Saldu
- Cuglieri, Culiri
- Dorgali, Durgale
- Gavoi, Gaboi
- Iglesias, Igresias
- La Maddalena, A Maddalena
- Lanusei, Lanuse
- Macomer, Maccumele
- Mogoro, Mogoru
- Olbia, Terranoa
- Oliena, Uliana
- Orune, Orune
- Ozieri, Othieri
- Perfugas, Peifugas
- Ploaghe, Piaghe
- Porto Torres, Poltu Torra
- Posada, Pasata
- Pozzomaggiore, Puthumajore
- Cartu Sant'Elena, Cartu Santa Aleni
- Sanluri, Seddori
- San Teodoro, Santu Tiadoru
- Sant'Antioco, Sant'Antiogu
- San Pietro, Santu Predu
- Selargius, Cedraxius
- Siniscola, Thiniscole
- Tempio Pausania, Tempiu
- Teulada, Teulada
- Villacidro, Biddexirdu
- Villaputzu, Biddeputzi
[editar] Turismo
A illa conta con varias zonas de turismo extraordinarias, incluíndo a Costa Smeralda e Gennargentu. A illa é particularmente famosa polas súas praias, se ben goza doutros lugares interesantes.
[editar] Clima
O clima é esencialmente mediterráneo, con primaveras e outonos mornos, veráns moi quentes e invernos lenes. Esta illa sofre hai xa algúns anos de seca.
[editar] Linguas
As linguas mais faladas na Sardeña son o italiano e o sardo, un romance con influencias do fenicio, do etrusco e doutras linguas do oriente próximo. Aínda que estea en perdendo falantes, principalmente nos novos de Cagliari, cara ao italiano, debido a razóns oficiais, segue a ser moi falada.
Nas rexións norteñas de Gallura e Sassari, a lingua falada non é o sardo senón que unha variante do corso. Na illa de San Pietro (San Pedro), fálase o dialecto liguriano de Xénova. En Alghero, ao norte, fálase tamén un dialecto medieval do catalán (O seu nome en catalán é L'Alguer), lembrándonos que a illa foi unha colonia catalá.
[editar] Negocios e comercio
Na Sardeña, tal como en Italia, a moeda é o euro, mais os sardos aínda se referen, non oficialmente, ao su Francu (ou "su Pidzu"); 1 francu=1.000 liras italianas.
Varias minas de ouro e prata continúan operacionais.
Hoxe en día, o seu foco económico é o turismo, a industria, o comercio, os servizos e a tecnoloxía de información. Outra economía en crecemento é o viño famoso, tal como a gastronomia.
[editar] Transportes
Hai trens na Sardeña que fan a conexión de toda a illa mais son un pouco lentos, algúns de vía estreita.
[editar] Ambiente
Sardeña é un ben ambiental precioso, protexendo decenas de especies de animais e plantas raros.
[editar] Historia
A historia da Sardeña data de moi antigo: no 1979, foron datados vestixios humanos do 150.000 a.C.
Na Prehistoria os habitantes da Sardeña establecéronse e comercializaron obsidiana, unha pedra usada na produción de ferramentas toscas, e este comercio revelou algúns contactos entres os sardos e a maior parte dos mediterráneos.
Entre o Neolítico e a época do Imperio Romano, deuse a civilización nuráxica. Mesmo actualmente, 7.000 anos depois, Nuraghe sobrevive. Hai suspeitas de que a misteriosa poboación Shardana chegou á Sardeña, vindo do Mediterráneo Oriental, por volta do século 20 a.C. Pouco se sabe sobre esta xente, da que o nome (que provabelmente significa Xentes do Mar) foi atopado nunhas inscricións exipcias e as maiores hipóteses son avanzadas segundo algúns estudos lingüísticos. Segundo esas, este pobo partira de Sardis (Lidia) e atinxiu o Mar Tirreno, gañando relacións con sardos e Etruscos.
A partir do 1000 a.C., mariñeiros fenicios estabeleceron varios portos na costa sarda. En 509 a.C., a guerra estalou entre os nativos e mailos fenicios. Os colonos pediron axuda a Cartago, e a illa sarda tournouse parte do Imperio Cartaxinés. No 238 a.C., depois de ser derrotada pola República Romana durante a Primeira Guerra Púnica, Cartago cedeu Sardeña a Roma.
De 456 a 534, a Sardeña fixo parte do curto imperio dos vándalos no Norte de África, ata ser reconquistada por Xustiniano, emperador bizantino. Baixo dominio de Bizancio, o representante imperial gobernaba a partir de Caralis mais ese goberno era practicamente inexistente na rexión montañosa de Barbagia, na parte oriental da illa, onde un reino bárbaro persistiu por nove séculos.
Comezando o Século 8, os árabes e bérberes realizaron varios ataques á Sardeña. Especialmente depois da conquista da Sicilia en 832, os bizantinos eran incapaces de defender efectivamente o seu territorio mais afastado, e o gobernador local asumíu unha autoridade independente. Para mellor defensa, dividíu a illa en catro Giudicati, Gallura, Logudoro, Arborea e Caralis. No 900, eses distritos tornáronse catro monarquías constitucionais independentes. Por varias veces, caíron no poder de Xénova ou de Pisa. En 1323, o Reino de Aragón comezou unha campaña para conquistar a Sardeña; o giudicato de Arborea resistíu e, por un tempo, case gobernou a totalidade da illa mais, a sua última gobernadora, Eleonora di Arborea foi derrotada polos aragoneses na decisiva Batalla de Sanluri, o 30 de xuño do 1409. Os nativos de Alghero (S'Alighera en Sardo, L'Alguer en Catalán) foron expulsados e a cidade foi repoboada polos invasores cataláns, cuxos descendentes ainda falan catalán.
[editar] Reino da Sardeña
En 1720, a Sardeña tornouse un reino independente baixo a Casa de Savoia, os gobernadores de Piemonte. Co Reunificación de Italia, no 1860, o reino sardo tornou ser parte de Italia.
| Rexións de Italia |  |
|
|
Abruzzo | Basilicata | Calabria | Campania | Emilia-Romagna | Friuli-Venecia Giulia | Lacio | Liguria | Lombardía | Marche | Molise | Piemonte | Puglia | Sardeña | Sicilia | Toscana | Trentino-Alto Ádige | Umbria | Valle d'Aosta | Véneto |
||
