Paragoxe

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

A paragoxe é un fenómeno fonolóxico consistente na adición dun fonema ou son na posición final dunha palabra ou secuencia fónica. Este fenómeno, tamén chamado epítese, pode darse ó longo da historia dunha lingua ou sincronicamente en diferentes variedades diatópicas.

E paragóxico[editar | editar a fonte]

O caso da adición dun "e paragóxico" é habitual no galego coloquial (e con máis liberdade aínda nas cancións tradicionais, para forzar a pronuncia paroxítona ou grave de xeito que a sílaba tónica sexa a penúltima) para verbos en infinitivo ou verbas rematadas en "-n" (caso no que se transforma de nasal alveolar a nasal velar), debido a que o galego foxe das sílabas trabadas polo seu pouco rendemento fonolóxico.

En si é un termo simple, pero que pode dar lugar a realidades que presentan lecturas moi diferentes. Cando a adición desa vogal na fala é de carácter sincrónico, considérase un vulgarismo:

Moito che gusta comere.

Porén, cando para a captación da mesma podemos desenvolver unha valoración estética, a parágoxe pode converterse nunha licenza poética que posibilita o metro regular e a rima, e que, en casos como este verso de Rosalía de Castro, achega a fala popular:

Todo é folgare.

Á hora de ser representada a parágoxe na escrita, reflíctese na mesma a lingua falada. A única dificultade é cando se engade ese -e final ás palabras rematadas en -n, pois o -n final -o de Xoán, por exemplo- non perde a súa condición de consoante velar, e escríbese co dígrafo nh (Xoanhe).

Exemplos[editar | editar a fonte]

Exemplos de paragoxe son *traballare, *comere, *falare, *mare, *corazonhe e moitos outros.

A raíz do toxo verde
é moi mala de arrincare.
Os amorciños primeiros
son moi malos de olvidare.
Cal das ondiñas do mare
morren bicando na area,
así, amantiña, contigo,
así finarme eu quixera.



Metaplasmo
aumento: prótese - epéntese - anaptixe - paragoxe
acurtamento ou elisión: aférese - síncope - apócope
transposición: metátese
amálgama: contracción - sinérese - haploloxía - sandhi - sandhi tonal