Menonita

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Os Menonitas son descendentes directos do movemento anabaptista do século XVI, contemporáneo da Reforma Protestante.

Os Irmáns Suízos e os anabaptistas[editar | editar a fonte]

En 1523 Ulrico Zuinglio, ex sacerdote católico, comezou a reformar a igrexa da cidade suíza de Zúric, do Rin, Hesse, Turinxia, Saxonia e outros territorios de fala alemá. No canto de reducirse o seu número, novos seguidores se lles sumaban en cada lugar.

A situación agravouse para o conxunto dos movementos anabaptistas polas decisións da Dieta de Expira. Desde 1526 a Dieta decretara que cada príncipe podía decidir nos seus territorios se se ensinaba o culto reformado ou o católico, o cal chocaba directamente coa concepción dos Irmáns, quen esixían que a autoridade civil non se entremetera nas cuestións de fE. En 1529, a pesar de que os príncipes partidarios da Reforma expresaron a súa soada protesta rexeitando calquera cousa "contraria a Deus ou á súa Santa Palabra", puxéronse de acordo cos católicos en canto ás medidas para perseguir a todos os anabaptistas.

Así foi promulgada a lei imperial do 23 de abril de 1529 que ordenaba "quitar a vida a todo rebautizador ou rebautizado, home ou muller, maior ou menor, e executalo segundo a natureza do caso e da persoa, por lume, por espada ou por outro medio en calquera lugar onde for achado". As medidas represivas agudizáronse logo da rebelión dos anabaptistas extremistas en Münster e, co pretexto de esmagar o levantamento protagonizado por estes e as súas ideas subversivas, multiplicáronse as execucións de Irmáns a pesar de que eles sempre foron pacifistas e rexeitaron as ideas e prácticas dos münsteristas.

Menno[editar | editar a fonte]

Menno Simons (1496-1561) foi un sacerdote católico de Frisia, hoxe Holanda, que escribiu para denunciar os erros dos revolucionarios anabaptistas. Impresionado pola traxedia de Münster e convencido de que soamente cun testemuño de auténtico seguimento a Xesucristo e de sometemento á autoridade da Biblia era posible evitar que as persoas fosen seducidas por novos erros, e para rexeitar as dos príncipes e as xerarquías católicas e reformadas, decidiu romper en 1536 coa igrexa Católica e unirse aos anabaptistas pacifistas.

Menno desenvolveu un xeitoso labor pastoral no medio da persecución. Participou na organización das congregacións anabaptistas en Holanda, o norte do que hoxe é Alemaña e o noroeste de Polonia. Participou en numerosas polémicas con reformadores luteranos e calvinistas, con anabaptistas unitarios e cos partidarios de usar a violencia. No interior das propias congregacións, as discusións sobre a excomunión causaron ruturas. Non lle foi posible pórse de acordo coas comunidades establecidas desde 1528 polos huterianos sobre a obrigatoriedade ou non para os cristiáns da comunidade de bens.

As congregacións unidas ao movemento que contaba coa activa participación organizativa de Menno lograron consolidarse, aínda que moitas veces tiveron que peregrinar fuxindo dun lugar a outro. A influencia de Menno chegou a ser tan notoria, que os seus adversarios comezaron a chamalas "menistas" ou "menonitas", a xeito de insulto. Perseguidas sen cuartel na Europa occidental, comunidades enteiras de menonitas e outros anabaptistas desprazáronse forzadamente, establecéndose na Europa oriental, así como en Pennsylvania en 1683, e durante o século XVIII, cando, ademais xurdiu alí outra denominación anabaptista similar, a de Irmáns en Cristo.

De Rusia a América[editar | editar a fonte]

En 1788, a invitación de Catalina a Grande, emperatriz de Rusia, grupos de agricultores menonitas da Prusia (onde se lles impuxeron en 1786 severas condicións para a súa permanencia), emigraron a Ucraína.

Co decorrer do tempo, moitos menonitas dos establecidos en Rusia loitaran e padecido polo seu benestar espiritual, cultural e material en diversas rexións de Europa e da Rusia asiática. Os menonitas foran eximidos por Catalina da obrigación de prestar o servizo militar, pero esta condición, do mesmo xeito que a autonomía de que gozaban nas súas escolas e comunidades, foron abolidas en 1870, polo que moitos menonitas decidiron ir ao Canadá, onde foron aceptados en 1873, e a Estados Unidos, onde había moitas comunidades menonitas e Amish desde 1683. Na mesma época aparecen rexistros de menonitas emigrados de Rusia a América. Foi na Arxentina, en 1877, cando se formou unha colonia agrícola no arroio Nievas, preto de Olavarría, na provincia de Bos Aires. Estes menonitas non mantiveron a súa identidade, e posiblemente fusionáronse con igrexas luteranas que servían a outros inmigrantes alemáns que chegaron na mesma época.

En Estados Unidos, desexando manter a súa ética pacifista, moitos menonitas recusaron apoiar a Primeira Guerra Mundial. Algúns conscriptos novos en Europa e Estados Unidos pasaron o conflito no cárcere, onde algúns morreron como consecuencia de malos tratos e torturas. Ao aveciñarse a Segunda Guerra Mundial recoñeceuse en Estados Unidos o dereito dos obxectores de conciencia, e miles de mozos participaron nun Servizo Voluntario Alternativo. O modelo foi tan xeitoso que continuou ata agora (é a base dos voluntarios do Comité Central Menonita), e foi imitado por programas como o Corpo de Paz dos Estados Unidos.

En Rusia, as políticas de Stalin causaron novos éxodos de menonitas a América. Entre 1920 e 1930 novos grupos establecéronse en Canadá, México e Paraguai. A Segunda Guerra Mundial resultou desastrosa para a maioría dos menonitas que quedaron en Ucraína e Rusia. Consideróuselles "alemáns" polo idioma que falaban, e miles morreron ou foron deportados a Siberia.

Parte dos menonitas de Rusia que fuxían da persecución stalinista emigraron a Paraguai en 1930. Alí trasladáronse tamén outros menonitas de Estados Unidos, Canadá Belice e México. En 1945 chegou unha nova onda de refuxiados, que se instalaron en Uruguai, Brasil e Paraguai. Nas últimas décadas aceleráronse os movementos migratorios, e hoxe hai importantes colonias de menonitas que manteñen o uso do idioma alemán en Paraguai, Bolivia, Uruguai, Brasil, México e, máis recentemente, na Arxentina (preto de Guatraché, na provincia de A Pampa e preto de Pampa dos Guanacos, na provincia de Santiago do Estero).

En Estados Unidos e Europa, os menonitas opuxéronse a tomar parte nas guerras en Vietnam e Iraq e participaron en numerosas campañas pacifistas.

As colonias agrícolas menonitas de fala alemá[editar | editar a fonte]

Aproximadamente o 15% dos menonitas pertencen a comunidades onde, xunto co idioma alemán, consérvan tradicións centenarias. Estes grupos son maiormente de dúas vertentes:

  • orixinarias de Suíza, onde en 1700 se orixinaron os Amish e outros grupos menores agora en Canadá e Estados Unidos;
  • orixinarias de Rusia. Estes grupos, chamados en xeral "A Antiga Colonia" pola zona de Rusia onde habitaban, comezaron a radicarse a partir do 1920 en Canadá, México, Paraguai, Bolivia e, recentemente, na Arxentina e Uruguai. Estes grupos dedicáronse ao agro e a vivir un estilo de vida sinxelo, sen automóbiles, electricidade nin outros progresos da vida moderna. Distínguense polas súas vestimentas modestas. Todo é expresión do seu entendemento da fe cristiá, na que é moi importante manterse apartados do mundo moderno.

Comité Central Menonita[editar | editar a fonte]

Diferentes denominacións menonitas, os Irmáns en Cristo e os Amish fundaron en 1920, con recursos de congregacións de Canadá, Estados Unidos e Holanda, o Comité Central Menonita, para axudar aos seus irmáns de Ucraína, afectados polos sufrimentos causados pola Primeira Guerra Mundial e a guerra civil subseguinte. Desde entón, o Comité logrou xeitosas campañas para socorrer en todo o mundo a poboacións pobres ou afectadas por catástrofes naturais ou guerras, sen importar as crenzas das persoas que reciben a axuda. En Laos o Comité axudou a financiar os programas para eliminar as minas antipersoais que quedaran sementadas durante as campañas militares norteamericanas pola Guerra de Vietnam.

Difusión[editar | editar a fonte]

Segundo un informe publicado a principios do 2007 pola Conferencia Mundial Menonita, hai no mundo aproximadamente 1.480.000 menonitas, distribuídos en 82 países. Debe recordarse que estas estatísticas non inclúen nenos, senón soamente membros adultos e bautizados.

Aínda que nos seus primeiros 450 anos os menonitas estaban radicados maiormente no hemisferio norte (Europa e América do Norte), nas últimas décadas experimentaron un notable crecemento nos outros continentes, e nos primeiros anos do Século XXI só o 37% vive en Europa e América do Norte. Hai máis menonitas en África que en calquera outro continente. As estatísticas a finais do 2006 eran:

  • África 530.000
  • Estados Unidos, Canadá e México 500.000
  • Asia, Australia e o Pacífico 241.500
  • América Central, do Sur e Caribe 156.000
  • Europa 52.500

América[editar | editar a fonte]

A principios do século XX espertouse nas igrexas menonitas dos Estados Unidos o interese por enviar misioneiros a outros países, especialmente de América. Os primeiros misioneiros chegaron á Arxentina en 1917. Detrás deles fóronse abrindo obras misioneiras noutros países, con congregacións latinoamericanas étnicas, cuxo primeiro idioma é o español, o portugués, o francés, e diversos idiomas indíxenas.

Hai agora igrexas menonitas activas en:

  • Arxentina
  • Bahamas
  • Belice
  • Bolivia
  • Brasil
  • Colombia
  • Costa Rica
  • Cuba
  • Ecuador
  • O Salvador
  • Guatemala
  • Haití
  • Fonduras
  • Xamaica
  • México
  • Nicaragua
  • Panamá
  • Paraguai: Filadelfia e outras localidades no Chaco Paraguaio
  • Perú
  • Porto Rico
  • República Dominicana
  • Trinidad e Tobago
  • Uruguai: Colonia Nicolich, O Ombú, Gartental, Delta
  • Venezuela

A membresía combinada neses países supera os 156.000.

Características xenéticas[editar | editar a fonte]

Os artigos que seguen a continuación non foron escritos desde a perspectiva da fe ou a historia dos menonitas. Refírense a estudos científicos feitos en comunidades menonitas de América do norte. Nalgúns casos, o feito de que a través das xeracións os matrimonios realizáronse entre descendentes do grupo orixinal, conservou algunhas características xenéticas. Os menonitas de Asia, outros países de América e África, que constitúen nestes momentos a maioría da poboación menenonita mundial non están afectados por estes fenómenos xenéticos.

Un estudo realizado sobre a estrutura xenética das comunidades menonitas de Kansas e Nebraska determinou que as súas frecuencias para os alotipos das inmunoglobulinas GM son similares ás atopadas en Europa central e difiren lixeiramente entre elas (Martin et al., 1996). Este estudo demostrou o illamento xenético no que se viu involucrada a poboación menonita, observándose un baixo número de haplotipos e fenotipos.

Tras o transcurso de sucesivas xeracións con illamento e sen entrada de xenes doutras poboacións, as diferentes colonias menonitas se converteron en illados xenéticos, podendo observarse desviacións nas frecuencias dos alelos causantes de enfermidades, aumentando algúns e desaparecendo outros (Hartl e Clark, 1997). Os matrimonios endogámicos contribúen ao decrecemento da heterocigosidade dalgúns alelos, resultando nun aumento da frecuencia de desordes recesivos monoxenéticos. De feito, hai algunhas enfermidades xenéticas que presentan mutacións específicas para as poboacións menonitas. Estas poden clasificarse en tres grupos:

Desordes autosómicos recesivos[editar | editar a fonte]

Enfermidade de Alström (OMIM # 203800). Postularon que podía ser por unha interacción entre ALMS1, o xene causante, con modificadores (Connolly et al., 1991).

Exceso aparente de mineralocorticoides (OMIM 218030). A enfermidade foi rexistrada nun paciente menonita xermano-holandés residente nos EEUU (Wilson et al., 1998). A enfermidade é causada por unha mutación en HSD11B2. A maioría dos pacientes presentan hipertensión severa, hipokalemia, e actividade plasmática renal suprimida. Nunha muller menonita a secuenciación do xene HSD11B2 revelou unha transición homocigota de C por T, cuxa consecuencia era unha mutación sen sentido, o que explicaba os niveis intermedios do encima codificado polo xene (Wilson et al., 1998). Un estudo na comunidade menonita de Kansas indicou que había 15 portadores dentro dos 445 individuos, que corresponde a unha frecuencia heterocigota de 0,03. Polo tanto, suponse que haberá máis afectados na poboación (Ugrasbul et al., 1999).

Ataxia-telangiectasia (OMIM #208900). Atopouse unha mutación truncada (c.5932 G>T) no xene mutado da ataxia-telangiectasia (ATM) en pacientes menonitas (Campbell et al., 2003; Mitui et al., 2005). Esta mutación está tamén asociada con haplotipos comúns de SNP e STR atopados en pacientes de Dinamarca, Polonia, Inglaterra e Guatemala (Mitui et al., 2005), rexións onde houbo asentamentos menonitas (Dyck, 1993).

Hiperplasia adrenal congénita-deficiencia do citocromo P-45017? (OMIM *609300). A hiperplasia adrenal congénita (CAH), debida á deficiencia do citocromo P-45017? (17??hidroxilasa) é unha enfermidade rara cunha incidencia de 1/50000 (Kagimoto et al., 1988). Pacientes menonitas non emparentados con perda da actividade 17??hidroxilasa e 17,20-liasa foron identificados en Manitoba e Alberta (Kagimoto et al., 1989; Winter et al., 1989). A base molecular desta deficiencia combinada é unha duplicación de 4 pares de bases no exón 8 do xene CYP17? (c.1434-1437dupCATC), que codifica para o citocromo P-45017?. 6 familias que viven na rexión frisoa de Holanda mostraron a mesma mutación, o que parece indicar que pode ser unha mutación do s.XVI (Imai et al., 1992).

Síndrome de depleción do DNA mitocondrial hepatocerebral (OMIM #251880). Caracterizado por unha redución do número de copias do DNA mitocondrial nos tecidos afectados, a síndrome de depleción mitocondrial (MDS) é altamente variable. Na vella colonia menonita procedentes do sur de Ontario, foron atopados 3 pacientes con MDS homocigotos para unha mutación (c.763G>T) no exón 6 da deoxiguanosina quinasa (DGUOK). Estes pacientes proviñan de dúas familias non emparentadas.

Hipofosfatasia (OMIM #241500). É a enfermidade máis asociada aos Menontias xermano-holandeses en Canadá. En menonitas, o índice de afección é de 1 de cada 2500, en contraposición co valor da poboación xeral de 1 de cada 100000 (MacPherson et al., 1972; Greenberg et al., 1990). Estimouse que a frecuencia de portadores do alelo mutado é de 1/25. A mutación menonita é p.Gly334Asp no ALPL. Apreciouse a mesma mutación en pacientes huteritas; aínda que os huteritas e os menonitas xermano-holandeses están illados xeneticamente en zonas separadas, existen algúns documentos de enfermidades autosómicas recesivas en común. En familias menonitas con hipofosfatasia xuvenil e adulta, os pacientes eran heterocigotos para a mutación p.Glu191Lys e para a p.Gly334Asp (Greenberg et al., 1991, 1993).

Síndrome de inmunodeficiencia combinada grave (OMIM #601457, 176947). Os pacientes comparten unha inhabilidad de producir células T CD8+ periféricas (Arpaia et al., 1994). Todos os pacientes menonitas presentaban a mesma mutación en Zap-70, que é unha protein tirosin kinasa, que activa a TCR, que é o receptor do antígeno das células T. A mutación consiste nunha inserción de 3 aminoácidos no dominio kinasa, provocando a inestabilidade da proteína (Arpaia et al., 1994).

Desordes autosómicos dominantes[editar | editar a fonte]

Cardiopatia hipertrófica familiar (OMIM *600958). Esta enfermidade pode ser causada por mutacións en calquera dos nove xenes que codifican para o sarcómero. En familias menonitas rexistrouse unha inserción dun único par de bases no exón 25 da proteína C de unión á miosina (MYBPC3). Descubriuse que 115 individuos desas tres familias posúen a mutación orixinal. Só o 45% deses individuos presentaron o fenotipo e dez morreron por mor desta enfermidade (Niimura et al., 1998). Un estudo de pacientes con esta enfermidade en Holanda revelou que o 25% portan a mesma inserción no exón 25 que os menonitas xermano-holandeses. Ademais demostrouse que estes pacientes comparten un haplotipo común cos pacientes menonitas, indicando que pode ser unha mutación fundadora con orixe en Holanda (Alders et al., 2003).

Grupo sanguíneo Froese (OMIM #601551). O primeiro caso coñecido data de 1978, onde o antígeno sanguíneo Froese (Fra) atopouse nunha familia menonita de Manitoba. É un antígeno moi pouco frecuente que soamente foi rexistrado en dúas persoas de familias menonitas non emparentadas. Unha mutación puntual no transportador de solutos da familia 4, no xene do intercambiador de aniones SLC4A1, clasifica este antíxeno dentro do grupo sanguíneo Diego (Lewis et al., 1978; Zelinski et al., 1996; McManus et al., 2000).

Cancro de colon sen poliposis hereditario (OMIM *609309). En Manitoba, moitas familias menonitas presentan esta enfermidade. Aínda que as familias non están emparentadas comparten a mesma mutación, p.Trp714X no xene MLH1, indicando que é posiblemente unha mutación presente nos fundadores desta poboación. A mutación é exclusiva dos menonitas.

Ataxia episódica familiar con vertixe e tinitus (OMIM `6554). As ataxias episódicas autosómicas dominantes son un grupo heteroxéneo de trastornos. Actualmente sepáranse en 3 trastornos (EA1, EA2 e PATX). No caso de EA1 e EA2 atópanse mutados os xenes KCNA1 e CACNA1A, respectivamente (Browne et al., 1994; Damji et al., 1996; Ophoff et al., 1996). Recentemente foi rexistrado nunha familia menonita un cuarto trastorno, denominado EA3 (Steckley et all, 2001; Cader et al., 2005). Os pacientes afectados por este novo trastorno presentaban varios episodios de ataxia xeral, vertixe, falta de coordinación e equilibrio, xunto con outros trastornos asociados como a tinitus e perturbacións visuais.

Desordes ligados ao cromosoma X[editar | editar a fonte]

Padal hendido con anquiloglosia (lingua ancorada) (OMIM #303400). Demostrouse que a causa desta desorde é unha mutación no xene do factor de transcrición T-box, TBX22 (Braybrook et al., 2001). A secuenciación do xene TBX22 nunha familia menonita revelou unha transversión c.354G> T que conduce a unha substitución p.Gly118Cys na proteína TBX22 que pode afectar á unión do ADN.

A síndrome X fráxil (OMIM *309550). Diagnosticouse en varias familias unha repetición do trinucleótico CGG.

A síndrome de Renpenning ou de Martin-Bell (OMIM #309500). Esta síndrome describiuse por primeira vez en 1962 en 21 membros de dúas ramas dunha familia menonita que vivía nas catro provincias occidentais de Canadá. Os pacientes tiñan unha intelixencia gravemente danada (medicións IQ entre 14 e 45) e microcefalia con prominentes orellas. Estudos cromosómicos en tres pacientes revelaron cariotipos normais. A síndrome de Renpenning só se manifesta nos homes da familia e transmítese a través das mulleres non afectadas, característica dun modo de transmisión recesivo ligado ao cromosoma X (Renpenning et al., 1962). Estudos xenéticos sitúan o locus de Renpenning en Xp11.2-p11.4 (Stevenson et al., 1998).