Marie Curie

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Marie Curie
Curie Marie rtf 36cdbdd4.jpg
Premio Nobel de Física e de Química
Datos persoais
Nacemento 7 de novembro de 1867
Lugar Varsovia, Polonia Polonia
Falecemento 4 de xullo de 1934
Lugar Passy, Flag of France.svg Francia
Soterrada {{{soterrada}}}
Soterrado {{{soterrado}}}
Residencia Polonia
Francia
Nacionalidade Franco-polonesa
Etnia
Cóncuxe Pierre Curie
Fillos {{{fillos}}}
Relixión
Actividade
Campo Física e química
Alma mater A Sorbonne e o ESPCI
Instituacións {{{institucións}}}
Sociedades {{{sociedades}}}
Tese {{{tese}}}
Dir. de tese {{{director_de_tese}}}
Dir. tese Henri Becquerel
Alumnos tese André-Louis Debierne
Émile Henriot
Marguerite Catherine Perey
Alumnos dest. {{{alumnos_doctorais}}}
Coñecido por Radioactividade
Influído por Pierre Curie
Influíu en
Premios

Marie Curie Skłodowska Signature Polish.svg

A única persoa en recibir dous premios Nobel en distintos campos científicos.[1] Á parte dela, Linus Pauling obtivo dous Nobel diferentes, un deles non científico (Paz) e John Bardeen recibiu dous premios Nobel de Física.

Marie Curie, nada Marie Salomea Skłodowska (ˈmarja salɔˈmɛa skwɔˈdɔfska) en Varsovia o 7 de novembro de 1867 e falecida en Passy, Francia, o 4 de xullo de 1934, foi unha física franco-polonesa. Pioneira no campo da radioactividade, foi a primeira persoa en recibir dous premios Nobel e a primeira muller en ser profesora na Universidade de París.

Xunto co seu marido Pierre Curie e Henri Becquerel, recibiu en 1903 o Premio Nobel de Física (sendo a primeira muller en recoller un Nobel) e en 1911 o de Química polos seus traballos sobre o Radio. Posiblemente sexa a científica máis coñecida da historia.

Marie foi nacionalizada francesa e foi unha cidadá activamente leal ao seu novo país, pero nunca perdeu o seu sentido de identidade polaco. O primeiro elemento químico que ela descubriu, en 1898, chamouna polonio como homenaxe ao seu país de orixe.[2]

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Familia e primeiros anos[editar | editar a fonte]

Casa onde naceu Marie Sklodowska, en ulica Freta (en galego rúa Freta), no barrio da Cidade Nova de Varsovia.
Władysław Skłodowski coas súas fillas (de esquerda a dereita) Marie, Bronisława e Helena.

Marie Sklodowska naceu o 7 de novembro de 1867 en Varsovia. Era a quinta filla de Władysław Skłodowski, profesor de ensinos medios en Física e Matemáticas do mesmo xeito que o seu avó, e de Bronisława Boguska, quen foi mestra, pianista e cantante.

Marie era a menor de cinco fillos: Zofia (1862), Józef (1863), Bronisława (1865), Helena (1866) e finalmente ela, Marie (1867).

Naquel tempo, a maior parte de Polonia estaba ocupada por Rusia, que, tras varias revoltas nacionalistas sufocadas violentamente, impuxera a súa lingua e os seus costumes. Xunto coa súa irmá Helena, Marie asistía a clases clandestinas ofrecidas nun internado no que se ensinaba a cultura polaca.[3]

Os seus primeiros anos estiveron marcados pola penosa morte da súa irmá Zofia como consecuencia do tifo e, dous anos máis tarde, a da súa nai por mor dunha tuberculose. Eses eventos fixeron que Marie perdese a fe na relixión católica e se volvese agnóstica.[4]

Cando tiña dez anos, Marie empezou a ir á escola onde a súa nai traballara cando aínda se atopaba ben. Entre os seus intereses destacaba a paixón pola lectura (Marie mostrou a súa afección pola lectura aos catro anos, idade á que xa lía perfectamente), especialmente sobre historia natural e física. Posteriormente asistiu a un gymnasium ou instituto de secundaria feminino, onde se graduó o 12 de xuño de 1883 . Pasou o ano seguinte no campo con parentes do seu pai, e logo, xunto co seu pai, viviu en Varsovia, onde recibiron algunhas clases particulares. Na Secundaria foi sempre a primeira alumna da súa clase, e destacou por influír nas súas compañeiras o entusiasmo polo traballo. Polaco, ruso, alemán e francés eran algunhas das linguas que Marie dominaba. Naquel tempo, a maior parte de Polonia estaba ocupada por Rusia que, tras varias revoltas nacionalistas sufocadas de xeito violento, impuxera a súa lingua e os seus costumes. Xunto coa súa irmá Helena, Marie asistía a clases clandestinas ofrecidas nun pensionado nas que se ensinaba a cultura polaca.[5]

Tanto polo lado paterno como polo materno, a familia perdera os seus bens e fortunas a través das implicacións patrióticas nos levantamentos patrióticos polacos. Este feito condenou a Marie, as súas irmás maiores e o seu irmán, a unha difícil loita para seguir adiante na vida.

O pacto con Bronislaw[editar | editar a fonte]

Marie chegou a un acordo coa súa irmá Bronislaw, que consistía en que Marie lle daría axuda económica durante os estudos médicos de Bronislaw en París, a cambio dunha axuda similar pero á inversa, dous anos despois.[6] Por este motivo, púxose a traballar como institutriz. En primeiro lugar coa familia dun avogado en Cracovia; despois, durante dous anos en Ciechanów cunha familia dun terratenente, os Zorawski, parentes do seu pai. Mentres traballaba para a familia deste, ela namorouse do seu fillo, Kazimierz Zorawski (un futuro eminente matemático polaco), que este correspondeu. Os seus pais, con todo, rexeitaron a idea de que o seu fillo casase cunha parente pobre, e Kazimierz foi incapaz de opoñerse a eles. Deste xeito Marie perdeu o seu emprego de institutriz.[7] Atopou outro traballo coa familia Fuchs, en Sopot, na costa da mar Báltico, onde pasou o ano seguinte á vez que axudaba economicamente á súa irmá..

O Muzeum Przemysłu e Rolnictwa, na avenida Krakowskie Przedmiescie núm. 66, cerca do casco antigo de Varsovia. Foi no laboratorio deste edificio no que Marie fixo o seu primeiro traballo científico, en 1890-1891.

A principios de 1890, Bronislaw, que uns meses antes casara con Kazimierz Dluski, invitou a Marie a unirse a eles en París. Marie negouse porque non podía pagar a matrícula da universidade e, ademais, seguía esperando poder casarse con Kazimierz Zorawski. Volveu a casa do seu pai, con quen permaneceu ata o outono de 1891, tutorizando e estudando na clandestina Uniwersytet Latający (Universidade Flotante), e comezou a súa formación na práctica científica nun laboratorio do Museo da Industria e Agricultura (Muzeum Przemysłu e Rolnictwa) dirixido polo seu primo Józef Boguski, que estivera axudando ao gran químico ruso Dmitri Mendeleiev, en San Petersburgo.[8]

En outubro de 1891, ante a insistencia da súa irmá e logo de recibir unha carta de Zorawski na que lle notificaba que rompía definitivamente a relación con ela, decidiu irse a Francia.[9] A ruptura de Marie con Zorawski foi tráxica para ambos. Zorawski, pronto obtivo un doctorado e desenvolveu unha carreira académica como matemático moi brillante, converténdose primeiro en profesor e posteriormente no rector da Universidade de Cracovia e presidente da Sociedade de Aprendizaxe de Varsovia . Máis tarde, xa de maior, cando era profesor de matemáticas na Politechnika Warszawska (Universidade Politécnica de Varsovia), sentábase de xeito contemplativa ante a estatua de Marie Sklodowska.[10] Marie, en París, de temporalmente atopou refuxio na casa da súa irmá e do seu cuñado antes de alugar uns vellos faiados;[11] alí continuou cos seus estudos de física , química e matemáticas na Sorbona, a gran universidade de París.

Primeiros anos en Francia[editar | editar a fonte]

Maria Skłodowska coñecida por Marie Curie

En 1891 trasladouse a París para continuar os seus estudos inscribíndose na Facultade de Ciencias Matemáticas e Naturais da Universidade da Sorbona. A partir dese momento, Marie pasou a chamarse Marie Sklodowska. Malia ter unha sólida base cultural adquirida de forma autodidacta, Marie tivo que esforzarse para mellorar os seus coñecementos de francés, matemáticas e física, para estar ao nivel dos seus compañeiros. Estudaba durante o día, e facía tutorías pola noite, gañando só o suficiente para vivir

En 1893 consegue a licenciatura de Física e obtén o primeiro posto da súa promoción; pouco despois comezou a traballar nun laboratorio industrial de Lippman. Mentres tanto, continuou estudando na Sorbona, e en 1894 tamén se licenza en Matemáticas, sendo a segunda da súa promoción. Para financiarse os seus estudos de matemáticas, Marie aceptou unha bolsa da Fundación Alexandrowitch, que lle foi outorgada grazas a unha coñecida chamada Jadwiga Dydyńska. O diñeiro da bolsa (600 rublos) foi restituído por Marie máis tarde. En 1894 tamén coñece ao que sería o seu marido, Pierre Curie, que era profesor de Física. Marie iniciara a carreira científica en París investigando as propiedades magnéticas de diversos aceiros , e foi o interese mutuo que tiñan Marie e Pierre polo magnetismo o que contribuíu a achegalos. Os dous empezan a traballar xuntos nos laboratorios e ao ano seguinte (1895) Pierre declárase a Marie, casándose o 26 de xullo, nunha voda sinxela na que lles regalarón algo de diñeiro. Con este diñeiro compráronse dúas bicicletas e pasáronse todo o verán viaxando, con elas, por Francia, hospedándose en fondas e comendo pouco. O seu matrimonio duraría, ata a tráxica morte de Pierre nun accidente a mañá do 19 de abril de1906, ao ser atropelado por un coche de cabalos nunha rúa de París cando se dirixía ao seu laboratorio, un total de once anos.

O doutoramento[editar | editar a fonte]

Tras unha dobre titulación, o seguinte reto era a obtención do doutoramento. Ata ese momento, a única muller que lograra doctorarse era a alemá Elsa Neumann.

O primeiro paso era a elección do tema da súa tese. Tras analizalo co seu marido, ambos decidiron centrarse nos traballos do físico Henri Becquerel, que descubrira que os sales de uranio transmitían uns raios de natureza descoñecida. Este traballo estaba relacionado co recente descubrimento dos raios X por parte do físico Wilhelm Röntgen. Marie Curie interesouse por estes traballos e, coa axuda do seu esposo, decidiu investigar a natureza das radiacións que producían os sales de uranio. Marie fai a súa tese doutoral sobre este último descubrimento.

Dirixida polo propio Becquerel, o 25 de xuño de 1903 Marie defendeu a súa tese doutoral, titulada Investigacións sobre as sustancias radioactivas, ante un tribunal presidido polo físico Gabriel Lippmann. Obtivo o doutoramento e a mención cum laude.

A cátedra de Física[editar | editar a fonte]

Trala morte do seu esposo en 1906, Marie obtivo a cátedra de Física na Sorbona que fora outorgada a Pierre en 1904.

O 15 de novembro de 1906 Marie Curie deu a súa primeira lección. A expectación era máxima xa que se trataba da primeira vez que unha muller impartía unha clase na universidade. Alí acudiu un gran número de persoas; moitas delas nin sequera eran estudantes. Naquela primeira sesión, Marie falou sobre a radioactividade.

Estudo da radioactividade[editar | editar a fonte]

Marie Curie e Pierre Curie estudaron as follas radioactivas, en particular o uranio en forma de pechblenda, que tiña a curiosa propiedade de ser máis radioactiva que o uranio que se extraía dela. A explicación lóxica foi supoñer que a pechblenda contiña anacos dalgún elemento moito máis radioactivo que o uranio.

Tamén descobren que o torio podía producir radioactividade. Tras varios anos de traballo constante, a través da concentración de varias clases de pechblenda, illaron dous novos elementos químicos. O primeiro, en 1898, foi nomeado como polonio en referencia ao seu país nativo. Polonia fora particionada no século XVIII entre Rusia, Prusia e Austria, e a esperanza de Skłodowska-Curie foi nomear ao elemento co nome do seu país nativo para atraer a atención cara á perda da súa independencia. O polonio foi o primeiro elemento químico que recibiu o seu nome por razóns políticas.[12] O outro elemento foi chamado Radio (Ra) debido á súa intensa radioactividade. Sempre traballaron durante estes anos nun cobertizo e Pierre era o encargado de fornecer todos os medios e obxectos necesarios para que Marie traballase. Pierre tiña tempadas dunha gran fatiga que ata lle obrigaban a repousar en cama, ademais de que os dous sufrían queimaduras e chagas producidas polos seus perigosos traballos radioactivos.

O Lab da rúa Krakowskie Przedmieście 66, cerca do vello centro de Varsovia. 1890–91. María Skłodowska fixo alí o seu primeiros estudos

Pouco despois Marie obtivo un gramo de cloruro de radio, o cal conseguiu tras manipular case oito toneladas de pechblenda. En 1902 presentan o resultado e invítanlles a todas as sedes científicas, e a todas as ceas e reunións sociais, o que lles leva á fama. Os científicos mandábanlles cartas e os estadounidenses pedíanlles que desen a coñecer todos os seus descubrimentos. Tanto Pierre como Marie aceptan e prestan todas as súas investigacións sen querer lucrarse diso mediante patentes, un feito que é aplaudido por todo o mundo.

Premios Nobel[editar | editar a fonte]

Marie y Pierre Curie en su laboratorio de París.
O diploma do Premio Nobel de Física que recibió en 1903.
O diploma do Premio Nobel de Química que recibió en 1911.
Monumento, Varsovia, 1935

Xunto con Henri Becquerel e Pierre Curie, Marie foi galardoada co Premio Nobel de Física en 1903, "en recoñecemento polos extraordinarios servizos rendidos nas súas investigacións conxuntas sobre os fenómenos da radiación descubertos por Henri Becquerel"[13] Foi a primeira muller que obtivo tal galardón. Recibiron por el 15.000 dólares, unha parte dos cales utilizaron para facer agasallos ás súas familias e comprarse unha bañeira. Pouco despois, en 1904, Pierre consolidouse como profesor titular na Facultade de Ciencias de Sorbona (onde xa ensinaba desde 1900).[14] A fama incomodounos e concentráronse nos seus traballos. No mesmo ano tiveron á súa segunda filla, Ève, tras sufrir Marie un aborto, probablemente producido pola radioactividade.

O 19 de abril de 1906 ocorreu unha traxedia: Pierre foi atropelado por un carruaxe de seis toneladas, e morreu sen que nada se puidese facer por el. Marie quedou moi afectada, pero quería seguir cos seus traballos e rexeitou unha pensión vitalicia. Ademais asumiu a cátedra do seu marido, e foi a primeira muller en dar clases na universidade nos 650 anos transcorridos desde a súa fundación.

En 1910 demostrou que se podía obter un gramo de radio puro. Ao ano seguinte recibiu en solitario o Premio Nobel de Química «en recoñecemento polos seus servizos no avance da Química polo descubrimento dos elementos radio e polonio, o illamento do radio e o estudo da natureza e compostos deste elemento».[15] Cunha actitude desinteresada, non patentou o proceso de illamento do radio, deixándoo aberto á investigación de toda a comunidade científica.

Marie Curie foi a primeira persoa á que se lle concederon dous Premios Nobel en dous diferentes campos. A outra persoa que o obtivo ata o presente é Linus Pauling (Química e Paz). Dous premios Nobel no mesmo campo obtivérono John Bardeen (Física) e Frederick Sanger (Química). Marie Curie presidiu, por outra banda, o Instituto do Radio e traballou no gran laboratorio Curie. Tempo logo da morte do seu marido, iniciou unha relación de parella co físico Paul Langevin, quen estaba casado, o que xerou un escándalo xornalístico con modos xenófobos.

Etapa final da súa vida[editar | editar a fonte]

Durante a Primeira Guerra Mundial Curie propuxo o uso da radiografía móbil para o tratamento de soldados feridos. O coche levaba o nome de Petit Curie. A súa filla Irène, con 18 anos de idade, empeza a axudala. O gramo de radio dóao á investigación científica; logo dar outro que tamén doaría ao Instituto do Radio de Varsovia. En 1921 visitou os Estados Unidos, onde foi recibida triunfalmente. O motivo da viaxe era recadar fondos para a investigación. Nos seus últimos anos foi asediada por moitos físicos e produtores de cosméticos, que usaron material radioactivo sen precaucións.

Fundou o Instituto Curie en París e en Varsovia.

Morte, e ingreso no Panteón de París[editar | editar a fonte]

Só uns meses máis tarde da súa última visita a Polonia, na primavera de 1934, Curie, logo de quedarse cega, morreu, o 4 de xullo de 1934, na Clínica Sancellemoz, preto de Passy (Alta Savoia, Francia), por mor dunha anemia aplástica, probablemente debida ás radiacións ás que estivo exposta nos seus traballos, e cuxos nocivos efectos eran aínda descoñecidos. Foi enterrada xunto ao seu marido no cemiterio de Sceaux, poucos quilómetros ao sur de París.

Sesenta anos despois, o 21 de abril de 1995, os seus restos foron trasladados, xunto cos de Pierre, ao Panteón de París.[16] No discurso pronunciado na cerimonia solemne de ingreso, o 20 de abril de 1995,[17] o entón Presidente da República, François Mitterrand, dirixíndose especialmente aos seus netos e bisnietos, destacou que Marie, que fora a primeira muller francesa en ser doutora en Ciencias, en ser profesora na Sorbona, e tamén en recibir un Premio Nobel, o era novamente ao repousar no famoso Panteón de París polos seus propios méritos (no que segue sendo a única ao día de hoxe[18]).

A súa filla maior, Irène Joliot-Curie (1897?1956), tamén obtivo o Premio Nobel de Química, en 1935, un ano logo da morte da súa nai, polo seu descubrimento da radioactividade artificial. A segunda e lonxeva filla do matrimonio, Ève (Eva Curie, 1904?2007), xornalista, pianista e activista pola infancia, foi o único membro da familia que non se dedicou á ciencia. Escribiu unha biografía da súa nai, Madame Curie, que se publicou simultaneamente en Francia, Inglaterra, Italia, España, Estados Unidos e outros países en 1937, e foi un best-seller, aínda que nos últimos anos criticóuselle o habela edulcorado, omitindo detalles importantes como a relación de Marie, xa viúva, cun antigo alumno do seu marido, o casado Paul Langevin, ou os moitos problemas e insultos que Marie tivo que soportar por mor dalgúns importantes círculos científicos franceses, e de certa prensa sensacionalista.[19]

Legado na cultura popular[editar | editar a fonte]

Ademais da biografía escrita pola súa filla Eva Curie en 1937, en 1943 fíxose unha película biográfica a partir dela dirixida por Mervyn LeRoy, Madame Curie. En 1997 o director de cine francés Claude Pinoteau estreou outra película, Les palmes de M. Schutz, na que se relata a súa vida desde que coñece ao seu marido ata o descubrimento do radio.[20]

Bibliografia[editar | editar a fonte]

Primeira edición das Conferencias Solvay, realizadas en 1911. Pódese ver a Marie Curie en primeiro térmo, a segunda pola dereita dos científicos presentes sentados situada entre Wilhelm Wien e Henri Poincaré. Dereita, o cuarto pola dereita, é Rutherford, e o segundo é Einstein, á dereita de todo, Paul Langevin organizador do congreso.
  • Robert Reid. Marie Curie, Nova York, New American Library, 1974.
  • Teresa Kaczorowska. Córka mazowieckich równin, czyli Maria Skłodowska–Curie z Mazowsza (Filla das chairas masovianas: Maria Skłodowska–Curie de Masovia), Ciechanów, 2007.
  • L. Pearce Williams. "Curie, Pierre and Marie," Encyclopedia Americana, Danbury, Connecticut, Grolier, Inc., 1986, vol. 8, p. 331–32.
  • Barbara Goldsmith. Obsessive Genius: The Inner World of Marie Curie, Nova York, W.W. Norton, 2005, ISBN 0-393-05137-4.
  • Naomi Pasachoff. Marie Curie and the Science of Radioactivity, Nova York, Oxford University Press, 1996, ISBN 0-19-509214-7.
  • Eve Curie. Madame Curie: A Biography, tradución o inglés de Vincent Sheean, Da Capo Press, 2001,ISBN 0-306-81038-7.
  • Susan Quinn. Marie Curie: A Life, New York, Simon and Schuster, 1995, ISBN 0-671-67542-7.
  • Françoise Giroud. Marie Curie: A Life, tradución o inglés de Lydia Davis, Holmes & Meier, 1986, ASIN B000TOOU7Q.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. "Multiple Nobel Laureates" (en inglés). Nobel Laureate Facts. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/facts/. Consultado o 26/08/2013.
  2. K. Kabzinska. "Chemical and Polish Aspects of Polonium and Radium Discovery".Przemysł chemiczny K tal Mark (The Chemical Industry), 77: 104–7, 1998.
  3. Wojciech A. Wierzewski, "Mazowieckie korzenie Marii" ("Marie's Maowsze Rots"), p. 16.
  4. Reid, Robert William (1974). Marie Curie. Londres: Collins. ISBN 0-00-211539-5. "Inusualmente a tan pronta idade, ela convértese naquilo para o que T. H. Huxley inventara xustamente o termo: agnóstica."
  5. Wojciech A. Wierzewski, "Mazowiecki korzenie Marii" ( "Maria's MazowszeRoots"), p. 16.
  6. Marie Curie. Autobiography.
  7. Susan Quinn. Marie Curie: A Life.
  8. Outro dos profesores de Marie no Museo, Napoleon Milic, fora alumno de Robert Bunsen. Véxase Robert Reid. Marie Curie, p. 23–24.
  9. Eve Curie. Marie Curie.
  10. Robert Reid, Marie Curie, p. 24.
  11. Robert Reid, Marie Curie, p. 32.
  12. K. Kabzinska, "Chemical & Polish Aspects of Polonium & Radium Discovery," Przemysł chemiczny (Industria Química), 77:104–7, 1998. Aspectos políticos do nome polonio.
  13. Antoine H. Becquerel. On radioactivity, a new property of matter. Nobel Lecture, 11-12-1903. The Official Web Site of the Nobel Prize.(en inglés)
  14. Biografía de Pierre Curie. The Official Web Site of the Nobel Prize (en inglés).
  15. Marie Curie. Conference Nobel. En: Les Prix Nobel en 1911. Stockholm, Imprimerie Royale P.A. Norstedt & Söner (1912), con unha nota introdutora. Edición facsímile en Arbor (2011) 187 (Extra 2): 31-46. Tradución o inglés en: Radium and the New Concepts in Chemistry Nobel Lecture. The Official Web Site of the Nobel Prize.
  16. Decreto de 8 de marzo de 1995, autorizando el traslado.
  17. Discours du transfert des cendres de Pierre et Marie Curie au Panthéon (en francés).
  18. A primeira foi Sophie Berthelot, en 1907, pero só pola súa condición de esposa do soado químico. Existen hoxe en día numerosas reivindicacións sobre o dereito a estar alí doutras notables mulleres francesas, vid. Femmes au Panthéon.
  19. Ève Curie. Mother's biography (en inglés).
  20. Los méritos de Madame Curie

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Marie Curie
Wikiquote
A Galicitas posúe citas sobre: Marie Curie

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Predecesor:
Hendrik Lorentz
Pieter Zeeman
Premio Nobel de Física
Nobel prize medal.svg

1903
con
Pierre Curie
e
Henri Becquerel
Sucesor:
John William Strutt
Predecesor:
Otto Wallach
Premio Nobel de Química
Nobel prize medal.svg

1911
Sucesor:
Victor Grignard
Paul Sabatier