Lingua paxtúa

Paxtún (پښتو / Pashto)
Pronuncia:	paʂto
Outros nomes:	Paxto, Pushto, Puxto
Falado en:	Afganistán Paquistán.
Rexións:	Asia Central, Asia Meridional
Total de falantes:	Uns 40-50 millóns
Familia:	Indoeuropea  Indoiranias   Irania    orientais     orientais meridionais      Paxtún
Escrita:	Escrita nasgh (nasx)
Estatuto oficial
Lingua oficial de:	Si
Regulado por:	Academia das Ciencias do Afganistán
Códigos de lingua
ISO 639-1:	ps
ISO 639-2:	pus
ISO 639-3:	varios: pus — Paxtún (xenérico) pst — Central Pashto pbu — Northern Pashto pbt — Southern Pashto

O paxtún é un idioma que pertence ás linguas iranias, dentro do seu grupo oriental e á súa vez do sub-grupo meridional. Está emparentado coas linguas do Pamir e un pouco máis afastado do iagnobí e das linguas osetias: o digorés e o iriano. É a lingua máis numerosa en numero de falantes do grupo de linguas iranias orientais. É a lingua oficial de Afganistán xunto co darí; é falada por preto de 40 ou 50 millóns de persoas. Fálase ademais no occidente de Pakistán.

Está escrito cunha versión modificada do alfabeto persa-arábico chamada nash (nasgh).

Estatuto oficial

O paxtún é unha das linguas oficiais do Afganistán segundo a súa Constitución (a outra é o darí),

O sistema de escrita

O alfabeto paxtún

Táboa con as 40 letras paxtúns.

Nome	Transliteración	AFI	Final	Media	Inicial	Illada
alef	ā / aa / ʼ / ʾ / ’	various, including [ɒ]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah / Modelo:Arabiyyah *	ﺍ
be	b	[b]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
pe	p	[p]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
te	t	[t]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
se	s	[s]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
jim	j	[ʤ]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
che	c / č / ch	[ʧ]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
he	h	[h]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
khe	x / kh	[x]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
dāl	d	[d]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
zāl	z	[z]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
re	r	[ɾ]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
ze	z	[z]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
zhe	ž / zh	[ʒ]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
sin	s	[s]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
šin	š / sh	[ʃ]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
sād	s	[s]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
zād	z	[z]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
tā	t	[t]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
zā	z	[z]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
eyn	ʻ / ‘	[ʔ]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
qeyn	q / gh	[ɣ] / [ɢ]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
fe	f	[f]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
qāf	q / gh	[q] / [ɢ]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
kāf	k	[k]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
gāf	g	[g]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
lām	l	[l]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
mim	m	[m]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
nun	n	[n]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
vāv	v / u / ow	[v] / [u]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
he	h	[h]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah
ye	y , i	[j] , [i]	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah	Modelo:Arabiyyah

---

1. حرف اشکـال اســـم Name Note Unicode

0 ٔ ـٔ همزه hamzah U+0654 1 ا ‍ا الف alif U+0627 1a آ ‍آ الفِ مدّی alif-i maddī U+0622 2 ب ب‍ ‍ب‍ ‍ب بې bē U+0628 3 پ پ‍ ‍پ‍ ‍پ پې pē fa U+067E 4 ت ت‍ ‍ت‍ ‍ت تې tē U+062A 5 ټ ټ‍ ‍ټ‍ ‍ټ ټې t.ē ps U+067C 6 ث ث‍ ‍ث‍ ‍ث ثې sē ar U+062B 7 ج ج‍ ‍ج‍ ‍ج جیم jīm U+062C 8 چ چ‍ ‍چ‍ ‍چ چې čē = chē fa U+0686 9 ځ ځ‍ ‍ځ‍ ‍ځ ځې dzē ps U+0681 10 څ څ‍ ‍څ‍ ‍څ څې tsē ps U+0685 11 ح ح‍ ‍ح‍ ‍ح حای حطی Hā-yi HuTTī ar U+062D 12 خ خ‍ ‍خ‍ ‍خ خې xē = khē U+062E 13 د ‍د دال dāl U+062F 14 ډ ‍ډ ډال d.āl ps U+0689 15 ذ ‍ذ ذال zāl ar U+0630 16 ر ‍ر رې rē U+0631 17 ړ ‍ړ ړې r.ē ps U+0693 18 ز ‍ز زې zē U+0632 19 ژ ‍ژ ژې žē = zhē fa U+0698 20 ږ ‍ږ ږې ž.ē | ğ'ē ps U+0696 21 س س‍ ‍س‍ ‍س سین sīn U+0633 22 ش ش‍ ‍ش‍ ‍ش شین šīn = shīn U+0634 23 ښ ښ‍ ‍ښ‍ ‍ښ ښین š.īn | x'īn ps U+069A 24 ص ص‍ ‍ص‍ ‍ص صاد Sād ar U+0635 25 ض ض‍ ‍ض‍ ‍ض ضاد Żād ar U+0636 26 ط ط‍ ‍ط‍ ‍ط طا ، طوې Tā, Twē ar U+0637 27 ظ ظ‍ ‍ظ‍ ‍ظ ظا ، ظوې Zā, Zwē ar U+0638 28 ع ع‍ ‍ع‍ ‍ع عین ‘ayn ar U+0639 29 غ غ‍ ‍غ‍ ‍غ غین ğayn = ghayn U+063A 30 ف ف‍ ‍ف‍ ‍ف فې fē U+0641 31 ق ق‍ ‍ق‍ ‍ق قاف qāf U+0642 32 ك ك‍ ‍ك‍ ‍ك كاف kāf U+0643 32a ک ک‍ ‍ک‍ ‍ک کاف kāf U+06A9 33 گ گ‍ ‍گ‍ ‍گ گاف gāf fa U+06AF 33a ګ ګ‍ ‍ګ‍ ‍ګ ګاف gāf ps U+06AB 34 ل ل‍ ‍ل‍ ‍ل لام lām U+0644 35 م م‍ ‍م‍ ‍م میم mīm U+0645 36 ن ن‍ ‍ن‍ ‍ن نون nūn U+0646 37 ڼ ڼ‍ ‍ڼ‍ ‍ڼ ڼون ، ڼوڼ n.ūn, n.ūn. ps U+06BC 38 و ‍و واو wāw U+0648 38a ؤ ‍ؤ واوِ مهموز wāw-i mahmūz U+0624 39 ه ه‍ ‍ه‍ ‍ه های هوّز hā-yi hawwaz U+0647 39a ۀ ‍ۀ های مهموز hā-yi mahmūz U+06C0 40 ي ي‍ ‍ي‍ ‍ي ياي معروف yā-yi ma‘rūf U+064A 40a ی ی‍ ‍ی‍ ‍ی یای معروف yā-yi ma‘rūf U+06CC 40b ې ې‍ ‍ې‍ ‍ې یای مجهول yā-yi majhūl ps U+06D0 40c

 ئ
 ئ‍ ‍ئ‍ ‍ئ
 همزه ؛

یای فعلی hamzah; yā-yi fi‘lī U+0626

40d ۍ ‍ۍ یای تانیث yā-yi tānīs ps U+06CD 40e ے ‍ے یای مجهول yā-yi majhūl PK U+06D2 40f ۓ ‍ۓ یای مهموز yā-yi mahmūz PK U+06D3

---

O alfabeto paxtún consta de 40 letras coas seguintes formas: Symbol 0, except on letter 9, denotes a glottal stop ‹’› or a shwa ‹ă›. Letter 1a denotes ‹’ā›. Letters 32a, 33a, 40a are glyph variants of letters 32, 33, 40. Letter 40b denotes ‹ē›. Letter 40c denotes final ‹ăy› or medial ‹’›. Letter 40d denotes final ‹ăy› in feminine nouns. Letter 40e denotes final ‹ē› or final ‹ay›. Letter 40f denotes final ‹ăy›.

Notas ar Mainly in Arabic loanwords fa Letter from the Persian (Farsi) alphabet ps Letter peculiar to Pashto PK Letter used in Peshawar, Pakistan

Dialectos

Meridional occidental:	[ts]	[dz]	[ʂ]	[ʐ]	[ʒ]
Meridional oriental:	[ts]	[dz]	[ʃ]	[ʒ]	[ʒ]
Setentrional occidental:	[s]	[z]	[ç]	[j]	[ʒ]
Setentrional oriental:	[s]	[z]	[x]	[g]	[d͡ʒ]

Fonoloxía

Vogais

	Anterior	Central	Posterior
Pechada	i		u
Media	e	ə	o
Aberta		ɑ

O paxtún ten tamén os ditongos: /aj/, /əj/, /aw/

Consoantes

	Labial	Dental	Retroflexa	Post- alveolar	Palatal	Velar	Uvular	Glotal
Nasal	m	n	ɳ
Oclusiva	p b	t d	ʈ ɖ			k g	q	ʔ
Fricativa	f v	s z	ʂ ʐ	ʃ ʒ		x ɣ		h
Africada		ts dz		tʃ dʒ
Approximant		l	ɻ		j	w
Rhotic		r	ɺ̡

Algúns exemplos en lingua paxtúa

Asalam u alaikum - Ola
Ho - Si
Na - Non
Hartsei samdi! -
Lütfan -
Manana - Graciñas
Wobaxa - Síntoo
Stanum tse dæi? - Como te chamas?
Zema num... dæ - Chámome ...
Tha tsanga yei? - Como estás?
Da shh-dæ -
kala? - Onde?
Tso bajy dhi? - Que hora é?
Sahar - mañá (substantivo)
Saba - mañá (adverbio)
Pir/doshambá - luns
Naha/Mangle - martes
Yakshambá/atwar - domingo
Daxodei pei aman -

Bibliografía

• Tegey, Habibullah; Robson, Barbara: Pashto Reader Passages in Transcription, 1992. Center fo Applied Linguistics, Washington D.C., Department of Education, Washington D.C. [1]
• Tegey, Habibullah; Robson, Barbara: Beginning Pashto Textbook and (Revised Editions), 1993. Center fo Applied Linguistics, Washington D.C., Department of Education, Washington D.C. [2]
• Tegey, Habibullah; Robson, Barbara: Pashto Conversation Manual and Tapescript, 1993. Center fo Applied Linguistics, Washington D.C., Department of Education, Washington D.C.
• Tegey, Habibullah; Robson, Barbara: Intermediate Pashto Textbook and Workbook (Revised Editions), 1993. Center fo Applied Linguistics, Washington D.C., Department of Education, Washington D.C. [3]
• Tegey, Habibullah; Robson, Barbara: Pashto-English Glossary for the CAL Pashto Materials, 1993. Center fo Applied Linguistics, Washington D.C., Department of Education, Washington D.C. [4]