Lingua cheroqui

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Cheroqui
ᏣᎳᎩ ᎦᏬᏂᎯᏍᏗ
Tsalagi Gawonihisdi'
Pronuncia: [dʒalaˈɡî ɡawónihisˈdî]
(dialecto de Oklahoma)
Falado en: Estados Unidos da América
Rexións: Oklahoma e Qualla Boundary, Carolina do Norte
Total de falantes: 10.400 (2010)[1]
~22.000 (como segunda lingua);[2][3][4][5]O 17% dos cheroquis poden falala[6]
Familia: Americana
 Iroqués
  Iroqués do sur
   Cheroqui
Escrita: Silabario cheroqui, latino
Códigos de lingua
ISO 639-1: chr
ISO 639-2: chr
ISO 639-3: chr
SIL: NAV
Localización orixinal dos falantes de cheroqui
Distribución actual

O cheroqui (en cheroqui: ᏣᎳᎩ ᎦᏬᏂᎯᏍᏗ Tsalagi Gawonihisdi) é unha lingua americana da familia iroquesa, falada polo pobo cheroqui. É característica a súa carencia das oclusivas labiais p e b. Escríbese en alfabeto latino e en silabario cheroqui.

Localización actual dos falantes de cheroqui, Oklahoma ó oeste e Carolina do norte ó leste.

Fonoloxía[editar | editar a fonte]

Consoantes[editar | editar a fonte]

O cheroqui ten once consoantes fonémicas:

Labial Alveolar Palatal Velar Glotal
Oclusiva t k ʔ
Africada ʦ
Fricativa s h
Nasal m n
Aproximante l j ɰ

Vocais[editar | editar a fonte]

O cheroqui ten seis vogais fonémicas:

Anterior Media Posterior
Pechada i u
Intermedia e ə̃ o
Aberta a

Ditongo[editar | editar a fonte]

O cheroqui posúe un único ditongo nativo:

  • /ai/

Como excepción atópase o uso moderno en Oklahoma da palabra automobil, que ten os fonemas ingleses de /ɔ/ e /b/.

Ton[editar | editar a fonte]

O cheroqui é unha lingua tonal.

Silabario cheroqui[editar | editar a fonte]

O cheroqui escríbese mediante un silabario inventado por Sequoyah (tamén chamado George Guess). Neste sistema, cada símbolo representa unha sílaba e non un fonema. Os 85 caracteres do silabario cheroqui ofrecen un método axeitado de escritura para a súa lingua. Aínda que algúns símbolos aseméllanse ás letras do alfabeto latino, os sons son completamente diferentes (a forma da letra cheroqui que corresponde ó son da nosa "a" parécese á letra "D" maiúscula latina, por exemplo). Sequoyah tiña visto a lingua inglesa escrita, pero non sabía como escribila. Tódolos casos que se coñece nos que unha persoa ideou un xeito de escritura tras ver escritura fonética que descoñecían, resultaron en silabarios.

(No seguinte gráfico a "v" corresponde a unha vogal nasalizada.)

Cherokee Syllabary.svg

En computadoras[editar | editar a fonte]

O cheroqui represéntase en Unicode, no character range U+13A0 to U+13F4.

    0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A B C D E F
13A0  
13B0  
13C0  
13D0  
13E0  
13F0                        

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Lewis, M. Paul (2009). "Cherokee: Language of United States". Ethnologue (on-line). Ethnologue: Languages of the World (sixteenth edition). http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=chr. Consultado o 3 May 2012.
  2. "Native Languages of the Americas: Cherokee (Tsalagi)". Native Languages of the Americas. http://www.native-languages.org/cherokee.htm. Consultado o May 22, 2014.
  3. Erro no código da cita: Etiqueta <ref> non válida; non se forneceu texto para as referencias de nome Mingo
  4. Erro no código da cita: Etiqueta <ref> non válida; non se forneceu texto para as referencias de nome Museum
  5. "Cherokee Syllabary". http://www.omniglot.com/. http://www.omniglot.com/writing/cherokee.htm. Consultado o May 22, 2014.
  6. "The Cherokee Nation & its Language". University of Minnesota: Center for Advanced Research on Language Acquisition. 2008. http://www.carla.umn.edu/conferences/past/immersion2008/documents/Peter_L_CherokeeNation.pdf. Consultado o May 22, 2014.
Wikipedia
Existe unha versión da Wikipedia en Lingua cheroqui.