Lamigueiro

Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Lamigueiro.

Os lamigueiros ou choupos son espécies arbóreas pertencentes ao xénero Populus. O xénero comporta unhas 40 especies de árbores e arboriñas das zonas temperadas e frías setentrionais. Aparecen no Cretáceo Inferior, mais é no Terciario cando acadan unha ampla representación. Pertencen á familia das salicáceas. En Galicia non son moi comúns as especies bravas, atopando, porén, moitos exemplares de lamigueiros negros e brancos en parques e xardíns urbanos e reforestacións á beira dos regos para produción de madeira. Nalgúns lugares téñense mesmo naturalizado.

Etimoloxía

Nome científico

O nome do xénero: Populus, do que derivan as formas tamén galegas: choupo e chopo, vén do latín: pōpŭlus, termo de orixe descoñecida, aínda que seguramente se refrira ao pobo, evocando ás prazas públicas en tempos romanos, normalmente sombreadas con estas árbores.

Nome común en galego

O termo galego lamigueiro fai referencia á preferencia das especies a medrar en solos húmidos, brañas ou lameiros. Precisamente o nome viría de lama, termo de orixe celta, co mesmo significado, barro, lodo

Con todo é complicado en galego dar un nome común ao xénero Populus por non seren especies moi abundantes de xeito espontáneo en Galiza. O termo lamigueiro recóllese no dicionario da Real Academia Galega e noutros dicionarios anteriores tanto para a especie Populus alba coma Populus nigra; e en xeral para outras especies de ribeira coma os ulmeiros (Ulmus spp.) ou incluso os lodoeiros (Celtis spp.). O nome chopo que viría directamente do latín popŭlus soe reservarse para o Populus nigra e o de álamo para o Populus alba. O termo choupo non está recollido pola RAG, mais aparece coma variante en varios dicionarios galegos ademais de ser o nome portugués.

Localización

Atópanse en todas as rexións temperadas do hemisferio norte de onde son oriundas e nas do hemisferio sur como plantas introducidas. Actualmente a súa área de dispersión inclúe América do Norte e Asia central.

Os híbridos desta especie están moi estendidos, sobre todo orientada ao seu potencial produtor de madeira.

Descrición

Árbores ou arboriñas, de follas simples, alternas e caedizas, habitualmente anchas e de bordos enteiros, aserrados, dentados, lobulados ou festoneados. As xemas áchanse cubertas por escamas. O pecíolo é longo e glanduloso, con frecuencia aparece comprimido lateralmente, o que confire gran mobilidade á folla.

O froito ten forma de cápsula, lampiño, dehiscente , de cor verdosa que se torna parda ao madurar. Ceiba numerosas sementes miúdas arrodeadas dunha especie de flocos de cotón.

Son especies de luz e de temperamento robusto. Soen amosar grande avidez pola auga, polo que é frecuente encontralos á beira de regueiros superficiais ou delatando cursos subterráneos. De crecemento rápido, poden acadar grandes talles. As necesidades en canto a nutrientes son elevadas.

Especies

Lamigueiros en Galilea (A Rioxa- España).

* Populus sección Aegiros – Lamigueiros negros pu choupos América do Norte, Europa, Asia occidental; clima temeperado

• • Populus deltoides – Lamigueiro negro de América do Norte (leste de América do Norte)
  • Populus fremontii (Oeste de Norteamérica)
  • Populus nigra – Lamigueiro negro, chopo negro ou álamo negro (Europa) Ubicado aquí polo ADN nuclear; cpDNA colócao na sección Populus. Especie abundante na Península Ibérica. Plantado como ornamental e para uso forestal (non moi abondoso) en Galicia.
    • Populus x canadensis – Lamigueiro canadense. Híbrido entre Populus nigra × Populus deltoides)
    • Populus nigra 'Italica' – Lamigueiro piramidal, cultivar do lamigueiro negro seleccionado en Lombardía no século XVII e que se usa con motivos ornamentais.

• Populus sección Populus – Lamigueiros tremedores e Brancos. Clima subártico circumpolar e temperado frío, e montañas máis ao sur.
  • Populus tremula – Lamigueiro tremo ou álamo tremo, tremedor (Europa, Asia septentrional). Especie abundante na Península Ibérica.
  • Populus adenopoda (Asia oriental)
  • Populus alba – Lamigueiro branco, álamo branco, chopo prateado (Dende a Europa meridional a Asia central). Especie abundante na Península Ibérica. De uso en xardinería en Galicia.
    • Populus alba 'Bolleana' ou Populus alba var. pyramidalis Bunge– Choupo boleana, Lamigueiro prateado columnar ou piramidal. Oriundo do Turkestán, moi utilizado como árbore ornamental na Europa temperada e mediterránea.
    • Populus × canescens – Lamigueiro cano (segundo algúns autores híbrido entre o Populus alba e o Populus tremula).
  • Populus davidiana (Asia oriental)
  • Populus grandidentata (Norteamérica oriental)
  • Populus sieboldii (Asia oriental)
  • Populus tremuloides (Norteamérica)

Follas de Populus lasiocarpa

• Populus sección Tacamahaca Norteamérica, Asia; clima temperado fresco.
  • Populus angustifolia (Centro de Norteamérica)
  • Populus balsamifera (= P. candicans, P. tacamahaca)
  • Populus cathayana (Nordeste de Asia)
  • Populus koreana J.Rehnder (Nordeste de Asia)
  • Populus laurifolia (Asia central)
  • Populus maximowiczii A.Henry (Nordeste de Asia)
  • Populus simonii (Nordeste de Asia)
  • Populus szechuanica (Nordeste de Asia) Ubicado aquí polo ADN nuclear; cpDNA colócao na sección Aegiros.
  • Populus trichocarpa (Oeste de Norteamérica)
  • Populus tristis (Nordeste de Asia) Ubicado aquí polo ADN nuclear; cpDNA colócao na sección Aegiros.
  • Populus ussuriensis (Nordeste de Asia)
  • Populus yunnanensis (Leste de Asia)

• Populus sección Leucoides Norteamérica oriental, Asia oriental; clima temperado
  • Populus heterophylla (Sueste de Norteamérica)
  • Populus lasiocarpa (Asia oriental)
  • Populus wilsonii (Asia oriental)

• Populus sección Turanga – Lamigueiros subtropicais. Sudoeste de Asia, leste de África; clima subtropical a tropical
  • Populus euphratica – Choupo do Éufrates (Sudoeste de Asia)
  • Populus ilicifolia (Leste de África)

• Populus sección Abaso – Lamigueiros mexicanos. México; clima subtropical a tropical
  • Populus guzmanantlensis (México)
  • Populus mexicana (México)

Usos - populicultura

Cultivado en lameiros e estacións húmidas de auga movida e rica en nutrientes, é aproveitado especialmente en España polo seu rápido crecemento (baixo liñas de mellora xenética); presenta fustes longos e rectos, e soe plantarse en formacións regulares chamadas en castelán: choperas (formación de lamigueiros).

A madeira é de boa calidade malia ser unha especie de crecemento rápido: en bos solos chega a medrar máis de 20 m³/ha/año. Se se seguiu un bo itinerario silvícola a madeira se destina a mobles de baixa densidade, costeiros e chapa; mais o seu uso máis salientábel é o da indústria do taboleiro contrachapado. Se presenta unha diminución de calidade notábel e non satisface a demanda do contrachapado, destínase á industria de trituración devaluándose así o prezo por métro cúbico.

Tamén pode mencionarse o uso para caixas de madeira típicas da froita e como soporte de lenzos na pintura, como por exemplo na Mona Lisa.

Son tamén apreciados coma árbores de sombra en parques e paseos.

Son utilizados no sur da Arxentina como cortinas forestais cortaventos.

Un dos usos máis interesantes das árbores pertencentes a este xénero é o seu uso en fitorremediación, tanto usando directamente a planta como a partir dela, consiguiedo, mediante biotecnoloxía, replicar a súa capacidade para acumular xenobióticos noutras especies.

Aromia moschata, un cerambícido que ataca os lamigueiros brancos.

Curiosidades

• Nalgunhas zonas de Galicia se lle chama lamagueiro ao lodeiro (Celtis australis).

Véxase tamén

Ligazóns externas

• Santacruz en inta.gov.ar
• Populicultura