Illa de Pascua - Rapa Nui

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Coordenadas: 27°7′S 109°22′W / 27.117°S 109.367°W / -27.117; -109.367

Illa de Pascua
Flag of Rapa Nui, Chile.svg Escudo de la Isla de Pascua.svg
Bandeira Escudo
Localización
Localización da illa de Pascua
Océano Pacífico
Datos
Capital Hanga Roa
País Flag of Chile.svg Chile
Linguas español, rapanui
Poboación (2007) 3.791 hab.
Superficie 163´6 km²
Densidade 23´17 hab/km²
Concellos
Coordenadas 27°7′S 109°22′W / 27.117°S 109.367°W / -27.117; -109.367
Maior Altura 507 m. Maunga Terevaka

A Illa de Pascua é unha illa oceánica que pertence a Chile, famosa polas súas enormes estatuas de pedra coñecidas como moais. Fai parte da V Rexión de Valparaíso. En rapanui, o idioma local, é denominada Rapa Nui (illa grande), Te pito o te henúa (embigo do mundo) e Mata ki te ranxi (ollos fixos no ceo).

Xeografía[editar | editar a fonte]

A Illa de Pascua é un illa volcánica situada na Polinesia, ao sur do Océano Pacífico (27º 09' latitude Sur e 109º 27' lonxitude Oeste) e a 3.700 quilómetros de distancia da costa leste do Chile, posuíndo así un clima subtropical. A súa orixe volcánica remete á fusión de tres volcáns. O mais antigo deles é o Poike, con 3 millóns de anos, seguido polo volcán Rano Raraku, de 2.5 millóns de anos e, por fin, o máis novo deles, chamado de Maunga Terevaka (de 12.000 a 10.000 anos). A illa ocupa unha área de 163 km cadrados.

A illa sitúase sobre a Placa de Naza, preto dunha microplaca tectónica chamada "de Illa de Pascua" que se orixina na zona de diverxencia entre a de Naza e a Placa Pacífica. Esta zona de diverxencia é a que produce un alto vulcanismo que, tras millóns de anos, deu orixe á illa. Fai aproximadamente tres millóns e medio de anos, os volcáns submarinos comezarían a emerxer: primeiro foi o Poike, logo o Maunga Terevaka e, finalmente, o Rano Kao. Estes tres volcáns conformarían os vértices do triángulo que forma a illa. Posteriormente, máis de 70 cráteres xurdirían para dar forma definitiva á illa, modelada ademais pola erosión mariña.

Como a illa atópase sobre a Placa de Naza, Rapa Nui móvese a unha velocidade de 9 centímetros ao ano cara á costa chilena, debido ao fenómeno de subducción entre Naza e a Placa Suramericana.

Relevo[editar | editar a fonte]

Vista interior do cráter do Rano Kau

A illa ten unha forma de triángulo rectángulo con lados de 16, 18 e 24 quilómetros e "hipotenusa" correspondente á costa oriental. En cada vértice sitúanse tres volcáns inactivos. Ao norte atópase o Maunga Terevaka que con 539 metros de altitude é o punto máis alto da illa; polo suroriente sitúase o Puakatike ou Poike con 377 m e ao surponiente atópase o cráter do Rano Kau con 324 m, en cuxo interior existen diversas lagoas. Outros cerros de importancia son o Rano Aroi e o Rano Raraku.

O resto das illa corresponde a lombas e ladeiras. A costa, en tanto, é escarpada e rochosa cunha serie de illotes próximos, como o Motu Nui, Motu Iti e Motu Kaukau no extremo suroeste, o illote Motu Tautara na costa poñente e o Motu Marotiri na costa occidental. As únicas excepcións son a costa fronte a Hanga Roia e o sector de Anakena, onde se sitúa a praia do mesmo nome e a praia de Ovahe.

Clima[editar | editar a fonte]

A illa posúe un clima subtropical debido á súa localización ao sur do Trópico de Capricornio sumada á influencia dos ventos e as correntes mariñas. A temperatura media anual é de 21,8 °C alcanzando o seu máximo de 24,6 °C en xaneiro e o mínimo de 19,2 °C durante agosto, polo que en xeral os invernos e veráns son tépedos.

As precipitacións repártense ao longo do ano, sen baixar dos 90mm nin superar os 150 mm mensuais, cunha leve alza durante os meses de abril e maio. As choivas son esporádicas e breves, e as súas augas son absorbidas rapidamente polo chan, polo que non existen nin canles fluviais nin grandes reservas acuíferas, fóra dos lagos nos cráteres volcánicos.

O clima pascuense vese fortemente influenciado pola próxima e fría corrente de Humboldt e polos ventos provenientes desde a Antártida.

Mapa topográfico da illa

A illa antes dos europeos[editar | editar a fonte]

A historia[editar | editar a fonte]

O inicio da colonización das illas do océano Pacífico ocorre sobre o ano 1500 a. C., cando os pobos negroides da Oceanía efectúan unha viaxe polas illas localizadas ao leste da actual Australia, mais precisamente as illas da Melanesia, Micronesia e da chamada Polinesia francesa. Sobre o 150 a. C. chegaron ás illas Marquesas e no 500 xa ocuparan a illa de Pascua.

Esas persoas levaron canda si desde plantas necesarias para a súa alimentación, como a banana e a batata doce, como tamén cans, porcos, galiñas e ata mesmo ratos.

Os moais[editar | editar a fonte]

Os moais eran estatuas esculpidas a partir das pedras do volcán Rano Raraku. Estaban dispostas en diversos santuarios que tiñan de media cinco estatuas.

Moai en Rano Raraku, Illa do Leste.

O rongo rongo[editar | editar a fonte]

Atopáronse na illa taboletas cunha escritura misteriosa. Tal escritura, coñecida como Rongorongo, nunca foi descifrada a pesar do traballo de varias xeracións de lingüistas. Un profesor húngaro, Guillaume de Hevesy, no 1932 chamoulle a atención as aparentes similitudes entre algúns caracteres do rongorongo da Illa Oriental e as da civilización prehistórica do Vale do Indo, na India, correlando ducias de sinos cos selos de Mohenjo-daro. Esta correlación foi republicada mais tarde, por exemplo por Z.A. Simon (1984: 95). O rongorongo pode significar paz-paz, e os seus textos puideran rexistrar documentos ou tratados de paz, posiblemente entre os "orellas longas" e os conquistadores "orellas curtas". Non obstante, tales explicacións son fortemente discutidas.

A illa despois dos europeos[editar | editar a fonte]

A descuberta da illa polos europeos deuse séculos despois da chegada de seus primeiros habitantes. Na noite do 5 de abril do 1722, un día antes do domingo de Pascua, o comandante neerlandés Jacob Roggeveen[1], xunto cos seus mariñeiros, desembarcou dos seus 3 navíos nunha das praias da illa. Dese xeito, cando puideron coñecer efectivamente a illa na mañá do día 6, bautizárona como Illa de Pascua.

Poboación[editar | editar a fonte]

A illa posúe actualmente cerca de 3.300 habitantes, case todos eles concentrados na cidade de Hanga Roa. Os idiomas falados na illa son o español e mailo rapanui (ambos oficiais).

Goberno e Administración[editar | editar a fonte]

Actualmente a Illa de Pascua é unha provincia de Chile, administrada por un goberno electo polo presidente chileno.

Cultura[editar | editar a fonte]

En febreiro de cada ano celébrase a festa do Tapati, a principal actividade artístico-cultural de Rapa Nui, que comeza a primeira semana de febreiro e dura aproximadamente dúas semanas. Nesta festividade realízanse unha serie de cerimonias ancestrais como a competición de pintura corporal (ou Takona), o relato de historias épicas e lendas (Riu) e o descenso a gran velocidade por unha ladeira sobre troncos de plátanos (ou Haka Pei) e a elección da raíña da illa, que é coroada a primeira lúa chea do mes. Esta festividade enche a capacidade hoteleira e alimentaria de Rapa Nui.

Mitoloxía[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Mitoloxía rapanui.

A mitoloxía da illa de Rapa Nui presenta características únicas; produto de que esta illa é a máis afastada das illas polinésicas, que era orixinalmente transmitidas en forma oral, e posteriormente rexistradas en forma escrita logo da chegada dos occidentais.

Entre os mitos máis importantes atopamos o da chegada do Pobo rapanui dende o continente de Hiva, o culto ó deus Makemake, que está representado en Rapa Nui como o creador do mundo, e o posterior culto ó Tangata Manu (o home-paxaro).

Cultura[editar | editar a fonte]

No ano 1994 realizouse a película estadounidense Rapa Nui, dirixida por Kevin Reynold e producida por [[Kevin Costner].

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Ana María Errázuriz Manual de geografía de Chile. Andres Bello, 1998, páxina 26

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Países do mundo | Oceanía
Australia | Estados Federados de Micronesia | Fidxi | Illas Salomón | Illas Marshall | Kiribati | Nauru | Nova Zelandia | Papúa Nova Guinea | Samoa Occidental | Timor Leste | Toquelau | Tonga | Tuvalu | Vanuatu
Países con parte do seu territorio en Oceanía

Estados Unidos | Chile | Indonesia

Países semiautónomos e estados libres asociados

Niue | Toquelau