Illa de Man - Ellan Vannin
Na Galipedia, a wikipedia en galego.
- Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Man (homónimos).
| Ellan Vannin Isle of Man |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
A Illa de Man (Isle of Man, en inglés; Ellan Vannin en manxés), ubicada no Mar de Irlanda entre Inglaterra, Escocia, Gales, e Irlanda, é unha Dependencia da Coroa Británica, pero en termos formais non pertence ó Reino Unido nin á Unión Europea (UE).
Índice |
[editar] Historia
- Artigo principal: Historia da Illa de Man.
A Illa de Man formou un posto avanzado do reino viquingo dende arredor do ano 900 d.d.C e parte do reino noruegués das Hébridas até o século XIII, momento en que pasou a ser administrada pola coroa escocesa. No século XIV foi transferida ó control inglés e á Coroa Británica en 1765.
Unha das actuais inquedanzas da illa inclue resucitar o unha vez case extinto manxés e a recente e significativa inmigración de persoas de procedencia non manxesa que presta servizos no sector financeiro.
[editar] O período celta
O asentamento dos pobos celtas remóntase cara ao 500 a.C.. A lingua manesa, pertencente á pola celtiga, comezará a pasar dun dialecto a unha lingua propia só a partir do século V .
O cristianismo foi importado á Illa de Man polo pai irlandés San Patricio, con el chegaron despois moitos pais de países celtas, e de Irlanda en particular, a efectuar misións cristiás a partir do ano 500 dc, nun territorio todavía moi sometido á influencia dos druídas.
Estes misioneiros contribuíron á edificación de pequenas capelas nas que pregaban. Pero a falta de espazo obrigaba a practicar os bautismos e a predicación a ceo aberto.
Áchanse sobre a illa 35 cruces celtas (chamadas keeills), pero existían alí canto menos 174 polo que citan documentos antigos . Estas cruces foron xeralmente erixidas sobre monumentos funerarios. As numerosas igrexas e as capelas teñen sido edificadas sobre o emprazamento de keeills.
[editar] Goberno e política
O soberán da Illa de Man é o Rei de Gran Bretaña en calidade de Señor de Man (actualmente a raíña Sabela II). Represéntalle na illa un Gobernador Xeral, que é elixido pola Coroa por un período de cinco anos. A illa de Man goza dun goberno, un parlamento e un sistema xudicial totalmente independente do británico. Porén, os cidadáns de Man son cidadáns británicos.
A Coroa inglesa ten a responsabilidade última da dirección da administración da illa de Man, para o cal sérvese dos membros do Goberno británico, os cales actúan -nestes asuntos- en calidade de conselleiros da Raíña.
Aínda que o sistema xurídico británico non abrangue a illa de Man, o sistema legal de Man basease nos principios do dereito común inglés.
[editar] Organización político-administrativa
A Illa de Man está dividida en seis distritos administrativos, chamados "sheadings". Os seis "sheadings" son Ayre, Glenfaba, Garff, Michael, Rushen e Middle. Os "sheadings" forman a base dalgúns distritos electorais e cada un ten un "coroner". Este oficio non debe ser confundido co de "xuíz de instrucción" (en inglés tamén coroner), un cargo desempeñado habitualmente polo Grande Alguacil. Unha persoa pode desempeñar o papel de "coroner" en máis dun "sheading" ó mesmo tempo.
O termo 'sheading' suponse un vocáblo nórdico para 'división naval'; cada distrito estaba responsabilizado de producir un número concreto de barcos de guerra. Tamén pode ser unha palabra de orixe celta significando 'sexta parte'.
[editar] Xeografía
O monte Snaefell (621 m), domina o centro da illa desde a sua cima e, segundo un antigo dito popular, pódense ver sete reinos: os Reinos de Man, Escocia, Inglaterra, Irlanda, Gales, a Illa de Man e o Ceo.
[editar] Demografía
De acordo co censo do 2001, a Illa de Man é fogar de 76,315 persoas, dos cales aproximadamente 25,347 residen na capital da illa, Douglas (Doolish). Isto fai que a illa teña unha densidade de poboación de 133 hab/km².
[editar] Cultura
A cultura da illa de Man está fortemente influenciada polos seus orixes célticos e nórdicos. Esta actualmente disfrutando dun renacer do idioma gaélico autóctono ( o manxés) (Gaelg). Aínda que o derradeiro falante nativo morreu en 1974, cos nenos pequenos está volvendose a empregar o manxés. Hai hoxe 27 falantes nativos e outros 650 falantes. O manxés está estreitamente relacionado co Gaélico escocés e o Irlandés. Unha amplamente coñecida expresión manxesa é "Traa Dy Liooar", significando "o tempo basta" e representa un esteorotípico aspecto da actitude dos manxeses ante a vida.
