Hormona tiroidea

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Tiroxina (T4)
Tiroxina, T4. As bólas violetas representan átomos de iodo.
Triiodotironina, T3

As hormonas tiroideas son as tres hormonas producidas pola glándula tiroide, que son a tiroxina, triiodotironina e calcitonina, aínda que en certos contextos o termo só se usa para referirse ás dúas primeiras.

A tiroxina (T4) e triiodotironina (T3), son hormonas cunha estrutura química baseada no aminoácido tirosina (non confundir coa hormona tiroxina) e que conteñen iodo, producidas pola glándula tiroide, que son as principais responsables da regulación do metabolismo. A principal forma circulante no sangue de hormona tiroidea é a tiroxina (T4), que ten unha vida media maior ca a outra hormona, a triiodotironina ou T3. A razón entre a T4 e a T3 liberadas ao sangue é de aproximadamente 20 a 1. A tiroxina convértese dentro das células en T3 activa (que é 3 ou 4 veces máis potente ca a T4) por acción de encimas deiodinases (5'-iodinase). Despois son procesadas por descarboxilación e desiodinación para producir iodotironamina (T1a) e tironamina (T0a).

Véxase tamén: Tiroxina e Triiodotironina.

Ademais destas hormonas, producidas polas células foliculares tiroideas, na tiroide prodúcese tamén a hormona polipeptídica calcitonina, segregada polas células parafoliculares, que intervén no control dos niveis de calcio do organismo (xunto coa PTH).

Véxase tamén: Calcitonina.

Circulación e transporte da T3 e T4[editar | editar a fonte]

Transporte no plasma sanguíneo[editar | editar a fonte]

A maioría das hormonas tiroideas que circulan polo sangue transpórtanse unidas a proteínas. Só unha pequena fracción das hormonas tiroideas circulantes viaxan libres (non unidas a proteínas) e son bioloxicamente activas, polo que a medición das concentracións de hormonas tiroideas libres ten un grande valor para facer diagnósticos.

Cando a hormona tiroidea está unida a proteínas non é activa, polo que o importante é saber a proporción de T3/T4 libre. Por esta razón, medir só a cantidade de tiroxina total no sangue pode inducir a erros.

Tipo Porcentaxe
unida á globulina fixadora da tiroxina (TBG) 70%
unida á transtiretina ou "prealbumina fixadora da tiroxina" (TTR ou TBPA) 10-15%
unida á albumina (paraalbumina) 15-20%
T4 non unida ou libre (fT4) 0,03%
T3 non unida ou libre (fT3) 0,3%

A T3 e a T4 poden cruzar a membrana celular facilmente, xa que son moléculas lipofílicas, e funcionan asociándose a receptores nucleares do núcleo celular chamados receptores das hormonas tiroideas.

As T1a e T0a teñen cargas positivas, polo que non poden cruzar a membrana, e crese que funcionan por medio do receptor TAR1 ou TA1 (Trace Amine-associated Receptor, receptor asociado a aminas traza), que é un receptor acoplado á proteína G situado na membrana.

Outra ferramenta de diagnóstico importante é a medida da cantidade de hormona estimulanta da tiroide (TSH) presente.

Transporte a través da membrana[editar | editar a fonte]

As hormonas tiroideas son substancias lipofílicas que poden atravesar a membrana celular pasivamente por difusión. Porén, existen polo menos 10 transportadores de iodotironina diferentes xeneticamente regulados e dependentes de enerxía nos humanos, os cales garanten que os niveis intracelulares de hormonas tiroideas sexan maiores ca no plasma sanguíneo ou no fluído intersticial. [1]

Transporte intracelular[editar | editar a fonte]

Sábese pouco sobre a cinética intracelular das hormonas tiroideas. Porén, recentemente demostrouse que o CRYM cristalino (ou THBP, proteína fixadora da hormona tiroidea regulada por NADP+) se une á triiodotironina in vivo.[2]

Funcións da T3 e T4[editar | editar a fonte]

O sistema tiroideo formado polas hormonas T3 e T4.[3]

As hormonas tiroideas activas actúan en case cada célula do corpo. Actúan incrementando a taxa de metabolismo basal, afectan á síntese proteica, axudan a regular o crecemento dos ósos longos (en sinerxía coa hormona do crecemento) e na maduración neuronal, e incrementan a sensibilidade do corpo ás catecolaminas (como a adrenalina) por permisividade (unha hormona é necesaria para a acción doutra). As hormonas tiroideas son esenciais para o correcto desenvolvemento e diferenciación das células do corpo. Estas hormonas tamén regulan o metabolismo das proteínas, graxas, e carbohidratos, afectando ao modo en que as células usan os compostos enerxéticos. Tamén estimulan o metabolismo das vitaminas. A síntese de hormonas tiroideas está influída por numerosos estímulos fisiolóxicos e patolóxicos.

As hormonas tiroideas causan a xeración de calor nos humanos. Porén, as tironaminas (metabolitos das hormonas tiroideas) funcionan por medio de mecanismos descoñecidos inhibindo a actividade neuronal, o que xoga un importante papel nos ciclos de hibernación dos mamíferos e o comportamento de muda de plumaxe das aves. Un efecto da administración de tironaminas é unha drástica caída da temperatura corporal.

Efectos da tiroxina[editar | editar a fonte]

Enfermidades relacionadas[editar | editar a fonte]

Tanto o exceso coma a deficiencia de tiroxina poden causar trastornos.

  • O hipertiroidismo (un exemplo é a enfermidade de Graves) é unha síndrome causada por un exceso de tiroxina libre circulante, ou de triodotironina ou de ambas as dúas. É un trastorno común que afecta a aproximadamente o 2% das mulleres e ao 0,2% dos homes. O termo tirotoxicose úsase ás veces como sinónimo de hipertiroidismo, pero hai sutís diferenzas. Aínda que a tirotoxicose tamén se refire a un incremento de hormonas tiroideas circulantes, pode ser causada pola toma de comprimidos de tiroxina ou por unha sobreactividade da tiroide, entanto que o hipertiroidismo refírese só á sobreactividade tiroidea.
  • O hipotiroidismo (un exemplo é a tiroidite de Hashimoto) consiste nunha deficiencia de tiroxina, triiodiotironina, ou ambas.
  • A depresión pode ás veces ser causada polo hipotiroidismo.[4] Algunhas investigacións [5] indican que a T3 se encontra nas unións sinápticas, e regula a cantidade e actividade da serotonina, norepinefrina (noradrenalina), e ácido gamma-aminobutírico (GABA) no cerebro.

Os nenos nacidos prematuramente poden sufrir trastornos do desenvolvemento neuronal debido á falta de hormonas tiroideas, no momento en que a súa propia glándula tiroide non pode fornecer as hormonas que necesita no período postnatal.[6]

Medicións[editar | editar a fonte]

A tiroxina e a triiodotironina poden medirse como tiroxina libre e triiodotironina libre, que son indicadores da actividade desas hormonas no corpo. Poden medirse tamén como tiroxina total e triiodotironina total, que inclúen tamén as hormonas unidas á globulina fixadora de tiroxina. Un parámetro relacionado é o índice de tiroxina libre, que é a tiroxina total multiplicado polo consumo de hormonas tiroideas, o cal, á súa vez, é unha medida da globulina fixadora de tiroxina non unida a esta.[7]

Usos médicos das hormonas tiroideas T3 e T4[editar | editar a fonte]

Para tratar a deficiencia de hormonas tiroideas (hipotiroidismo) utilízanse tanto a T3 coma a T4. Ambas as dúas absórbense ben no intestino, polo que poden administrarse por vía oral. A forma máis común de tiroxina sintética é a levotiroxina, que é un estereoisómero da tiroxina fisiolóxica (T4 só), que se metaboliza máis lentamente ca a natural e, por tanto, xeralmente só é necesaria unha dose diaria. As hormonas tiroideas desecadas naturais, tamén comercializadas co nome Armour Thyroid, derivan de glándulas de tiroide de porco, e son un tratamento "natural" que contén o 20% de T3 e trazas de T2, T1 e calcitonina. Tamén están dispoñibles combinacións sintéticas de T3/T4 en diferentes proporcións (como o Thyrolar) e medicamentos de T3 pura (Cytomel). A levotiroxina é xeralmente o primeiro tratamento que se utiliza. O tratamento con Armour Thyroid, á parte de evidencias anecdóticas, non mostrou nos ensaios clínicos que sexa máis beneficioso ca as formas biosintéticas. [8]

As tironaminas non teñen aínda usos médicos, aínda que o seu uso foi proposto para a indución controlada da hipotermia, a cal causa que o cerebro entre nun ciclo protector, útil para a prevención de danos durante a isquemia (falta de osíxeno).

A tiroxina sintética produciuse por primeira vez en 1926 por Charles Robert Harington e George Barger.

Formulacións[editar | editar a fonte]

Hoxe moitos pacientes son tratados con levotiroxina, ou unha hormona sintética similar. [9][10][11] Porén, os suplementos de hormona tiroidea natural (extractos de tiroide animal desecados) aínda están dispoñibles nalgúns países. [11] As hormonas tiroideas naturais están utilizándose menos debido ás evidencias de que as variacións das concentracións de hormonas nas tiroides dos animais sacrificados orixina una variable potencia e estabilidade deses preparados. [12][13] A levotiroxina contén só T4 e é, por tanto, bastante inefectiva para os pacientes que non poden converter a T4 en T3.[14] Eses pacientes terán que ser tratados con hormona tiroidea desecada natural, que contén unha mestura de T4 e T3,[11][15][16][17][18] ou cun suplemento de T3 sintética. [19] Nestes casos, prefírese a liotironina sintética debido ás potenciais diferenzas entre os lotes de fármacos de produtos naturais de tiroide. En EEUU algunhas marcas de produtos de hormona tiroidea natural están aprobados pola FDA e outras non. [20][21][22] As hormonas tiroideas son en xeral ben toleradas polo corpo. [10] As hormonas tiroideas non son normalmente perigosas para as mulleres preñadas ou nais lactantes, pero deberían tomarse baixo supervisión médica. De feito, se unha muller con hipotiroidismo non é tratada, o seu fillo ten un maior risco de defectos conxénitos. Cando as mulleres con hipotirodismo quedan preñadas necesitan incrementar a súa dose de hormona tiroidea. [10] Unha excepción é que as hormonas tiroideas poden agravar os problemas cardíacos, especialmente nas pacientes vellas; por tanto, os doctores poden comezar con estes pacientes cunha dose baixa e ila aumentando pouco a pouco para evitar o risco de ataques cardíacos. [11]

Produción de hormonas tiroideas T3 e T4[editar | editar a fonte]

Central[editar | editar a fonte]

Síntese de hormonas tiroideas nunha célula folicular tiroidea:[23]
- A tiroglobulina sintetízase no retículo endoplasmático rugoso e segue a vía secretora para entrar no coloide da luz do folículo tiroideo por exocitose.
- Mentres, un transportador de sodio-ioduro bombea ioduro (I-) por transporte activo ao interior da célula, o cal cruzou previamente o endotelio por mecanismos mal coñecidos.
- Este ioduro entra na luz folicular desde o citoplasma polo transportador pendrina, segundo se cre por transporte pasivo. [24]
- No coloide, o ioduro (I-) é oxidado a iodo (I0) por un encima chamado tiroide peroxidase.
- O iodo (I0) é moi reactivo e únese á tiroglobulina en residuos do aminoácido tirosina da súa cadea proteica (a cal en total contén uns 120 residuos de tirosina).
- En conxugación, os residuos de tirosina adxacentes emparéllanse.
- Todo o complexo volve a entrar na célula folicular por endocitose.
- A proteólise realizada por varias proteases libera moléculas de tiroxina e triiodotironina unidas á proteína, as cales entran na circulación sanguínea por mecanismos aínda mal coñecidos.
Folículos tiroideos. 1. Coloide. 2. Epitelio do folículo. 3. Endotelio vascular.

A tiroide contén células epiteliais, que forman folículos nos que as células epiteliais rodean un oco central cheo dun coloide, onde se acumula a proteína tiroglobulina, que foi producida e excretada ao coloide polas células epiteliais foliculares.

As hormonas tiroideas (T4 e T3) prodúcense nas células foliculares da tiroide e a súa produción está regulada pola hormona estimulante da tiroide (TSH) segregada pola adenohipófise ou pituitaria anterior. Como os efectos da T4 in vivo están mediados pola T3 (a T4 convértese en T3 nos tecidos diana), a T3 é de 3 a 5 veces máis activa ca a T4.

A tiroxina (3,5,3',5'-tetraiodotironina) producida polas células foliculares tiroideas está unida á proteína tiroglobulina do coloide (que non se debe confundir coa proteína para o transporte sanguíneo TBG ou globulina fixadora da tiroxina). A tiroglobulina é cortada encimáticamente para liberar unidades da tiroxina (T4) que leva unida.

A tiroxina orixínase ao unir átomos de iodo ao anel do aminoácido tirosina da tiroglobulina. A hormona tiroxina (T4) contén catro átomos de iodo. A triiodotironina (T3) é idéntica, pero só ten tres átomos de iodo.

O ioduro é absorbido activamente do sangue por un proceso chamado trampa de ioduro. Neste proceso o sodio é cotransportado co ioduro na membrana basolateral da célula cara ao interior da célula e despois concéntrase nos folículos tiroideos ata chegar a unha concentración 30 veces superior á que ten no sangue. Por medio dunha reacción co encima tiroperoxidase, o ioduro únese a residuos de tirosina da tiroglobulina, formando monoiodotirosina (MIT) e diiodotirosina (DIT). A unión de dous residuos de DIT orixina a tiroxina. Combinando unha MIT e unha DIT prodúcese a triiodotironina.

  • DIT + MIT → r-T3 (inactiva bioloxicamente)
  • MIT + DIT → triiodotironina (ou T3)
  • DIT + DIT → tiroxina (ou T4)

Unhas proteases dixiren a tiroglobulina iodada, liberando as hormonas T4 e T3, os axentes bioloxicamente activos da regulación metabólica.

Periférica[editar | editar a fonte]

A tiroxina (T4) crese que funciona principalmente como prohormona e depósito da forma máis activa e principal hormona tiroidea, a T3. A T4 fórmase conforme sexa requirida polo encima iodotironina deiodinase nos tecidos. A deficiencia de deiodinase pode ten efectos similares a unha deficiencia de iodo. A T3 é máis activa ca a T4 e é a forma final da hormona, aínda que está presente en menores cantidades ca a T4.

Inicio da produción no feto[editar | editar a fonte]

A hormona liberadora da tirotropina (TRH) e a hormona estimulante da tiroide (TSH) empezan a segregarse no hipotálamo fetal e a hipófise ás 18-20 semanas de xestación, e a produción fetal de tiroxina (T4) chega a un nivel clinicamente significativo nese período. [25] A triiodotionina (T3) fetal permanece a niveis baixos (menos de 15 ng/dL) ata as 30 semanas de xestación, e aumenta ata 50 ng/dL ao término do embarazo. [25] A autosuficiencia fetal de hormonas tiroideas protexe ao feto contra, por exemplo, as anormalidades no desenvolvemento cerebral causadas polo hipotiroidismo materno. [26]

Efecto da deficiencia de iodo. O bocio.[editar | editar a fonte]

Se hai unha deficiencia de iodo na dieta, a tiroide non poderá producir T3 e T4. A falta destas hormonas tiroideas parará a retroalimentación negativa que estas exercían sobre a hipófise, causando un incremento da produción de hormona estimulante da tiroide, a cal causa que a tiroide aumente de tamaño, dando lugar a unha hipertrofia chamada bocio. A hipertrofia da glándula ten o efecto de incrementar a capacidade de captar o escaso iodo que hai no sangue, tratando de compensar a deficiencia para seguir producindo hormonas tiroideas.

Fármacos antitiroideos[editar | editar a fonte]

A captación de iodo en contra de gradiente de concentración está mediado por un transportador de simporte sodio-iodo e está asociado a unha sodio-potasio ATPase. O perclorato e o tiocianato son substancias que poden competir co iodo neste punto. Compostos como a goitrina poden reducir a produción de hormona tiroidea ao interferiren coa oxidación do iodo. [27]

Herboristería[editar | editar a fonte]

Ningunha planta contén hormonas tiroideas T3 e T4. [15][28] Por tanto, cando está indicado requírese un tratamento con hormona tiroidea sintética ou desecada natural. Pero si hai plantas que poden axudar a tratar a chamada "tiroide lenta" (tiroide que produce reducidas cantidades de hormona, pero que non cesou de producilas totalmente).[29] [28][30] Porén, hai moitas algas comestibles que teñen altas concentracións de iodo, que axudan a evitar deficiencias de iodo e enfermidades como o bocio.

Calcitonina[editar | editar a fonte]

Á parte da tiroxina e triiodotironina, na glándula tiroide prodúcese outra hormona, a calcitonina. A calcitonina é unha hormona polipeptídica de 32 aminoácidos producida polas células parafoliculares da tiroide, que se encontran nos espazos interfoliculares e intercaladas no propio epitelio folicular da glándula. A calcitonina actúa reducindo o nivel sanguíneo de ión calcio, opoñéndose aos efectos da hormona paratiroidea (PTH). En concreto inhibe a absorción de Ca2+ no intestino e a súa reabsorción nos riles e inhibe a actividade dos osteoclastos nos ósos.

Artigo principal: Calcitonina.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Dietrich, J. W., K. Brisseau und B. O. Boehm (2008). "Resorption, Transport und Bioverfügbarkeit von Schilddrüsenhormonen" [Absorption, transport and bio-availability of iodothyronines]. Deutsche Medizinische Wochenschrift 133 (31/21): 1644-8. DOI 10.1055/s-0028-1082780
  2. Satoru Suzuki, Nobuyoshi Suzuki, Jun-ichirou Mori, Aki Oshima, Shinichi Usami and Kiyoshi Hashizume. μ-Crystallin as an Intracellular 3,5,3′-Triiodothyronine Holder in Vivo. MMolecular Endocrinology April 1, 2007 vol. 21 no. 4 885-894. PMID 17264173
  3. References used in image are found in image article in Commons:Commons:File:Thyroid_systbcvhxcxcfffgem.png#References.
  4. Kirkegaard C, Faber J (1998). "The role of thyroid hormones in depression". Eur J Endocrinol 138 (1): 1–9. DOI:10.1530/eje.0.1380001. PMID 9461307. 
  5. Dratman M, Gordon J (1996). "Thyroid hormones as neurotransmitters". Thyroid 6 (6): 639–47. DOI:10.1089/thy.1996.6.639. PMID 9001201. 
  6. Berbel P, Navarro D, Ausó E, Varea E, Rodríguez AE, Ballesta JJ, Salinas M, Flores E, Faura CC, de Escobar GM. (2010). Role of late maternal thyroid hormones in cerebral cortex development: an experimental model for human prematurity. Cereb Cortex. 20(6):1462-75. PMID 19812240.
  7. Military Obstetrics & Gynecology > Thyroid Function Tests In turn citing: Operational Medicine 2001, Health Care in Military Settings, NAVMED P-5139, May 1, 2001, Bureau of Medicine and Surgery, Department of the Navy, 2300 E Street NW, Washington, D.C., 20372-5300
  8. "Thyroxine-triiodothyronine combination therapy versus thyroxine monotherapy for clinical hypothyroidism: meta-analysis of randomized controlled trials." Grozinsky-Glasberg S; Fraser A; Nahshoni E; Weizman A; Leibovici L. J Clin Endocrinol Metab. 2006 Jul;91(7):2592-
  9. Robert Lloyd Segal, MD Endocrinologist
  10. 10,0 10,1 10,2 "preferred thyroid hormone -- Levothyroxine Sodium (Synthroid, Levoxyl, Levothroid, Unithroid)", Retrieved on 2009-3-27
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 "Hypothyroidism Causes, Symptoms, Diagnosis, Treatment Information Produced by Medical Doctors", Retrieved on 2009-3-27
  12. Clyde, PW; Harari AE, Mohamed Shakir KM. (2004). "Synthetic Thyroxine vs Dessicated Thyroid - Reply". JAMA 291 (12): 1445. DOI:10.1001/jama.291.12.1445-b. http://jama.ama-assn.org/content/291/12/1445.2.full. 
  13. Cooper, DS (1989). "Thyroid hormone treatment: new insights into an old therapy.". JAMA 261 (18): 2694–2695. DOI:10.1001/jama.1989.03420180118042. http://jama.ama-assn.org/content/261/18/2694.short. 
  14. Thyroid hormone replacement therapy
  15. 15,0 15,1 "Consequences of Not Taking Thyroid Medications - Implications of Failing to Take Prescription Thyroid Drugs", Retrieved on 2009-3-27
  16. "Armour Thyroid", Retrieved on 4-1-2009
  17. "Nature-Throid", Retrieved on 4-1-2009
  18. "Armour Thyroid Shortages Worsening: What Can Thyroid Patients Do?", Retrieved on 2009-3-27
  19. Liothyronine
  20. "Thyroid Information", Retrieved on 2009-3-27
  21. "Desiccated thyroid in a nutritional supplement | Journal of Family Practice | Find Articles at BNET", Retrieved on 2009-3-27
  22. "Nature-Throid", Retrieved on 4-1-2009
  23. Chapter 48, "SYNTHESIS OF THYROID HORMONES" in: Walter F., PhD. Boron (2003). Medical Physiology: A Cellular And Molecular Approaoch. Elsevier/Saunders. pp. 1300. ISBN 1-4160-2328-3. 
  24. How Iodide Reaches its Site of Utilisation in the Thyroid Gland – Involvement of Solute Carrier 26A4 (Pendrin) and Solute Carrier 5A8 (Apical Iodide Transporter) - a report by Bernard A Rousset. Touch Brieflings 2007
  25. 25,0 25,1 Page 493 (Table 33-3) in: Eugster, Erica A.; Pescovitz, Ora Hirsch (2004). Pediatric endocrinology: mechanisms, manifestations and management. Lippincott Williams & Wilkins - Hagerstwon, MD. ISBN 0-7817-4059-2. 
  26. Zoeller RT (April 2003). "Transplacental thyroxine and fetal brain development". J. Clin. Invest. 111 (7): 954–7. DOI:10.1172/JCI18236. PMC 152596. PMID 12671044. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=152596. 
  27. Spiegel C, Bestetti GE, Rossi GL, Blum JW (September 1993). "Normal circulating triiodothyronine concentrations are maintained despite severe hypothyroidism in growing pigs fed rapeseed presscake meal". J. Nutr. 123 (9): 1554–61. PMID 8360780. http://jn.nutrition.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=8360780. 
  28. 28,0 28,1 "Thyroid Disease: A Natural/Herbal Perspective -- Interview with Shasta Tierra-Tayam, L.Ac", Retrieved on 2009-3-27
  29. “WikiAnswers - Is there are natural herb to take for a sluggish thyroid”, Retrieved on 2009-3-27
  30. "Hypothyroidism Causes, Symptoms, Diagnosis, Treatment Information Produced by Medical Doctors", Retrieved on 2009-3-27

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Tratamento con hormonas tiroideas