Delfínidos

Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Golfiño (homónimos).

Golfiños
Manda de arroaces do Indopacífico no Mar Vermello
Clasificación científica
Reino: Animalia Filo: Chordata Clase: Mammalia Orde: Cetacea Suborde:: Odontoceti Familia: Delphinidae Gray, 1821 Especies: Véxase o texto

Delfínidos (Delphinidade) é unha familia de mamíferos cetáceos odontocetos que inclúe aos golfiños ou delfíns, canda outras especies como os arroaces, as toniñas, os caldeiróns ou a candorca.

De entre 2 e 9 m de lonxitude, o seu corpo é fusiforme, coa cabeza grande, cun fociño alongado, e só posúen un espiráculo (como todos os odontocetos).

Estan entre as especies máis intelixents que habitan o planeta. Como outros cetáceos, os golfiños utilizan os sons, a danza e o salto para comunicárense entre eles, para orientárense e para conseguiren as súas presas (aínda que para esta última función válense sobre todo do seu sistema de ecolocalización.

Son carnívoros estritos, e cada día consumen unha cantidade de alimento equivalente a un terzo do seu pesp. Aliméntanse basicamente de peixes e luras e outros cefalópodos, que atrapan cos seus dentes cónicos. Tamén comen crustáceos como camaróns, gambas e cangrexos.

Moitas especies vistan as costas e frecuentemente interactúan cos seres humanos. Hoxe en día as principais ameazas ás que están expostos son de natureza antrópica.

Etimoloxía

O nome da familia deriva do nome latino do golfiño (ou delfín) común, delphīnus, -i, que Linneo empregou para designar ao seu xénero tipo, Delphinus. Este nome, á súa vez, deriva do grego δελφίς (delphís), "delfín", ou δελφύς (delphýs).

Evolución

Artigo principal: Evolución dos cetáceos.

Durante moito tempo creuse que os cetáceos eran descendentes dos mesoniquios, orde extinta de ungulados terrestres carnívoros. Agora crese que derivan doutroa mamíferos terrestres, de artiodáctilos relacionados cos hipopótamos. Durante o Eoceno (hai uns cincuenta millóns anos), os antepasados dos cetáceos refuxiábanse na auga, de forma similar a como fan hoxe os tragúlidos..

Proceso evolutivo dos golfiños (Delphinidae).
En negro móstrase a silueta do cranio e na parte inferior a escala en metros (m)

Un longo proceso evolutivo levou a un pequeno animal terrestre a vivir no mar até transformarse no actual golfiño. Na figura adxunta podemos ver, de arriba a abaixo, o paso das primeira forma enteiramente terrestre até a mariña, pasando por algunhas formas intermedioas anfibias. A primeira remóntase a hai uns 50 millóns de anos, polo tanto o proceso desenvolveuse no transcurso da Era Terciaria. A forma anfibia alcanzouse logo de cinco millóns de anos, e outros tantos foron necesarios para que se formase a característica cola con aleta horizontal. As sucesivas transformacións déronse na dirección de afianzar a súa especialización, e refírense ao aumento da masa cerebral e ao nacemento dunha forma alargada do morro, cunha dentadura diferente.

Os esqueletos dos golfiños modernos teñen dous pequenos ósos na pelve, remanente do que algunha vez foron extremidades posteriores.

• Mesonychidae:

Antepasado terrestre eocénico que viviu hai uns 50 millóns de anos.

• Protocetidae:

A primeira forma acuática coñecida, probablemente anfibia, que viviu hai uns 45 millóns de anos.

• Dorudontidae:

Forma completamente acuática de hai uns 40 millóns de anos.

Os rexistros fósiles demostran que os odontocetos apareceron no Mioceno. Os primeiros golfiños coñecidos (da extinta familia Kentriodontidae) xa posuían un desenvolvido sentido da ecolocalización e o órgano do melón. Os esqueletos dos golfiño smodernos presentan dous pequenos ósos na zona sacra da columna vertebral, que corresponden a vestixios da pelve.

Anatomía

Esqueleto de Lagenorhynchus obliquidens.

Anatomía dun delfín tipo.

Véxase tamén: Espiráculo e Melón (cetáceos).

As especies pertenecentes á familia Delphinidae teñen un corpo fusiforme, adaptado á natación rápida. A aleta caudal utílizase para a propulsión, mentres que as aletas pectorais úsanse para o control da dirección.

Os patróns básicos de coloración da piel son tons grises, máis claros no ventre e máis escuros nas costas. Motas veces combínase con liñas e manchas de diferente cor.

Ao igual que outros odontocetos, na cabeza teñen o melón, un órgano esférico que utilizan para a ecolocalización.

En varias especies da familia, as mandíbulas alónganse, formando un fociño delgado típico. Posúen dentición homodonte, cun número de pezas dentarias que oscila entre 20 e 50 en cada mandíbula.

Respiran a través dun só orificio na parte superior da cabeza, denominado espiráculo.

O seu cerebro é grande, co córtex cerebral bastante desenolvido en comparación coa media dos mamíferos.

Taxonomía

A familia dos delfínidos cnta con 17 xéneros que reúnen más de 30 especies:

Familia Delphinidae (delfínidos)

Delphinus delphis.

Stenella attenuata.

Tursiops truncatus.

Lagenorhynchus obscurus.

Globicephala melas.

Orcinus orca.

Cría de balfín, híbrido Tursiops truncatus x Pseudorca crassidens.

• Xénero Cephalorynchus
  • Cephalorynchus eutropia
  • Cephalorynchus commersonii
  • Cephalorynchus heavisidii
  • Cephalorynchus hectori
• Xénero Delphinus
  • Delphinus capensis
  • Delphinus delphis — golfiño ou delfín (común)
• Xénero Feresa
  • Feresia attenuata
• Xénero Globicephala
  • Globicephala macrorhynchus
  • Globicephala melas — caldeirón (común)
• Xénero Grampus
  • Grampus griseus
• Xénero Lagenodelphis
  • Lagenodelphis hosei
• Xénero Lagenorhynchus
  • Lagenorhynchus acutus
  • Lagenorhynchus albirostris
  • Lagenorhynchus australis
  • Lagenorhynchus cruciger
  • Lagenorhynchus obliquidens
  • Lagenorhynchus obscurus
• Xénero Lissodelphis
  • Lissodelphis borealis
  • Lissodelphis peronii
• Xénero Orcaella
  • Orcaella brevirostris
  • Orcaella heinsohni
• Xénero Orcinus
  • Orcinus orca — candorca
• Xénero Peponocephala
  • Peponocephala electra
• Xénero Pseudorca
  • Pseudorca crassidens — falsa orca
• Xénero Sotalia
  • Sotalia fluviatilis
  • Sotalia guianensis
• Xénero Sousa
  • Sousa chinensis
  • Sousa plumbea
  • Sousa teuszii
• Xénero Stenella
  • Stenella attenuata
  • Stenella clymene
  • Stenella coeruleoalba
  • Stenella frontalis
  • Stenella longirostris
• Xénero Steno
  • Steno bredanensis
• Xénero Tursiops
  • Tursiops aduncus — arroaz do Indopacífico
  • Tursiops truncatus — arroaz
  • Tursiops australis — arroaz austral

Hibridacións

No caso da familia Delphinidae non se coñecen casos de hibridacións entre espeies en estado natural, pero en catividade referíronse uns poucos, a penas dous, como o cruzamento dunha femia de arroaz (Tursiops truncatus) e un macho de falsa orca (Pseudorca crassidens), nun parque acuático das illas Hawai (o Sea Life Park).

Estes híbridos (Tursiops truncatus x Pseudorca crassidens) adoitan coñecerse co nome de balfíns adaptación do inglés wholphin, é dicir, un acrónimo da unión das palabras 'balena' (whale) e 'delfín' (dolphin), nome por demais bastante incorrecto.

O primeiro balfín rexistrado naceu o 15 de maio de 1985.

Comportamento

Ecolocalización

Proceso de ecolocalización nun golfiño: En verde, os sons xerados polo golfiño; en vermello os proveñentes do peixe.

Artigo principal: Ecololalización.

A ecolocalización refírese á emisión por parte dos golfiños dunha ampla gama de sons en forma de breves series de impulsos sonoros chamados "clicks" e a obtención de información sobre o contorno mediante a análise dos ecos que reciben de volta. Esta capacidade de utilizar emisións sonoras tanto de alta como de baixa frecuencia, combinada cunha audición direccional moi sensíbel, facilita unha ecolocalización extremadamente precisa e outorga a este animais un sistema sensorial único nomar.

Ameazas

Ameazas naturais

Exceptuando aos seres humanos os golfiños teñen poucos inimigos naturais.

As especies máis grandes non teñen depredadores. Para as especies máis pequenas, unicamente a candorca, que tamén é un golfiño, pero moi grande, e algunhas poucas especies de tiburóns como o tiburón touro, o tiburón tigre ou o tiburón branco, supoñen un risco potencial, especialmente para as crías.

Ameazas humanas

Lagenorhynchus acutus mortos nas illas Feroe, produto da caza.

A contaminación dos océanos, mares e ríos constitúe un grave problema para a supervivenvia das poboacións de golfiños. Pesticidas, metais pesados, plásticos e outros contaminantes industriais e agrícolas, que non se desintegran rapidamente no medio acuático, poden causar a redución de poboacións de golfiños.

Son tamén moi comúns as mortes e lesións causadas polas colisións dos golfiños con embarcacións, especialmente nas hélices.

Diversos métodos de pesca, sobre todo a pesca de cerco do atún, causan a morte a golfiños que queden atrapados nas redes.

Nalgunhas partes do mundo, tales como no Xapón e nas Illas Feroe, os golfiños consideráronse tradicionalmente como alimento.

Os golfiños e o home

Os golfiños sempre tiveron unha estreita relación co home. A parte das ameazas que sufren estes animais por parte dos humanos, úsanse en espectáculos e no exército. Por outra parte, orixinaron varias lendas en moitas culturas.

Véxase tamén

Outros artigos

• Cetáceos
• Odontocetos
• Platanístidos
• CEMMA

Ligazóns externas

• Información sobre os golfiños. (en portugués)
• Características físicas (en inglés)
• DelfinWeb - Información sobre golfiños, orcas e baleas (en castelán)
• Web da CEMMA (Coordinadora para o Estudo dos mamíferos Mariños)