Filipe V de España

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
(Redirixido desde "Filipe de Anjou")
Filipe V de Borbón, Duque de Anjou.

Filipe V de Borbón, nado no Palacio de Versalles o 19 de decembro de 1683 e finado en Madrid o 9 de xullo de 1746, alcumado o Animoso, era duque de Anjou e neto do rei de Francia Luís XIV e da raíña consorte a infanta de España María Tareixa. Foi rei de España dende o 15 de novembro de 1700 ata a súa morte; sucedeu ao seu tío-avó (último monarca da Casa de Habsburgo) Carlos II. Desta maneira vai ser o primeiro monarca dá Casa de Borbón.

Ascenso ó trono de España[editar | editar a fonte]

Filipe V de España.

Philippe de Bourbon, duque de Anjou, naceu en Versalles como segundo dos fillos de Luís, Gran Delfín de Francia, (1661-1711) e de María Ana de Baviera, neto polo tanto do rei Luís XIV de Francia e María Tareixa de Austria, nacida Infanta de España.

Ao non se tratar do primoxénito, as súas posibilidades de herdar o trono de Francia parecían pouco probables, ao igual que o da Monarquía Hispánica, posto que a súa avoa paterna María Tareixa (filla de Filipe IV -do seu primeiro matrimonio, con Isabel de Borbón- e polo tanto medio irmá do rei Carlos II de España -nacido do segundo matrimonio daquel, con Mariana de Austria-) renunciara aos seus dereitos ao trono español para poder casar co rei de Francia (que, por outro lado, era tamén primo irmán seu, tanto por parte de pai coma de nai). De feito, Luís XIV e os demais reis europeos xa pactaran que o herdeiro do trono de España sería José Fernando de Baviera, ante a previsible morte sen herdeiros de Carlos II. Este primeiro Tratado de Partición, asinado en A Haia en 1698 adxudicaba a José Fernando os reinos peninsulares (exceptuando Guipúscoa), Sardeña, os Países Baixos e os territorios americanos. Francia quedaría con Guipúscoa, Nápoles e Sicilia, e Austria co Milanesado.

Á morte de José Fernando de Baviera en 1699, negóciase un novo Tratado ás costas de España e o seu rei, el Tratado de Partición de Londres de 1700. Nel recoñecíase como herdeiro ao Arquiduque Carlos, asignándolle a península, os Países Baixos e as Indias; Nápoles, Sicilia e Toscana serían para o Delfín; Leopoldo, duque de Lorena, recibiría Milán a cambio de ceder Lorena e Bar ao Delfín. Mentres que Francia, Holanda e Inglaterra estaban satisfeitas co acordo, o Emperador non o estaba e reclamaba a totalidade da herdanza española, xa que pensaba que o propio Carlos II nomearía herdeiro universal ao arquiduque.

Non obstante, antes de morrer, Carlos II nomeou como herdeiro ao seu sobriño-neto Filipe, coa esperanza de que Luís XIV evitase a división do seu imperio, ao ser rei de España o seu propio neto. Pouco despois, o 1 de novembro de 1700 morría Carlos II, e Filipe de Borbón, duque de Anjou, aceptaba a Coroa o 15 de novembro.

A chegada a España[editar | editar a fonte]

Árbore da xenealoxía ascendente de Filipe V de España.

A noticia da morte de Carlos II o 1 de novembro de 1700 en Madrid chegou a Versalles o día 6 de novembro [1][2]. O 16 de novembro de 1700, Luís XIV anunciou no tribunal español, que acepta a vontade do seu primo, irmán e sobriño. A continuación, preséntase ao seu neto, de dezasete anos, á Corte con estas palabras: «Señores, aquí o rei de España». Entón díxolle ao seu neto: «Pórtate ben en España, que é o teu primeiro deber agora, pero recorda que naciches en Francia, para manter a unión entre as nosas dúas nacións é o xeito de facelos felices e preservar a paz de Europa».

Tras o evento, todas as monarquías europeas, e o Imperio Español,recoñece o novo rei. Filipe V deixou Versalles o 4 de decembro, sempre con instrucións en 33 artigos, escrito por Luís XIV e resumir a súa visión do poder. Chegou a Madrid, no 22 de xaneiro de 1701. Pero despois duns meses, os erros políticos acumúlanse:

  • En febreiro de 1701, Luís XIV, a petición do Consello de Rexencia español, envía tropas a ocupar as gornicións holandesas na fronteira dos Países Baixos españois como cuarteis instalados nun tratado bilateral asinado en 1698;
  • Os franceses establecéronse nos altos cargos en Madrid e a nova forma de orientar a política española.

Aínda que a maioría dos países aceptaron o novo rei, o Emperador Leopoldo negouse a facelo, a considerar que o Arquiduque Carlos de Austria, o seu segundo fillo, tiña máis dereitos ao trono. Pouco despois, Luís XIV, recoñecía que os dereitos sucesorios á Coroa de Francia do seu neto segundoxénito, o novo rei de España, permanecían intactos. A pesar de que a posibilidade de que Filipe herdase o trono francés era remota, xa que o fillo de Luís XIV, o Gran Delfín gozaba dunha excelente saúde, e o fillo deste e irmán maior de Filipe, estaba tamén en idade de reinar e casado, a perspectiva dunha unión de Coroas de España e Francia baixo a Casa de Borbón, pilotada dende a corte de Versalles, era temida polo resto de potencias. Ante esta situación, Inglaterra-Escocia, as Provincias Unidas (ambos os dous países baixo a autoridade de Guillerme III de Inglaterra, Rei de Inglaterra e Escocia e estatúder das Provincias Unidas), e os Habsburgo austríacos, asinaron en setembro de 1701, o Tratado de A Haia. Previamente, o rei francés establecera unha alianza formal co elector de Baviera no tratado de Versalles de marzo de 1701,[3] e en setembro de 1701, Luís XIV logrou que Filipe V casase con María Luísa Gabriela de Savoia, que se convertería no seu maior apoio nos difíciles momentos que pronto terían lugar; xa o seu irmán, o duque de Borgoña, casara coa irmá de María Luísa, co que o matrimonio das dúas irmás con dous irmáns ía dirixido a lograr unha alianza con Savoia e a facilitar a entrada francesa en Italia.

En maio de 1702, a Grande Alianza de Haxa declarou a guerra a Francia e España, dando así comezo a Guerra de Sucesión Española (1702-1714).

Guerra de Sucesión Española (1700–1714)[editar | editar a fonte]

A Guerra de Sucesión tratábase dun conflito internacional, pero tamén dun conflito civil, pois mentres a Coroa de Castela e o Navarra mantivéronse fieis ao candidato borbónico, a maior parte da Coroa de Aragón prestou o seu apoio ao candidato austríaco. No interior os combates foron favorables ás tropas filipistas, que tras a vitoria de Almansa (1707) obtiveron o control sobre Aragón e Valencia.

En 1713 o Arquiduque Carlos foi elixido emperador de Alemaña. As potencias europeas, temorosas agora do excesivo poder dos Habsburgo, retiraron as súas tropas e asinaron ese mesmo ano o Tratado de Utrecht, nos que España perdía as súas posesións en Europa e conservaba os territorios metropolitanos (a excepción Xibraltar e Menorca, que pasaron a Gran Bretaña) e de ultramar. Porén, Filipe foi recoñecido como lexítimo rei de España por todos os países, con excepción do Emperador, que seguía reclamando o trono español.

Política exterior (1715 – 1724)[editar | editar a fonte]

Retrato de Isabel de Farnesio, por Louis-Michel van Loo (c. 1739). Óleo sobre lenzo, 150 x 110 cm, Museo do Prado (Madrid).

Os protagonistas deste período foron Isabel de Farnesio e o primeiro ministro Julio Alberoni, axente da corte de Parma que negociara o seu enlace matrimonial e que funcionou como o home forte na Corte. A morte de Luís XIV produciu o ascenso como rexente de Francia do Duque de Orleans, inimigo persoal de Felipe V, frustrando toda posible aspiración a intervir de ningún modo en Versalles. Isto levou a un xiro na política exterior, que se suma ao producido no interior.

Cabe destacar desta fase a política exterior, que partiu do rexeitamento dos tratados de Utrecht e Baden e tivo como obxectivo a recuperación dos territorios italianos para situar neles os fillos de Isabel de Farnesio e crear Estados satélites de España.

En 1717 as tropas españolas tomaron Sardeña e invadiron Sicilia ao ano seguinte. Por iso, Gran Bretaña, Francia, Holanda e Austria asinaron a 'Cuádruplo Alianza' contra España. Unha escuadra inglesa destruíu a armada española en Cabo Pesaro e os aliados solicitaron a dimisión de Giulio Alberoni, promotor desta política, como condición para a paz.

Reinado de Luís I de España (1724)[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Luís I de España.
Retrato de Luís I, rei de España, por Jean Ranc (c. 1724). Óleo sobre lenzo, 108 x 84 cm, Museo do Prado (Madrid).

O 10 de xaneiro de 1724 o rei Filipe V asinou un decreto polo que abdicaba no seu fillo Luís. O príncipe recibiu os documentos o 15, sendo publicada a disposición ao día seguinte.

Os motivos desta abdicación aínda non foron aclarados. Algúns historiadores afirman que desexaba acceder ao trono de Francia ante a previsible morte de Luís XV, que lle permitiría converterse en rei de Francia sempre e cando non ocupase o trono español (posto que o tratado de Utrecht prohibía que o rei de España e de Francia fosen unha mesma persoa). Outros en cambio afirman que Filipe V era consciente de que non estaba en condicións de gobernar a causa da súa enfermidade.

A pesar diso, Filipe e Isabel seguiron dominando a política española dende o seu retiro de A Granxa de San Ildefonso, mentres que Luís I, que aínda era demasiado novo, se converteu nun monicreque do seu pai e a súa madrasta. Luís I reinou só durante sete meses. Á súa morte, Filipe V reasumiu as súas funcións de goberno en contra dos dereitos do seu fillo Fernando, o novo príncipe de Asturias.

Política exterior (1725–1746)[editar | editar a fonte]

Pérdidas territoriais como consecuencia do Tratado de Utrecht.

En 1725 asínanse tratados de paz e alianza con Carlos VI do Sacro Imperio Romano Xermánico e ao ano seguinte comeza a guerra hispano-británica. Esta rivalidade, orixinada nas vantaxes que obtivera Inglaterra no Tratado de Utrecht, marcará o resto do reinado con incesantes incidentes marítimos (dende 1739 a coñecida co nome de Guerra da orella de Jenkins).

A organización da Liga de Hannover entre as potencias europeas receosas do tratado hispano-austríaco obrigou a denuncialo e a asinar o Convenio de El Pardo (1728) que recoñeceu definitivamente a vixencia do Tratado de Utrecht. Baixo a dirección de Patiño reorientouse a política exterior, buscando a alianza con Francia a través de o primeiro Pacto de Familia 1733), no contexto da Guerra de Sucesión Polaca. A ambivalente posición fronte a o tratado de Utrecht e a política europea de Francia tamén tivo como obxectivo a recuperación dos territorios italianos para situar neles os fillos de Isabel de Farnesio e crear estados satélites de España. A tarefa foi encomendada a Carlos, o futuro Carlos III de España, que empezou por Piacenza, Parma e Toscana (1732) para logo ocupar o trono de Nápoles (1734) (os tres ducados houberon de ser devoltos a Austria, para ser máis tarde recuperados, menos Toscana, polo infante Filipe).España volveu ser unha potencia naval dominando o Atlántico, e a ter en conta no Mediterráneo Occidental (aínda que Inglaterra segue controlando Xibraltar e Menorca). O novo ministro José del Campillo e Cossío, no contexto da Guerra de Sucesión Austríaca levou ao Segundo Pacto de Familia (1743).

Sacro Imperio Romano Xermánico[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Tratado de Viena (1725).

O tratado de Viena de 1725 foi asinado por Carlos VI do Sacro Imperio Romano Xermánico e Filipe V de España. Segundo os termos do acordo Carlos VI renunciaba ás súas aspiracións ao trono español mantidas durante a guerra de sucesión española, mentres Filipe V renunciaba aos territorios do imperio en Italia e os Países Baixos.

Na sinatura do tratado compareceron Euxenio de Savoia, Filipe Ludovico e Gundavaro Thomas en nome de Carlos VI e Juan Guillerme Ripperdá, en representación de Filipe V.

Dinamarca[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Tratado de San Ildefonso (1742).

O tratado de Santo Ildefonso Ildefonso de 1742, asinado entre Filipe V de España (España) e Cristián VI de Dinamarca (Dinamarca), foi un tratado de amizade, navegación e comercio polo que se establecían as condicións polas que se rexerían as relacións comerciais entre ambos os dous países.

Na sinatura do tratado compareceron José del Campillo e Cossío en nome de Filipe V e Federico Luís, barón de Dehn, por parte de Cristián VI, axustaron o acordo no Palacio Real da Granxa de San Ildefonso o 18 de xullo de 1742. En 1753 o acordo quedaría anulado.

Francia, Nápoles e a República de Xénova[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Tratado de Aranjuez (1745).

O Tratado de Aranjuez de 1745 foi unha alianza militar pactada entre os reinos de España, Francia e Nápoles coa República de Xénova, para apoiar a esta última fronte aos ataques de Sardeña e Austria, no marco de a Guerra de Sucesión Austríaca.

Á redacción e sinatura do tratado, concluído en Aranjuez o 1 de maio de 1745, asistiron Sebastián de la Cuadra, en nome de Filipe V de España, Luís Guido Guerapin Baureal, en representación do rei Luís XV de Francia, Esteban Reggio e Gravina, enviado de Carlos VII de Nápoles, e Jerónimo Grimaldi en nome da república de Xénova.

Pactos de Familia[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Pactos de Familia.

Os Pactos de Familia foron tres alianzas acordadas en distintas datas do século XVIII entre as monarquías de España e Francia. Deben o seu nome á relación de parentesco existente entre os reis asinantes dos pactos, todos eles pertencentes á Casa de Borbón. España decátase de que é necesaria unha política de amizade con Francia, polo que se asina un acordo, polo que se ligaban militarmente, dous deles asináronse na época de Filipe V, os pactos levan a España a unha serie de guerras europeas da época:

Morte[editar | editar a fonte]

Sepulcro de Filipe V na Real Colexiata da Santísima Trindade, anexa ao Palacio Real da Granja de San Ildefonso (Segovia).

En 1746 morre Filipe V e é sucedido polo seu fillo menor Fernando VI, fillo da súa primeira esposa María Luísa de Savoia. Por expreso desexo do monarca, o seu corpo non foi enterrado no adusto mosteiro de O Escorial, como o foran os reis da casa de Austria, e tamén o serían os seus sucesores Borbón, (salvo, tamén, Fernando VI), senón no Real Sitio da Granxa de San Ildefonso en Segovia, que fora preferido por el tamén en vida, como un capricho arquitectónico moito máis do seu agrado e que o recordaba á anhelada corte francesa.

Os restos do primeiro monarca Borbón de España repousan nun mausoleo situado na chamada Sala das Reliquias, así como Cenotafio Real, á súa vez situada na Real Colexiata da Santísima Trindade, templo inserido no Palacio Real da Granxa de San Ildefonso, cerca de Segovia.

Notas[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Guerra de Sucesión Española[editar | editar a fonte]

  • Calvo, José. La guerra de Sucesión. Madrid: Anaya, 1988.
  • Graullera Sanz, Vicente. Los notarios de Valencia y la guerra de Sucesión. Valencia: Colegio Notarial de Valencia y Universitat de Valencia, 1987.
  • Kamen, Henry. La guerra de Sucesión en España, 1700–1715. Barcelona: Ediciones Grijalbo, 1974.
  • León Sanz, Virginia. Entre Austrias y Borbones. El archiduque Carlos y la Monarquía de España (1700–1714). Madrid: Sigilo, 1993.
  • Voltes, Pedro. La guerra de Sucesión. Barcelona: Planeta, 1990.

Felipe V[editar | editar a fonte]

  • John Lynch, El siglo XVIII, Crítica, Barcelona, 1991 (1989)
  • Antonio Béthencourt. Patiño en la política de Felipe V. Valladolid: CSIC, 1954.
  • Fernández Durán Reyes. Gerónimo de Uztáriz (1670–1732). Una política económica para Felipe V. Madrid: Minerva Ediciones, 1999.
  • Gómez Molleda, D. Gibraltar: una contienda diplomática en el reinado de Felipe V. Madrid: CSIC, 1953.
  • Kamen, Henry. Felipe V. El rey que reinó dos veces. Madrid: Editorial Temas de Hoy, 2000.


Predecesor:
Carlos II
Rei de España
1700 - 1724
Escudo de Felipe V de España Toisón y Espiritu Santo Leones de gules.svg
Sucesor:
Luís I
Predecesor:
Luís I
Rei de España
1724 - 1746
Escudo de Felipe V de España Toisón y Espiritu Santo Leones de gules.svg
Sucesor:
Fernando VI