Eutanasia

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Eutanasia (do grego eu perfecto e thanatos morte) é a práctica pola cal se abrevia, sen dor ou sufrimento, a vida dun enfermo incurable. A eutanasia representa actualmente unha cuestión ética controvertida, pois algunhas persoas achan errado matar un ser humano, mesmo no caso de que este padeza un terrible sufrimento e queira morrer por vontade propia.

Independentemente de que a eutanasia estea legalizada ou non, resulta un asunto controvertido, existindo sempre pros e contras, teorías eventualmente mutables co tempo e a evolución da sociedade, que sempre teñen en conta o valor dunha Vida Humana.

Sendo a eutanasia un concepto moi vasto, distínguense a continuación os tipos e valores intrinsecamente asociados: Eutanasia, Distanasia, Ortotanasia, a propia Morte e a Dignidade Humana.

Conceptos[editar | editar a fonte]

Antes de máis, é importante referir que se poden “clasificar” dous tipos de Eutanasia, a Eutanasia Activa e a Eutanasia Pasiva. Aínda que existan dúas “clasificacións” posibles, a Eutanasia en si é o acto de facultar a morte sen sufrimento, a un individuo cuxo estado de doenza é crónico e, polo tanto, incurable, normalmente asociado a un inmenso sufrimento físico e psíquico.

A Eutanasia Activa conta co trazado de accións que teñen por obxectivo pór termo á vida, na medida en que é planeada e negociada entre o doente e o profesional que vai levar a termo o acto.

A Eutanasia Pasiva á súa vez, non provoca deliberadamente a morte, así a todo, co pasar do tempo, conxuntamente coa interrupción de todos e calquera coidados médicos, farmacolóxicos ou outros, o doente acaba por falecer. San cesadas todas e calquera accións que teñan por fin prolongar a vida. Non hai por iso un acto que provoque a morte (tal como na Eutanasia Activa), mais tamén non hai ningún que a impida (como na Distanasia).

É relevante distinguir Eutanasia de Suicidio Asistido, na medida en que na primeira é unha terceira persoa que executa, e no segundo é o propio doente que provoca a súa morte, aínda que para iso dispoña da axuda de terceiros.

Distanasia[editar | editar a fonte]

Etimoloxicamente, Distanasia é o oposto de Eutanasia. A Distanasia defende que deben ser utilizadas tódalas posibilidades para prolongar a vida dun ser humano, aínda que a cura non sexa unha posibilidade e o sufrimento se torne desmaiado penoso. A Distanasia presupón un “encarnizamento terapéutico”, visto que se fai todo o necesario para que o doente respire apenas máis un segundo, atrasando a súa morte, provocando maior sufrimento e, quizabes, menosprezando dalgunha forma a dignidade humana.

Ortotanasia[editar | editar a fonte]

No que se refire á Ortotanasia, esta, opóndose á Distanasia, defende que se recoñeza o momento natural da morte dun individuo, non se procedendo a calquera tipo de meo para manter ou prolongar a súa vida. Significa que se debe deixar o ser humano morrer en paz, sen que se proceda a un “encarnizamento terapéutico” e sen que se promova e acelere ese proceso de deixar a vida. É importante neste caso, distinguir Ortotanasia de Eutanasia Pasiva, xa que na primeira non son levadas a cabo medidas que miren por manter ou mellorar o estado de saúde do doente, e na segunda estas son tomadas e interrompidas nun determinado momento da súa vida

A Morte[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Morte.

Correndo o risco de non abranguer toda a esencia do termo, a Morte pode significar o fin ou interrupción definitiva da vida humana. A Morte é o fin da existencia de todo e calquera ser posuidor dun corpo, que respira, que se move, que ten sentidos e sentimentos, sensacións e emocións. Para determinados individuos, inseridos nunha determinada cultura e nun determinado contexto, a Morte dun ente querido, dun amigo é algo intensamente doloroso de vivenciar, mentres que para outros, en contextos, culturas e sociedades diferentes, a Morte significa o renacemento, a liberación.

Dignidade Humana[editar | editar a fonte]

A Dignidade Humana está sempre acompañada de preto polo respecto, pola honra, pola consciencia que cada un de nós ten do seu propio valor como cidadán e ser humano, detentor dunha vida e dunha individualidade, ben como portador de características únicas que fan del un ser sen igual. A Dignidade Humana comporta tamén, no seo da súa esencia, os valores dunha sociedade. así a todo, e no caso dun ser humano en estado terminal que peza a Eutanasia, a súa dignidade pasa polo dereito a ser tratado como calquera ser humana saudable sería e non a ser tratado como se xa estivese sen vida. Como di Lucien Israël "O argumento da dignidade ten por fin único – inconsciente– de protexer o confort dos sobreviventes." (1993;59).

Perspectiva Histórica[editar | editar a fonte]

A eutanasia non é un fenómeno recente, moito ao contrario, acompaña a Humanidade dende o seu inicio. Non sendo un problema novo, é posible atopar rexistros sobre a eutanasia a través dos tempos.

Na Antigüidade, diversos pobos como, por exemplo, nalgunhas comunidades preceltas e celtas, os fillos mataban os seus pais cando estes estaban moi vellos e doentes. Na India, os doentes incurables eran botados ao río Ganxes, despois de lles obstruíren a boca e nariz cunha lama ritual. Existe tamén na Biblia, no libro I de Samuel, un relato en que o Rei Saul, gravemente ferido por soldados inimigos, implora ao seu paxe que lle poña termo á vida.

A discusión en torno dos valores culturais, éticos e relixiosos na práctica da eutanasia remonta á Grecia Antiga, que coñeceu dúas realidades moito distintas: en Esparta, os meniños eran examinados polos membros do Senado, de forma a determinaren se estas presentaban algunha deficiencia física, ou se tiñan a robusteza necesaria para se tornaren bos soldados. Aquelas que non posuían as características esixidas practicaban a eutanasia euxénica. Así a todo, na cidade rival, Atenas, a eutanasia era defendida por algúns como un acto de compaixón para un doente en sufrimento. Platón, Sócrates e Epicuro defendían a idea de que o sufrimento provocado por unha doenza xustificaba o suicidio do enfermo. Aristóteles, Pitágoras e Hipócrates, polo contrario, condenaban o suicidio. No coñecido Xuramento de Hipócrates, consta: ”A ninguén darei por compracer, nin remedio mortal nin un consello que induza a perda.” Desta forma, a escola hipocrática xa nesta altura se posicionaba contra o que hoxe chamamos de eutanasia ou suicidio asistido. O tema da eutanasia non se restrinxiu apenas á Grecia Antiga; Cleopatra VII (69aC – 30aC) creou no Exipto unha Escola co obxectivo de estudar formas de morte menos dorosas.

A discusión sobre a eutanasia atravesou verticalmente toda a Historia da Humanidade. O renacentista Thomas Moro publica en 1516 o libro Utopía, no cal describía a cidade perfecta onde o suicidio asistido era practicado nos vellos e doentes que a pedían. Foi no século XVII que o termo “Eutanasia” foi proposto por primeira vez por Francis Bacon na súa obra Tratado da Vida e da Morte. No século XVIII, Kant escrebe:” Ningún Home pode dispor da súa vida”, nunha afirmación claramente contra a eutanasia. Ata ao noso século, moitos foron os autores que se posicionaron a favor da eutanasia e do suicidio asistido, como o escéptico David Hume, o fundador do socialismo Karl Marx e o pensador alemán Schopenhauer. En 1895, na Prusia, propúxose que o Estado debería prover os medios necesarios para a realización da eutanasia en persoas incapaces da solicitar.

Xa no século XX a discusión sobre a eutanasia coñeceu un dos seus momentos máis acalorados entre as décadas de 20 e 40. En 1931, na Inglaterra, Dr. Millard propuxo unha lei para a legalización da eutanasia, proposta esa que foi discutida ata 1936 pola Cámara dos Lores, ata ser rexeitada. En 1934, o Uruguai inclúe a posibilidade de utilización da eutanasia no seu Código Penal, tornándose o primeiro país a regulamentar a eutanasia, lexislación esa que se mantivo en vigor ata aos nosos días.

En 1935 nace en Inglaterra a EXIT, unha das primeiras asociacións pro-eutanasia, que distribuía folletos aos seus asociados con instrucións para “morrer con dignidade”, tendo tido problemas coa xustiza inglesa. En Outubro de 1939, co inicio da Segunda Guerra Mundial, xorde na Alemaña, o Programa Nacista de Eutanasia, baixo o nome de código “Aktion T4”, cuxo obxectivo nada tiña a ver con compaixón, piedade ou dereitos individuais. Esta euxenia tiña como finalidade eliminar as persoas que tiñan unha vida que “non merecía ser vivida”. Este programa pretendía eliminar etnias consideradas “inferiores”, persoas con deficiencias ou doenzas tidas como indesexables, ben como persoas de idade moito avanzada, de forma a realizar un aprimoramento racial e unha “limpeza social”. O “Aktion T4” veo desta forma materializar as propostas sobre euxenia que se discutían no Vello Continente dende 1935.

En 1956, a Igrexa Católica colocouse en posición contraria á eutanasia; así a todo o Papa Pío XII, e 1957, aceptou a posibilidade do uso de grandes cantidades de drogas a doentes en grande sufrimento, mesmo que esas doses puidesen ter como efecto indesexado a súa morte (concepto de duplo efecto).

En 1968, a Asociación Mundial de Medicina adoptou unha posición contraria á eutanasia. En 1980, o Vaticano divulgou unha Declaración sobre a Eutanasia onde consiste a hipótese do duplo efecto e da interrupción do tratamento considerado fútil. En 1990, a Real Sociedade Médica dos Países Baixos e o Ministerio da Xustiza estableceran unha rotina de notificación para a eutanasia, non a legalizando, mais tornando o profesional que a realiza exento de procedemento criminal.

En 1991, houbo unha tentativa frustrada para introducir a eutanasia no Código Civil da California (EUA) e no mesmo ano, o Papa Xoán Paulo II, nunha carta aos bispos, reiterou a súa posición contra a eutanasia e mailo aborto. En 1996, os Territorios do Norte da Australia, aprobaron unha lei que posibilita formalmente a eutanasia, lei esa que foi revocada uns meses despois. Nese ano tamén o Brasil asistiu a presentación dunha proposta semellante, mais esta non deu resultados. En maio de 1997, a Corte Constitucional da Colombia estableceu na súa lexislación que o profesional que practicase a eutanasia non podería ser punido criminalmente. En 1997, o estado de Oregón (EUA), legalizou o suicidio asistido.

Xa no século XXI, o 11 de maio de 2001, os Países Baixos converteuse no primeiro pais do mundo en legalizar a eutanasia, podendo ser inclusive aplicada a menores co consentimento dos educadores. Por 48 votos a favor e 28 contra, o Senado aprobou a lei que permite aos médicos abreviar a vida dos doentes terminais. O 16 de maio de 2002, Bélxica tornase o segundo país en legalizar a eutanasia.

En debate[editar | editar a fonte]

Hai quen defenda o dereito á morte con dignidade e hai quen entenda que non cabe aos homes pór termo á vida.

A nivel profesional e persoal, na abordaxe do “dereito” de escolla pola morte ocorren conflitos de intereses e opinións diferentes, fundamentadas polo percurso de vida e por compoñentes biolóxica, psico-afectiva, social, económica e cultural que caracterizan cada un de nós. Eutanasia ten recibido cada vez máis atención nos días de hoxe, na imprenta, en mesas redondas ou na informal conversa entre amigos. O debate ten levantado aspectos importantes; persoais, científicos, educacionais, relixiosos, sociais e económicos. Esta discusión tornouse aínda máis presente cando se discute os dereitos individuais dos seres organizados en sociedade, e o acto de cidadanía permite a esixencia de máis dereitos.

Argumentos a favor[editar | editar a fonte]

Para quen argumenta a favor da Eutanasia, considera que esta sexa un camiño para evitar a dor e o sufrimento de persoas en fase terminal ou sen calidade de vida, un camiño consciente que reflicte unha escolla informada, o termo dunha vida en que, quen morre non perde o poder de ser actor e axente digno ata ao fin.

Son raciocinios que participan na defensa da autonomía absoluta de cada ser individual, na alegación do dereito á autodeterminación, dereito á escolla pola súa vida e polo momento da morte. Unha defensa que asume o interese individual por riba do da sociedade que, nas súas leis e códigos, visa protexer a vida. Eutanasia non defende a morte, mais a escolla pola mesma por parte de quen a concibe como mellor opción ou a única.

A escolla pola morte, non poderá ser irreflectida. As compoñentes biolóxicas, sociais, culturais, económicas e psíquicas teñen que ser avaliadas, contextualizadas e pensadas, de forma a asegurar a verdadeira autonomía do individuo que, alleo de influencias exteriores á súa vontade, certifique a imposibilidade de arrepentimento.

Cando o Home; pai, xefe, cidadán, profesional, músico... pasa a ser prisioneiro do seu corpo, dependente na satisfacción das necesidades máis básicas; o medo de ficar só, de ser un “fardo”, a revolta e a vontade de dicir “Non” ao novo estatuto, levan-no a pedir o dereito a morrer con dignidade. Obviamente, o pedido deberá ser ponderado antes de operacionalizado, o que non significa a desvalorización que tantas veces conduce eses homes e mulleres a loitaren pola súa dignidade anos e anos na procura do non prolongamento dun proceso de deterioro ou non evolución.

A autonomía no dereito a morrer non é permitida en detrimento das regras que rexe a sociedade, o común, mais nunha política de contención económica, non serán os custos desa obrigatoriedade elevados?

Argumentos contra[editar | editar a fonte]

"Mentres poida e saiba, usarei as regras dietéticas en proveito dos doentes e afastarei deles todo o dano e maleficio.
Xamais darei a alguén medicamento mortal, por moito que mo solicite, nin administrarei abortivo a calquera muller..."
Xuramento de Hipócrates

Son tamén moitos os argumentos “contra” a Eutanasia, dende os relixiosos, éticos ata os políticos e sociais. Dende o punto de vista relixioso a Eutanasia é tida como unha usurpación do dereito á vida humana, debendo ser un exclusivo reservado ao “Criador”. “ A Igrexa, a pesar de ser consciente dos motivos que levan a un doente a pedir para morrer, defende por riba de todo o carácter sagrado da vida,...” (Pinto, Susana; Silva, Florido,2004, p.37).

Da perspectiva da ética médica, tendo en conta o xuramento de Hipócrates, segundo o cal o médico non pode ser xuíz da vida ou da morte de alguén, a Eutanasia é considerada homicidio. Cabe así ao médico, cumprindo o xuramento Hipocrático, asistir o paciente, dándolle todo e calquera medio necesario para a súa subsistencia.

"Nunca é lícito matar o outro: aínda que el o quixese, mesmo se el o pedise (...) nin é lícito sequera cando o doente xa non estivese en condicións de sobrevivir" (Santo Agostiño na Epístola)

Perspectivas[editar | editar a fonte]

O Doente[editar | editar a fonte]

As persoas con doenza crónica e, polo tanto, incurable, ou en estado terminal, teñen naturalmente momentos de desespero, momentos dun sufrimento físico e psíquico moito intenso, mais tamén teñen momentos en que viven a alegría e a felicidade. Estas persoas loitan día despois de día para viviren un só segundo máis. Nin sempre un Ser Humano cunha determinada patoloxía quer morrer “porque non ten cura”! Moitas veces acontece o contrario, tentan loitar contra a Morte, tal como refire Lucien Israël: "Non defenden unha política do todo ou nada. Aceptan ficar diminuídos dende que sobrevivan, e aceptan sobrevivir mesmo que sintan que a doenza os levará un día. (...) dinnos con toda a simplicidade: se for necesario, eu quero servir de cobaia. (...) arriscan o termo para nos encoraxaren á audacia. (Israël, Lucien; 1993; 86-87).

Contrariando esta tendencia de loita a todo o custo, en algúns casos xorde os doentes que realmente están cansados de vivir, que non aguantan máis sentirse un fardo, ou sentirense sós, apenas acompañados dun enorme sufrimento de orde física, psíquica ou social. Unha persoa cuxa existencia deixou de lle facer sentido sofre, no seu íntimo, e moitas veces illada no seu mundo interior; sente que paga a cada segundo que pasa unha pena desmaiado pesada polo simple feito de existir.

Nesta altura, e cando a Morte parece ser a única saída que o doente albisca, deberáse informar o doente dos efectos, riscos, dos sentimentos, das reaccións que a Eutanasia comporta, da forma como é ou vai ser practicada. Só así o doente poderá decidir conscientemente e ter a certeza de que, para si, esa é a mellor opción. Así a todo, e a par da información, o doente debe ser acompañado psicoloxicamente, a fin de se esclarecer que este non sofre de calquera disturbio mental, permanente ou temporal, e está capacitado para decidir por si e pola súa Vida.

Hai autores que defenden que un Ser Humano, aínda que a sufrir demasiado, se ben tratado, non pide a Eutanasia. Hoxe en día poden ser administrados analxésicos e outros fármacos que minimicen sufrimento e efectos de da doenza e de intervencións técnicas, a unha persoa en estado terminal.

Quizais sexa pertinente pensarmos que un día podemos ser nós, un familiar ou un amigo próximo, a estar nunha situación en que “non hai máis nada a facer”; para esas persoas, réstalles a esperanza e apoio da familia. Moitas persoas que se encontran nesta fase, senten un peso pola doenza e a necesidade de coidados e pola preocupación e o cansazo estampados nos rostros daqueles que aman e estaban habituados a ver sorrintes.

No entanto, e despois das consideracións anteriores, non é correcto pensar que unha petición de Eutanasia non poida ser a verdadeira vontade daquel Ser Humano, allea a factores económicos, sociais, culturais, relixiosos, físicos e psíquicos.

Familia/Sociedade[editar | editar a fonte]

O ser humano como animal cultural, social e individual, cando se insire nos diferentes grupos, vai ofrecerlles toda a súa complexidade que caracteriza o particular e o común aos diferentes elementos que os constitúen. A familia, grupo elemental para cada individuo e para a Sociedade, cando se confronta coa morte actúa na especificidade que a caracteriza, cando a confrontación é coas diferentes situacións que poden levar un ser humano a loitar polo dereito a morrer, esas especificidades non desaparecen.

É a diferenza esencialmente cultural e social, que fai que a lexislación mude de país para país, que fai que Países Baixos legalizase a Eutanasia e outros país non.

Salvar, facer uso dos medios, do coñecemento, de tódolos recursos para salvar é lóxico. Así a todo, os coidados paliativos que visan a mellor calidade de vida posible para o doente e para a familia, pode ou non equivaler a definición de calidade deses intervenientes, o que pode levantar dúbidas, espoletar as habituais polémicas asociadas ao debate do tema. Cando se fala neste, as opinións diverxe, o debate acendese e os extremos refutan con pros e contras.