Eutanasia

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Eutanasia (do grego eu perfecto e thanatos morte) é a práctica pola cal se abrevia, sen dor ou sufrimento, a vida dun enfermo incurable. A eutanasia representa actualmente unha cuestión ética controvertida, pois algunhas persoas achan errado matar un ser humano, mesmo no caso de que este padeza un terrible sufrimento e queira morrer por vontade propia.

Independentemente de que a eutanasia estea legalizada ou non, resulta un asunto controvertido, existindo sempre pros e contras, teorías eventualmente mutables co tempo e a evolución da sociedade, que sempre teñen en conta o valor dunha Vida Humana.

Sendo a eutanasia un concepto moi vasto, distínguense a continuación os tipos e valores intrinsecamente asociados: Eutanasia, Distanasia, Ortotanasia, a propia Morte e a Dignidade Humana.

Conceptos[editar | editar a fonte]

Pódense dar dous tipos de eutanasia, a Eutanasia activa e a Eutanasia pasiva.

A eutanasia activa conta co trazado de accións que teñen por obxectivo pór termo á vida, na medida en que é planeada e negociada entre o doente e o profesional que vai levar á práctica o acto.

A eutanasia pasiva, á súa vez, non provoca deliberadamente a morte, así a todo, co pasar do tempo, conxuntamente coa interrupción de todos os coidados médicos, farmacolóxicos ou outros, o doente acaba por falecer. Son cesadas todas e calquera accións que teñan por fin prolongar a vida. Non hai por iso un acto que provoque a morte (tal como na eutanasia activa), mais non hai ningún que a impida (como na Distanasia).

É relevante distinguir eutanasia de Suicidio asistido, na medida en que na primeira é unha terceira persoa que executa, e no segundo é o propio doente quen provoca a súa morte, aínda que para iso dispoña da axuda de terceiros.

Distanasia[editar | editar a fonte]

Etimoloxicamente, Distanasia é o oposto de eutanasia. A distanasia defende que deben ser utilizadas tódalas posibilidades para prolongar a vida dun ser humano, aínda que a cura non sexa unha posibilidade e o sufrimento se torne desmaiado penoso. A distanasia presupón un “encarnizamento terapéutico”, visto que se fai todo o necesario para que o doente respire só un segundo máis, atrasando a súa morte, provocando maior sufrimento e, quizais, menosprezando dalgunha forma a dignidade humana.

Ortotanasia[editar | editar a fonte]

No que se refire á Ortotanasia, esta, opóndose á distanasia, defende que se recoñeza o momento natural da morte dun individuo, non procedendo a calquera tipo de medio para manter ou prolongar a súa vida. Significa que se debe deixar o ser humano morrer en paz, sen que se proceda a un encarnizamento terapéutico e sen que se promova e acelere ese proceso de deixar a vida. É importante neste caso, distinguir ortotanasia de eutanasia pasiva, xa que na primeira non son levadas a cabo medidas que miren por manter ou mellorar o estado de saúde do doente, e na segunda estas son tomadas e interrompidas nun determinado momento da súa vida

A morte[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Morte.

A morte pode significar o fin ou interrupción definitiva da vida humana. É o fin da existencia de calquera ser posuidor dun corpo, que respira, que se move, que ten sentidos e sentimentos, sensacións e emocións. Para determinados individuos, inseridos nunha determinada cultura e nun determinado contexto, a morte dun ente querido, dun amigo é algo intensamente doloroso de vivenciar, mentres que para outros, en contextos, culturas e sociedades diferentes, a morte significa o renacemento, a liberación.

Dignidade humana[editar | editar a fonte]

A Dignidade humana está sempre acompañada de preto polo respecto, pola honra, pola consciencia que cada un de nós ten do seu propio valor como cidadán e ser humano, detentor dunha vida e dunha individualidade, ben como portador de características únicas que fan del un ser sen igual. A dignidade humana comporta tamén, no seo da súa esencia, os valores dunha sociedade. Así a todo, e no caso dun ser humano en estado terminal, a súa dignidade pasa polo dereito a ser tratado como o sería calquera ser humana saudable e a non ser tratado como se xa estivese sen vida. Como di Lucien Israël "O argumento da dignidade ten por fin único – inconsciente– protexer o confort dos sobreviventes." (1993;59).

Perspectiva histórica[editar | editar a fonte]

A eutanasia non é un fenómeno recente, moito ao contrario, acompaña a Humanidade dende o seu inicio. Non sendo un problema novo, é posible atopar rexistros sobre a eutanasia a través dos tempos.

Na Antigüidade, diversos pobos como, por exemplo, nalgunhas comunidades preceltas e celtas, os fillos mataban os seus pais cando estes estaban moi vellos e doentes. Na India, os doentes incurables eran botados ao río Ganxes, despois de lles obstruíren a boca e nariz cunha lama ritual. Existe tamén na Biblia, no libro I de Samuel, un relato en que o Rei Saul, gravemente ferido por soldados inimigos, implora ao seu paxe que lle poña termo á vida.

A discusión en torno dos valores culturais, éticos e relixiosos na práctica da eutanasia remonta á Grecia Antiga, que coñeceu dúas realidades moi distintas: en Esparta, os meniños eran examinados polos membros do Senado, para determinar se presentaban algunha deficiencia física, ou se tiñan a robusteza necesaria para se tornaren bos soldados. Aqueles que non posuían as características esixidas sofrían a eutanasia euxénica. Así a todo, na cidade rival, Atenas, a eutanasia era defendida por algúns como un acto de compaixón para un doente en sufrimento. Platón, Sócrates e Epicuro defendían a idea de que o sufrimento provocado por unha doenza xustificaba o suicidio do enfermo. Aristóteles, Pitágoras e Hipócrates, polo contrario, condenaban o suicidio. No coñecido Xuramento de Hipócrates, consta: ”A ninguén darei por compracer, nin remedio mortal nin un consello que induza a perda.” Desta forma, a escola hipocrática xa nesta altura se posicionaba contra o que hoxe chamamos eutanasia ou suicidio asistido. O tema da eutanasia non se restrinxiu só á Grecia Antiga: Cleopatra VII (69 a.C. – 30 a.C.) creou no Exipto unha Escola co obxectivo de estudar formas de morte menos dorosas.

A discusión sobre a eutanasia atravesou verticalmente toda a Historia da Humanidade. O renacentista Thomas More publicou en 1516 o libro Utopía, no cal describía a cidade perfecta onde o suicidio asistido era practicado nos vellos e doentes que o pedían. Foi no século XVII cando o termo “Eutanasia” foi proposto por primeira vez por Francis Bacon na súa obra Tratado da Vida e da Morte. No século XVIII, Kant escribe:” Ningún Home pode dispor da súa vida”, nunha afirmación claramente contraria á eutanasia. Ata ao noso século, moitos foron os autores que se posicionaron a favor da eutanasia e do suicidio asistido, como o escéptico David Hume, o fundador do socialismo Karl Marx e o pensador alemán Schopenhauer. En 1895, en Prusia, propúxose que o Estado debería prover os medios necesarios para a realización da eutanasia en persoas incapaces de solicitala.

Xa no século XX, a discusión sobre a eutanasia coñeceu un dos seus momentos máis acalorados entre as décadas dos anos 20 ó 40. En 1931, en Inglaterra, o doutor Millard propuxo unha lei para a legalización da eutanasia, proposta que foi discutida ata 1936 pola Cámara dos Lores, ata ser rexeitada. En 1934, Uruguai incluíu a posibilidade da utilización da eutanasia no seu Código Penal, tornándose o primeiro país en regulamentar a eutanasia, lexislación que se mantivo en vigor ata aos nosos días.

En 1935 nace en Inglaterra a EXIT, unha das primeiras asociacións pro-eutanasia, que distribuía folletos aos seus asociados con instrucións para “morrer con dignidade”, o que lles ocasiunou problemas coa xustiza inglesa. En outubro de 1939, co inicio da Segunda Guerra Mundial, xorde en Alemaña o Programa Nazi de Eutanasia, baixo o nome de código “Aktion T4”, cuxo obxectivo nada tiña a ver coa compaixón, piedade ou dereitos individuais. Esta euxenesia tiña como finalidade eliminar as persoas que tiñan unha vida que “non merecía ser vivida”, e pretendía eliminar etnias consideradas “inferiores”, persoas con deficiencias ou doenzas tidas como indesexables, así como persoas de idade moi avanzada, de forma que buscaba unha depuración racial e unha “limpeza social”. O “Aktion T4” veu desta forma a materializar as propostas sobre euxenesia que se discutían no Vello Continente dende 1935.

En 1956, a Igrexa Católica colocouse en posición contraria á eutanasia; así e todo o Papa Pío XII, en 1957, aceptou a posibilidade do uso de grandes cantidades de drogas a doentes en gran sufrimento, mesmo se esas doses puidesen ter como efecto indesexado a súa morte (concepto de duplo efecto).

En 1968, a Asociación Mundial de Medicina adoptou unha posición contraria á eutanasia. En 1980, o Vaticano divulgou unha Declaración sobre a Eutanasia onde se expón a hipótese do duplo efecto e da interrupción do tratamento considerado fútil. En 1990, a Real Sociedade Médica dos Países Baixos e o Ministerio da Xustiza estableceran unha rutina de notificación para a eutanasia, non legalizándoa sino liberando ao profesional que a realizara de responsabilidade criminal.

En 1991, houbo unha tentativa frustrada para introducir a eutanasia no Código Civil de California (EUA) e, no mesmo ano, o Papa Xoán Paulo II, nunha carta aos bispos, reiterou a súa posición contra a eutanasia e mailo aborto. En 1996, os Territorios do Norte de Australia, aprobaron unha lei que posibilita formalmente a eutanasia, lei que foi revocada uns meses despois. Nese ano tamén o Brasil asistiu a presentación dunha proposta semellante, mais non deu resultados. En maio de 1997, a Corte Constitucional da Colombia estableceu na súa lexislación que o profesional que practicase a eutanasia non podería ser perseguido criminalmente. En 1997, o estado de Oregón (EUA), legalizou o suicidio asistido.

Xa no século XXI, o 11 de maio de 2001, os Países Baixos convertéronse no primeiro pais do mundo en legalizar a eutanasia, podendo ser inclusive aplicada a menores co consentimento dos educadores. Por 48 votos a favor e 28 contra, o Senado aprobou a lei que permite aos médicos abreviar a vida dos doentes terminais. O 16 de maio de 2002, Bélxica converteuse no segundo país en legalizar a eutanasia.

En debate[editar | editar a fonte]

Hai quen defende o dereito á morte con dignidade e hai quen entende que non cabe aos homes pór termo á vida.

A nivel profesional e persoal, na abordaxe do “dereito” de escolla da morte, ocorren conflitos de intereses e opinións diferentes, fundamentadas polo percurso de vida e por compoñentes biolóxicos, psico-afectivos, sociais, económicos e culturais que caracterizan cada un de nós. A eutanasia ten recibido cada vez máis atención no día de hoxe, na prensa, en mesas redondas ou na conversa informal entre amigos. O debate ten levantado aspectos importantes: persoais, científicos, educacionais, relixiosos, sociais e económicos. Esta discusión tornouse aínda máis presente cando se discuten os dereitos individuais dos seres organizados en sociedade, e o acto de cidadanía permite a esixencia de máis dereitos.

Argumentos a favor[editar | editar a fonte]

Quen argumenta a favor da eutanasia considera que esta é un camiño para evitar a dor e o sufrimento de persoas en fase terminal ou sen calidade de vida, un camiño consciente que reflicte unha escolla informada, o termo dunha vida en que, quen morre, non perde o poder de ser actor e axente digno ata ao fin.

Son raciocinios que participan na defensa da autonomía absoluta de cada ser individual, na alegación do dereito á autodeterminación, dereito á escolla pola súa vida e polo momento da morte. Unha defensa que asume o interese individual por riba do da sociedade que, nas súas leis e códigos, busca protexer a vida. A eutanasia non defende a morte, senón a escolla pola mesma por parte de quen a concibe como mellor opción ou única.

A escolla pola morte non poderá ser froito da irreflexión. As compoñentes biolóxicas, sociais, culturais, económicas e psíquicas teñen que ser avaliadas, contextualizadas e pensadas, de forma a asegurar a verdadeira autonomía do individuo que, alleo de influencias exteriores á súa vontade, certifique a imposibilidade de arrepentimento.

Cando o Home, pai, xefe, cidadán, profesional, músico... pasa a ser prisioneiro do seu corpo, dependente na satisfacción das necesidades máis básicas (o medo de ficar só, de ser un “fardo”), a revolta e a vontade de dicir “Non” ao novo estado, lévano a pedir o dereito a morrer con dignidade. Obviamente, a petición deberá ser ponderado, o que non significa a desvalorización que tantas veces conduce a eses homes e mulleres a loitaren pola súa dignidade anos e anos na procura do non prolongamento dun proceso de deterioro ou non evolución.

Argumentos en contra[editar | editar a fonte]

"Mentres poida e saiba, usarei as regras dietéticas en proveito dos doentes e afastarei deles todo o dano e maleficio.
Xamais darei a alguén medicamento mortal, por moito que mo solicite, nin administrarei abortivo a calquera muller..."
Xuramento de Hipócrates

Son tamén moitos os argumentos “contra” a eutanasia, dende os relixiosos e éticos ata os políticos e sociais. Dende o punto de vista relixioso, a eutanasia é tida como unha usurpación do dereito á vida humana, debendo ser algo exclusivamente reservado ao Creador. “A Igrexa, a pesar de ser consciente dos motivos que levan a un doente a pedir morrer, defende por riba de todo o carácter sagrado da vida” (Pinto, Susana; Silva, Florido, 2004, p. 37).

Desde a perspectiva da ética médica, tendo en conta o xuramento de Hipócrates, segundo o cal o médico non pode ser xuíz da vida ou da morte de ninguén, a eutanasia está considerada como homicidio. Cabe así ao médico, cumprindo o xuramento Hipocrático, asistir o paciente, dándolle todo e calquera medio necesario para a súa subsistencia.

"Nunca é lícito matar o outro: aínda que el o quixese, mesmo se el o pedise (...) nin é lícito sequera cando o doente xa non estivese en condicións de sobrevivir" (Santo Agostiño na Epístola)

Perspectivas[editar | editar a fonte]

O doente[editar | editar a fonte]

As persoas con doenza crónica e, polo tanto, incurable, ou en estado terminal, teñen naturalmente momentos de desesperación, momentos dun sufrimento físico e psíquico moi intenso, mais tamén teñen momentos en que viven a alegría e a felicidade. Estas persoas loitan día tras día para vivir un só segundo máis. Moitas veces acontece o contrario, tentan loitar contra a Morte, tal como refire Lucien Israël: "Non defenden unha política do todo ou nada. Aceptan ficar diminuídos dende que sobrevivan, e aceptan sobrevivir mesmo que sintan que a doenza os levará un día. (...) dinnos con toda a simplicidade: se for necesario, eu quero servir de cobaia. (...) arriscan o termo para nos encoraxaren á audacia. (Israël, Lucien; 1993; 86-87).

Contrariando esta tendencia de loita a todo custo, nalgúns casos xorden os doentes que realmente están cansados de vivir, que non aguantan máis sentirse un fardo, ou sentírense sós, acompañados dun enorme sufrimento de orde física, psíquica ou social. Unha persoa cuxa existencia deixou de ter sentido sofre, no seu íntimo, e moitas veces illada no seu mundo interior; sente que paga cada segundo que pasa unha pena demasiado pesada polo simple feito de existir.

Nese momento, e cando a morte parece ser a única saída que o doente albisca, deberáse informarlle dos efectos, riscos, sentimentos, das reaccións que a eutanasia comporta, da forma como é ou vai ser practicada. Só así o doente poderá decidir conscientemente e ter a certeza de que, para el, esa é a mellor opción. Así e todo, e á par da información, o doente debe ser acompañado psicoloxicamente, a fin de se esclarecer que este non sofre de calquera desorde mental, permanente ou temporal, e está capacitado para decidir por si e pola súa vida.

Hai autores que defenden que un Ser Humano, aínda que estea a sufrir demasiado, se for ben tratado, non pide a eutanasia. Hoxe en día poden ser administrados analxésicos e outros fármacos que minimicen sufrimentos e efectos da doenza e de intervencións técnicas, a unha persoa en estado terminal.

No entanto, e despois das consideracións anteriores, non é correcto pensar que unha petición de eutanasia non poida ser a verdadeira vontade daquel Ser Humano, allea a factores económicos, sociais, culturais, relixiosos, físicos e psíquicos.

Familia/Sociedade[editar | editar a fonte]

O ser humano como animal cultural, social e individual, cando se insire nos diferentes grupos, vai ofrecerlles toda a súa complexidade que caracteriza o particular e o común aos diferentes elementos que os constitúen. A familia, grupo elemental para cada individuo e para a Sociedade, cando se confronta coa morte actúa na especificidade que a caracteriza, cando a confrontación é coas diferentes situacións que poden levar un ser humano a loitar polo dereito a morrer, esas especificidades non desaparecen.

É a diferenza esencialmente cultural e social, que fai que a lexislación mude de país a outro, que fai que Países Baixos legalizase a eutanasia e outros país non.

Salvar, facer uso dos medios, do coñecemento, de tódolos recursos para salvar é lóxico. Así a todo, os coidados paliativos que pretenden a mellor calidade de vida posible para o doente e para a familia, pode ou non equivaler a definición de calidade deses intervenientes, o que pode levantar dúbidas, incentivar as habituais polémicas asociadas ao debate do tema.