Escorpión

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Escorpións
Scorpion.jpg
Clasificación Científica
Reino: Animalia
Filo: Arthropoda
Sub-Filo: Chelicerata
Clase: Arachnida
Orde: Scorpiones
Familias
Bothriuridae
Buthidae
Caraboctonidae
Chactidae
Chaerilidae
Euscorpiidae
Iuridae
Liochelidae
Microcharmidae
Pseudochactidae
Scorpionidae
Superstitioniidae
Urodacidae
Vaejovidae

O escorpión ou alacrán é un animal invertebrado artrópodo (con patas formadas por varios segmentos) que pertence á orde Scorpiones estando encadrado na clase dos arácnidos.

Etimoloxía e orixes[editar | editar a fonte]

O nome escorpión deriva do latín scorpio/scorpionis. Existen rexistros científicos da existencia dos escorpións hai máis de 400 millóns de anos. Segundo pesquisas, foron eles os primeiros artrópodos que conquistaron o ambiente terrestre. Nesta adaptación, foilles moi útil a carapaza de quitina que compón o seu exoesqueleto e que evita a evaporación excesiva.

Actualmente xa están catalogadas preto de 1.600 especies e subespecies distribuídas en 116 xéneros diferentes en todo o mundo.

Ciclo vital[editar | editar a fonte]

Os escorpións son animais terrestres que prefiren lugares secos ou húmidos e poden ser atopados en desertos, sabanas, cerrados, florestas temperadas e tropicais, en hábitats que poden ser debaixo de follas, pedras, madeiras, fendas de rocha, debaixo ou dentro de tixolos, baixo entullos de calquera natureza ou mesmo baixo cascas soltas de árbores, no baixo ou en grandes alturas destas. Algunhas especies poden ser atopadas en covas humanas, dormentes de ferrocarrís, ao longo das praias, na zona entre mareas ou en cavernas.

Existen escorpións en todos os continentes, excepto na Antártida. Atopamos especies nos Alpes suízos e Europa en xeral, no México, Estados Unidos e Canadá, na América do Sur en xeral, entre lixo e entullos das pequenas e grandes cidades, no Amazonas, na Oceanía, no norte do Mediterráneo, no Oriente Medio, na India, no norte e sur da África e Asia.

Son animais carnívoros e teñen xeralmente hábitos nocturnos e crepusculares, cando cazan e se reproducen. A súa alimentación está baseada en insectos tales como como grilos, cascudas, moscas e tabáns, e tamén doutro aracnídeo, a araña. Unha curiosidade é o feito de que, en tempos de escaseza completa de alimento, practican o canibalismo para sobreviviren, ou sexa, devoran os seus semellantes. Os escorpións conseguen comer cantidades inmensas de alimento, mais só precisan inxerir un 10% da comida que necesitan, podendo pasar ata un ano sen comer e consumindo pouquísima auga, case nada durante a súa vida enteira.

Escorpión negro (Androctonus crasicauda)

Os predadores naturais do escorpión son os macacos, arañas, sapos, lagartos, curuxas, gabiáns, galiñas, algunhas formigas e os propios escorpións.

Reprodución[editar | editar a fonte]

A reprodución da gran maioría da especie é monoica, ou sexa, non exixe a presenza de machos e femias, senón que alguns escorpións son partenoxenéticos, isto é, reprodúcense sen a necesidade da presenza do macho. Como noutras especies, hai unha danza nupcial que antecede o acasalamento. O macho limpa o chan cos peites e deposita aí unha cápsula contendo espermatozoides (espermatóforo). Deseguida, arrastra a femia por riba dos espermatóforos co fin de que os reciba.

Os escorpións son vivíparos, ou sexa, non poñen ovos. Poden xerar de 6 a 90 crías e a incubación demora de dous meses e medio a tres. As crías nacen completamente brancas e por medio de parto, a través dunha fenda xenital. Fican pegados ao dorso materno de 10 a 14 días ata completarse a primeira muda (canto máis novo o esporpión, máis mudas el fará) ata que consigan obter o seu propio alimento soíños. Alcanzan a idade adulta con cerca dun ano de vida.

Características[editar | editar a fonte]

A súas cores varían do amarelo palla ao negro total, pasando por tons intermedios, como o amarelo-avermellado, vermello-amarronzado, marrón e tons de verde ou mesmo de azul.

O corpo dos escorpións está dividido en prosomo (cefalotórax), mesosomo e metasomo.

  • O prosomo é a rexión anterior, onde se atopan os ollos, quelíceras, pedipalpos terminados en quelas (pinzas) e pernas e os pentes.
  • O mesosomo é a rexión larga do corpo, onde se atopan as aberturas dos pulmóns e o opérculo xenital.
  • O metasomo é vulgarmente coñecido como cauda ou rabo, onde hai unha estrutura cilíndrica cun espiño na punta, chamada telson (o ferrón), dúas glándulas de veleno e o ano.
Das 1.600 especies de escorpión, apenas 25 causan graves accidentes ao ser humano

Veleno e toxicidade[editar | editar a fonte]

O ferrón do escorpión (chamado telson), alén de servir para agarrar a presa, defenderse e aparearse, inocula na presa un veleno. Este veleno contén unha serie de substancias cuxa composición química non está ben definida, pero que contén neurotoxinas, histaminas, serotonina, encimas, inhibidores de encimas e outras. Parece, segundo os investigadores, que as neurotoxinas actúan sobre as células nerviosas da presa (arañas e insectos), cunha certa especificidade, dependendo do tipo de animal.

É interesante saber que a toxicidade do veleno dun escorpión pode ser comparada co tamaño dos seus pedipalpos (o equivalente ao brazo humano do escorpión); canto máis robustos son os pedipalpos, menos veleno utiliza para as súas presas e canto menores eles foren, máis letal é o veleno do escorpión.

O veleno de escorpións do tipo Tityus serrulatus, que parece ser o veleno máis tóxico de todos os escorpións, actúa sobre o sistema nervioso periférico dos humanos, causando dor, puntadas, aumentando a pulsación cardíaca e diminuíndo a temperatura corporal. Estes síntomas, debido ao seu peso corporal, son máis acentuados en nenos e, debido ás condicións físicas, en enfermos. Todos os escorpións son velenosos, porén non mortais para os humanos. A súa picada aseméllase en grao de toxidade ao da picada dunha abella.

O tratamento consiste na aplicación local na picada dun anestésico (lidocaina a 2%) e soro antiescorpiónico (obtido de escorpións vivos). O tratamento debe ser hospitalario, de preferencia coa presentación do escorpión para facilitar o diagnóstico e o tratamento.

Previndo accidentes[editar | editar a fonte]

Os escorpións só atacan o ser humano cando se senten acuados e en circunstancia de defensa. Antes de que ocorra un accidente con escorpións débense tomar algunhas medidas básicas para evitar o mesmo. Vexa a seguir:

  • Sacuda e examine calzados e roupas antes de usalos;
  • Manteña limpos os locais próximos a residencias evitando acumulación de lixo, entullos e materiais de construción;
  • Manteña o hábitat familiar libre de cascudas, que son recoñecidas como un dos principais alimentos dos escorpións nos centros urbanos.
  • Non coloque mans e pés dentro de buracos, montes de pedras ou leñas;
  • Use sempre calzados e luvas nas actividades rurais ou de xardinería;
  • Use teas e vedantes en portas e ventás;
  • Crie aves domésticas en zonas rurais, que actúan como predadores naturais;
  • En áreas sabidamente escorpiónicas, manteña as camas a unha distancia mínima de 10 cm das paredes.

E se houber un accidente?[editar | editar a fonte]

Se aínda así un accidente con escorpións ocorrese, primeiro debese evitar o pánico, lavar a zona con auga e xabón, aplicar compresas de auga morna e procurar un médico.

O ser humano, despois de ser picado, pode ter hipotermia ou hipertermia, sudoración profunda, visión embazada, náuseas, vómitos, dor abdominal, diarrea, arritmias cardíacas, choque, taquipnea, edema pulmonar agudo, axitación, somnolencia, confusión mental e tremores, alén de inchazo e vermellez no lugar da picada.

Saliéntase que a toxidade do veleno depende de diversos factores, tales como a especie do escorpión (de 1.600 especies catalogadas apenas 25 son velenosas para o home); a cantidade de veleno inxectada; o tamaño e o estado físico da vítima.

Atención especial para nenos e enfermos: mentres que as crianzas teñen máis posibilidades de envenenamento porque posúen menor masa corporal, os enfermos tamén caen nesta situación xa polo estado natural da vellez. Xa se constataron casos de persoas alérxicas ao veleno do escorpión, nestes casos o veleno actúa moi axiña, podendo levar a vítima á morte en pouco tempo.

É recomendábel a captura do escorpión para que sexa identificado máis rapidamente o antídoto a ser aplicado.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Escorpión

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]