Ducado de Borgoña

Duché de Bourgogne Ducado de Borgoña
843–1477 →
Escudo
Territórios da dinastia de Valois-Borgoña durante o goberno de Carlos, o Temerario
Capital	Dijon (tamém Bruxas e Gante)
Lingua	Latín linguas de oïl (frances antigo), neerlandes
Relixión	Igrexa Católica Romana
Goberno	Monarquía
Duque de Borgoña
• 880- 921	Ricardo de Autun, o Xusticieiro primeiro duque.
• 1477 - 1482	Maria de Valois, ultimo duque.
Período histórico	Idade Media
• Tratado de Verdun	843
• Guerra dos Cen Anos	1337 - 1453
• Orden do Toisón de Ouro	1430
• Guerra de Borgoña	1474 - 1477
• Batalla de Nancy	1477

O Ducado de Borgoña foi un dos estados máis importantes da Europa medieval, independente entre 880 e 1482. Non deve ser confundido co condado de Borgoña, outro território de Francia. O feudo do Duque de Borgoña correspondía aproximadamente coa rexión actual francesa de Borgoña. Grazas á súa riqueza e vasto territorio, o ducado foi tanto política como economicamente moi importante. Tecnicamente eran vasalos do rei de Francia, pero os duques de Borgoña souberon manter unha política propia.

Historia

A dinastía inicial dos Duques de Borgoña extinguiuse en 1026, coa morte sen descendentes do herdeiro da casa, o duque Oton Guillermo. Pero o ducado xa fora anexionado en 1016 por Henrique I que se converteu en duque en 1016. Henrique concedeu o ducado ao seu irmán Roberto, que funda a rama da Dinastía dos Capetos. Desta liña descendente provén Afonso Henriques, o primeiro rei de Portugal. O último representante da casa foi Filipe de Rouvres, que morreu de peste en 1361. O ducado pasou á coroa francesa e dous anos máis tarde Xoán II de Francia concedeulle o título ao seu fillo máis pequeno, Filipe. Filipe casou con Margarita III de Flandres e a través desta unión o ducado de Borgoña uniuse ao Condado de Flandres, Artois, Nevers, Rethel e os ducados de Brabante e Limburgo.

A última duquesa da Borgoña independente foi María de Valois, que casou con Maximiliano I de Austria. Nas capitulacions matrimoniais estipulouse que o seu segundo fillo sería quen herdase os territorios maternos pero María faleceu nun accidente de cabalo antes de que iso acontecese. Logo desta traxedia, o ducado de Borgoña foi incorporado a Francia, mentres que os Países Baixos pasaron á Casa dos Austria.

Palácio dos duques de Borgoña en Dijon.

Lista de duques

Bosónidas

• 880-921: Ricardo I o Xusticieiro, primeiro duque de Borgoña (creado por Luís III)
• 921-923: Raul I, fillo do anterior. En 923, converteuse en rei de Francia e cedeu o ducado ao seu irmán.
• 923-952: Hugo o Negro, irmán do anterior.
• 952-956: Gilberto de Chalon.

Robertinos (Capetos)

• 956-965: Otón Enrique, fillo de Hugo o Grande, casou con Gerberga de Chalon, filla herdeira de Gilberto de Chalon.
• 965-1002: Henrique I o Grande, irmán do anterior.
• 1002-1004: Otón Guillermo, Conde palatino de Borgoña, neto do anterior.

Dominio Real (1004-1032)

Roberto II o Piadoso, rei de Francia, sobriño de Otón Henrique e de Henrique I. Conquistou o ducado de Borgoña e incorporouno ao dominio real.

Sucedeulle o seu fillo Henrique, quen para terminar a revolta do seu irmán Roberto, outorgoulle o ducado de Borgoña, de forma similar a un apanaxe, en 1032 a cambio de renunciar as súas pretensións ao trono francés, orixinándose así unha rama menor da dinastía capeta, a Casa de Borgoña.

Casa de Borgoña (Capetos)

• 1032-1076: Roberto I o Vello, fillo do rei Roberto II o Piadoso e irmán do rei Henrique I.
• 1076-1079: Hugo I, neto do anterior.
• 1079-1102: Eudes I Borrel, irmán do anterior.
• 1102-1143: Hugo II o Pacifico, fillo do anterior.
• 1143-1162: Eudes II, fillo do anterior.
• 1162-1192: Hugo III, fillo do anterior.
• 1192-1218: Eudes III, fillo do anterior.
• 1218-1272: Hugo IV, fillo do anterior.
• 1272-1306: Roberto II, fillo do anterior.
• 1306-1315: Hugo V, fillo do anterior.
• 1315-1349: Eudes IV, irmán do anterior.
• 1349-1361: Filipe I de Rouvres, neto do anterior.

Dominio Real (1361-1363)

Á morte prematura do duque Filipe I sen descendencia, sucedeulle o seu primo Xoán II o Bo, rei de Francia, segundo a proximidade de sangue, xa que segundo a primoxenitura correspondeulle a Carlos II de Navarra, pero a nobreza borgoñona tamén sopesou as alianzas e influencias de ambos na Guerra dos Cen Anos. En 1363, Xoán II outorgou en apanaxe ao seu fillo Filipe.

Casa de Valois

Escudo de Filipe, o Bo (tras 1430).

• 1364-1404: Filipe II o Atrevido, fillo do rei de Francia Xoán II;
• 1404-1419: Xoán I Sen Medo, fillo do anterior;
• 1419-1467: Filipe III o Bo, fillo do anterior;
• 1467-1477: Carlos I o Temerario, fillo do anterior.

Logo de 1477

Francia en 1477, mostrando o Ducado de Borgoña en cor alaranxada

Véxase tamén: Estado borgoñón.

Logo da morte de Carlos o Temerario na Batalla de Nancy sen descendencia masculina, o rei Luís XI, apoderouse do ducado de Borgoña e anexionouno ao dominio real, en base a que as apanaxes habíanse reglamentado de forma que ao esgotarse a descendencia masculina debían incorporarse á Coroa. Pero María, a filla do duque Carlos o Temerario, casou co futuro emperador Maximiliano I de Habsburgo para defender a súa herdanza, e non aceptou a perda do ducado, mantendo así a titulación de duque de Borgoña, como fixeron tamén os seus descendentes os reis de España, debido ao prestixio que outorgaba ao seu titular o ser Gran Maestre e Xefe Soberano da Orde do Toisón de ouro. Tanto é así que na Paz de Cambrai (1529) o emperador Carlos V renunciaba ao territorio específico do ducado de Borgoña pero non ao título.

Duques titulares de Borgoña (título Habsburgo)

Os Habsburgo continuaron reclamando o ducado de Borgoña, en balde, e recoñeceron a súa perda (Paz de Cambrai (1529), Tratado de Cateau-Cambrésis (1559), tratado de Nimega (1678)). Seguiron manténdose como duques titulares.

• 1477-1482: María de Borgoña, duquesa titular de Borgoña, filla de Carlos o Temerario, e esposa de Maximiliano I de Habsburgo, emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico.
• 1482-1506: Filipe I o Fermoso, rei de Castela e duque titular de Borgoña, fillo da anterior.
• 1506-1555: Carlos I, emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico, rei de España e duque titular de Borgoña, fillo do anterior.
• 1555-1598: Filipe II, rei de España e Portugal, e duque titular de Borgoña, fillo do anterior.
• 1598-1621: Isabel Clara Eugenia e Alberto de Austria, duques titulares de Borgoña, filla e xenro do anterior.
• 1621-1665: Filipe IV, rei de España e Portugal, e duque titular de Borgoña, sobriño dos anteriores e neto de Filipe II.
• 1665-1700: Carlos II, rei de España e duque titular de Borgoña, fillo do anterior. Tras a paz de Nimega, desarticulouse definitivamente a herdanza territorial dos Valois borgoñones.
• Os reis de España como sucesores seguiron mantendo a titulación como mero prestixio.

Duque de Borgoña (título francés)

Título do Antigo Réxime

O título foi outorgado polo rei de Francia aos príncipes, e a priori aos primoxénitos do Delfín:

• 1682-1711: Luís de Francia (1682-1712), duque de Borgoña, fillo de Luís de Francia, chamado o Gran Delfín, e neto de Luís XIV. Era o pai de Luís XV e converteuse en Delfín en 1711.
• 1751-1761: Luís de Francia (1751?1761), duque de Borgoña, primoxénito de Luís de Francia, delfín, e neto de Luís XV. Era irmán maior de Luís XVI.

Título de cortesía

• 1950-1975: Afonso de Borbón, neto de Xaime Enrique de Borbón (1908-1975), duque de Anjou e de Segovia, tomou do seu pai o título de duque de Borbón e de Borgoña. En 1975, á morte do seu pai, adxudicouse o título de duque de Anjou.

Véxase tamén

• Burgundios
• Casa de Borgoña
• Estado borgoñón

Ligazóns externas

• Árbore xenealóxica dos Duques de Borgoña, (en inglés)