Ducado de Bragança

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Armas da Sereníssima Casa de Bragança
Armas (estilo moderno) da Casa de Bragança, após 1581.

O Ducado de Bragança é un dos títulos nobiliarios máis importantes da Familia Real Portuguesa. Desde o ascenso ao trono da Dinastia de Bragança, en 1640, o herdeiro da Coroa Portuguesa usa o título de Duque de Bragança. De notar que, por tradición e pola importancia da Casa de Bragança, os Duques teñen os seus nomes numerados tal como os reis (ex. D. Teodósio I e D. Teodósio II).

Historia[editar | editar a fonte]

A Casa de Bragança foi fundada polo rei D. Xoán I e polo Condestável D. Nuno Álvares Pereira, concorrendo ambos para o seu establecemento polos dotes que o primeiro fixo a seu fillo D. Afonso, o primeiro duque de Bragança, e o segundo á súa filla D. Beatriz Pereira Alvim, polo casamento de ambos realizado en Frielas, o día 1 de novembro de 1401 (era de 1439).[1]

O dote atribuído polo rei D. Xoán I consta da carta de doazón, datada en Lisboa o día 8 de novembro de 1401 (1439): terras e xulgados de Neiva, Danque, Parelhal, Faría, Rates, Vermoim, con todos os seus bens e coutos. O dote feito por D. Nuno Álvares Pereira, consistía na vila e castelo de Chaves, con seus termos, terras e xulgado de Monte Negro; no castelo e fortaleza de Monte Alegre; terras do Barroso e Baltar; Paços e Barcelos; quintas de Carvalhosa, Covas, Canedos, Seraes, Godinhaes, Sanfims, Temporam, Moreira e Piusada; e nas parellas de Bustelo.

O rei D. Xoán I, conxuntamente coa raíña Dona Filipa, e co infante D. Duarte, verificou a doazón, e engadiu terras en Penafiel, Bastos e Coutos das Vargeas.

Tamén D. Nuno Álvares Pereira engadiu, por carta de 4 de abril de 1460 (confirmada polo rei D. Duarte), o condado e Vila de Arraiolos, encaixes e dereitos de Montemor, Évora Monte, Estremoz, Souzel, Alter do Chan, Fermosa, Chancelaría, Assumar, Lagomel, Vila Viçosa, Borba, Monsaraz, Portel, Vidigueira, Frades, Vilalva, Ruivas, Beja, Campo de Ourique, e padroados de S. Salvador de Elvas e Vila Nova de Anços.

O 2º duque, D. Fernando I era fillo segundo do 1º duque, sucedendo no ducado por morte do seu irmán. Despois da referida doazón de D. Nuno Álvares Pereira, por virtude de escambo realizado en 10 de novembro de 1424, entre o duque D. Fernando I e súa irmá D. Isabel, e seus descendentes, foron engadidas as terras de Paiva, Tendades e Lousada, confirmado en 9 de Decembro dese ano polo rei D. Duarte[2].

Así se formou a Sereníssima Casa de Bragança. Era entón de máis rica de Portugal.

O duque D. Fernando I tomou parte na expedición de Tánxer, onde foi condestábel, sendo despois gobernador de Ceuta. O rei D. Afonso V fixolle a graza de elevar Bragança á categoría de cidade.

O poder da Casa de Bragança veu a ser despois suprimido por D. Xoán II. O Rei D. Xoán II foi un home cioso do seu poder e firme na convicción do conservar. D. Xoán II prendeu, xulgou, nun proceso xudicial moi mal explicado, e executou por degolação na praza do Giraldo en Évora, D. Fernando II, o terceiro duque, baxo acusacións de traizón e correspondencia gravosa co rei de Castela. En consecuencia, as terras dos Duques foron anexadas aos bens da Coroa e o herdeiro da Casa Ducal, D. Xaime, de só 4 anos, foi desterrado para Castela.

O Rei D. Manuel I, sucesor de D. Xoán II, era tío de D. Xaime de Bragança e, en 1500, convídao a regresar á Corte, devolvéndolle os títulos e terras do ducado que o anterior rei retirara. D. Xaime ordenou a construción do Palacio Ducal de Vila Viçosa, que había de se tornar nunha das residencias reais no século XVII. Mais este Duque non limitouse a levantar o Pazo de Vila Viçosa. Remodelou diversas outras residencias ducais - como é o caso dos castelos de Ourém e Porto de Mós, que foron restaurados por súa orde e adaptados das súas funcións militares a residencias castelares.

D. Xoán I, o sexto duque, casou coa princesa D. Catarina de Portugal e foi o pai do destemido D. Teodósio II, que loitou na batalla de Alcácer-Quibir (1578) con só 10 anos. Non obstante, a Dinastía de Avis entraba nunha crise. Coa desaparición do Rei D. Sebastião nese ano, o trono fóra herdado polo Cardeal D. Henrique, un home ancián e sen descendência, debido ao seu voto de celibato. Aínda tentou pedir ao Papa que o dispensase dos votos para poder casar e dar un herdeiro á Coroa, mais morreu antes dunha resposta. Cando D. Henrique morreu, o Rei Filipe II de España tornouse rei de Portugal como Filipe I, e o país perdeu a independencia. Seguiríanse 60 anos de dominio español, con tres reis españois - Filipe I, Filipe II de Portugal e Filipe III de Portugal.

En 1640, as políticas astutas de Filipe III, no que toca a Portugal, terminaran. O país tiña impostos demasiado altos e o rei español xa non tiña a confianza dos nobres portugueses. Filipe III de Portugal era odiado en especial polos mercadores e pequenos comerciantes, que se sentían asfixiados polos pesados impostos. Portugal encontrábase á beira dunha revolución e novo rei tiña que ser encontrado. Logo se reuniu unha conxura de nobres que querían a separación das coroas portuguesa e española. Tiñan que escoller, no rol de parentes afastados dos últimos reis de Portugal, un demandante que se adequasse aos seus requisitos. A escolla recaiu sobre D. Xoán II, Duque de Bragança. O Duque de Bragança aceptou a dirección da rebelión e tornouse Rei de Portugal ó 1 de decembro de 1640, iniciando así a cuarta dinastia, ou dinastia de Bragança.

Despois do ascenso dos Duques de Bragança á coroa, o título de Duque de Bragança pasou a ser atribuído ao herdeiro Presuntivo da coroa. Nótese que algúns príncipes, fillos secundogénitos, que ascenderan ao trono, como foi o caso de D. Pedro II, D. Miguel I, D. Luís I, ou D. Manuel II, non usaran o título.

Os bens da Casa de Bragança estiveran sempre separados dos da Casa Real, o propio Rei D. Xoán IV, por Carta de Lei, impuxo a separación completa das dúas administracións (a de os bens da Coroa e a de os bens da Casa de Bragança, que continuaba a ser un patrimonio familiar, posto á disposición do herdeiro do Trono). Tras o triunfo do liberalismo, en 1834, que aboliu os morgadios en Portugal, foi feita unha lei que creou un réxime de excepción para a Casa de Bragança. Deste xeito, a administración dos bens que constituían o vínculo da Casa de Bragança transitaba para o Príncipe Real cando este completaba 21 anos, unha vez que o Príncipe que estivese na situación de herdeiro da coroa, ostentava o título de Duque de Bragança.

En 1 de febreiro de 1908, D. Carlos I foi asasinado xuntamente co seu herdeiro, o Príncipe Real D. Luís Filipe, o 21.° Duque de Bragança. Foi sucedido por D. Manuel II até á implantación da República en 5 de outubro de 1910, embarcando na Ericeira para o exilio no Reino Unido días despois.

Tras a revolución de 1910, os bens da Casa de Bragança non transitaran para o Estado, considerando a República que eses bens serían bens particulares da familia Bragança, cuxa administración pertencía a D. Manuel de Bragança, o rei exiliado. No entanto, argumentando a vella cuestión dos adiantamentos feitos polo Estado á Coroa (no reinado de D.Carlos), a República xulgou que debería ser a Casa de Bragança a liquidar eses valores. Presionado porén polo Goberno Inglés, en 1915, o goberno da República atribuíu a D. Manuel a libre administración de todo o patrimonio familiar.

En 1915, D. Manuel II, no seu testamento, manifestou ganas dos seus bens particulares en Portugal ficaren á disposición do país. D. Manuel II non dispuxo naturalmente dos bens da Casa de Bragança, destinados ao herdeiro do trono de Portugal e, como tal, non susceptíbeis de disposición en testamento. Tras a morte de D. Manuel, en 1932, as súas únicas herdeiras (a viúva, D. Augusta Vitoria e a nai, Raíña D. Amélia) renunciaran ás súas herdanzas. O Estado Portugués, porén, considerando que D. Manuel II morrera "sen descendente, nin sucesor" no trono de Portugal, apropiouse dos bens da Casa de Bragança constituído con ese patrimonio, e co patrimonio privado do falecido monarca, a Fundación da Casa de Bragança.

En 1950, a liñaxe miguelista da familia Bragança, até entón proscrita, foi autorizada a regresar a Portugal.

O Panteão dos Duques de Bragança, en Vila Viçosa, abriga os restos mortais de diversos membros desta familia; a maior parte dos monarcas desta dinastia foron sepultados no Panteão dos Braganças, nunha das ás do Mosteiro de San Vicente de Fóra, en Lisboa.

Duques de Bragança[editar | editar a fonte]

Nota: as datas son de nacemento e morte; datas intermedias sinalan ascenso a Duque

D. Manuel II, Rei de Portugal, fillo de D. Carlos I, faleceu no exilio en 1932, sen descendência.

Para alén destes, tamén o deposto Emperador brasileiro D. Pedro II usou o título de Duque de Bragança desde o momento da Proclamação da República (1889) até á súa morte, en 1891 (unha vez que seu pai, D. Pedro I do Brasil e IV de Portugal, nunca abdicou dos seus dereitos ao uso do título, téndoo usado até á morte, mesmo tras abdicar do trono brasileiro para vir defender a causa de súa filla D. Maria da Gloria ao trono portugués). Tamén a segunda esposa do Emperador Pedro I, Amélia de Leuchtenberg, aínda que nunca sendo raíña de Portugal, usou o título de Duquesa de Bragança tras á abdicação de seu marido e até á morte.

Pretendentes[editar | editar a fonte]

Bibliografia[editar | editar a fonte]

  • António Caetano de Sousa, História genealógica da casa real portugueza…, Lisboa Occidental, Na Off. de Joseph Antonio da Sylva, 1735-1749.
  • António Caetano de Sousa, Provas da história genealógica da Casa Real Portuguesa, rev. M. Lopes de Almeida, César Pegado, Coimbra, Atlântida, 1946-1954.
  • Fernando Luso Soares; Maria Pia, Duquesa de Bragança contra D. Duarte Pio, o senhor de Santar. Lisboa: Minerva, 1983.
  • Francisco de Sousa Tavares; "O caso de Maria Pia de Bragança" (13 de maio de 1983), in Escritos Políticos I, Porto, Mário Figuerinhas, 1996, pp. 246-251.
  • Jean Pailler; Maria Pia: A Mulher que Queria Ser Rainha de Portugal. Lisboa: Bertrand, 2006.
  • Manuel de Bettencourt e Galvão; Ao Serviço d'El-Rei (Cadernos Políticos), Lisboa: Gama, 1949, pp. 123-129.
  • Ventura Ledesma Abrantes, O património da Sereníssima Casa de Bragança em Olivença, Lisboa, Edição de Álvaro Pinto, 1954.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Ventura Ledesma Abrantes, O patrimonio da Sereníssima Casa de Bragança en Olivença, Lisboa, Edición de Álvaro Pito, 1954, p. 27.
  2. Probas da Historia Genealógica da Casa Real, tomo 3º, p. 518