Dinosauro
| Dinosauros Rango fósil: Triásico - Actualidade |
|||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 A colección de esqueletos fósiles de dinosauros. Agullas do reloxo dende a esquerda: Microraptor gui, Apatosaurus louisae, Stegosaurus stenops, Triceratops horridus, Edmontosaurus regalis, Gastonia burgei. |
|||||||||||||||||
| Clasificación científica | |||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
| Grupos maiores | |||||||||||||||||
Dinosauro (do grego déinos, terribelmente grande, e saurós, lagarto, e, por extensión, réptil) é a denominación dada a calquera membro dun grupo de arcosauros que xurdiron a fins do período Triásico (preto de 230 millóns de anos atrás) e dominante da fauna terrestre durante boa parte da era Mesozoico, desde o inicio do Xurásico ata o final do período Cretácico (preto de 65 millóns de anos atrás), cando a extinción de case todas as liñaxes, a excepción das aves, únicos representantes actuais. Distinto doutros arcosauros por un conxunto de características anatómicas, entre as cales se destacan a posición dos membros en relación ao corpo, proxectados directamente para abaixo, e o acetábulo (encaixe do fémur) aberto.
Índice |
Introdución [editar]
Historicamente a denominación do grupo, Dinosauria, foi creada polo paleontólogo e anatomista inglés Richard Owen en abril de 1842 na versión impresa dunha conferencia do 2 de agosto de 1841 en Plymouth, Inglaterra, sobre fósiles británicos de réptiles. O grupo foi erixido para agrupar os entón descubertos Iguanodon, Megalosaurus e Hylaeosaurus. A pesar da natureza fragmentaria dos fósiles, Owen puido recoñecer que eran bastante distintos dos réptiles (vivos e fósiles) ata entón coñecidos:
- Eran grandes: coñecíanse outros grupos de réptiles grandes (crocodilos, mosasauros, plesiosauros e ictiosauros), mais estes eran acuáticos, ao contrario dos membros do novo grupo, terrestres);
- Posuían un encaixe de membros diferente: os ósos dos membros ficaban nunha orientación paralela en relación ao plano lonxitudinal do corpo (dirixidos directamente cara abaixo), en vez da posición típica dos membros dos demais réptiles, nos que saen perpendicularmente do corpo e se dobran para abaixo na rexión do cóbado e do xeonllo (dirixidos lateralmente);
- Altura, lonxitude e rugosidades dos arcos neurais;
- Costelas con terminación proximal (a que se liga ás vértebras) bifurcada (a costela presenta o formato dun Y);
- Coracoide longo e, por veces, de patrón complexo;
- Clavículas longas e finas;
- Ósos dos membros proporcionalmente maiores, mais con paredes finas, indicando hábitos terrestres.
Taxonomía [editar]
Véxase tamén: Taxonomía dos dinosauros
A super-orde Dinosauria subdivídese en dúas ordes, de acordo coa estrutura da pelve e algunhas outras características anatómicas. Posto que os seus representantes se atopan só no estado fósil, coa probábel excepción das aves, a taxonomía deste grupo aínda é froito de discusión na comunidade científica.
Como réptiles, eran ovíparos. Así e todo, moitos estudosos dos seus fósiles coinciden en supoñelos animais de sangue quente. Este feito, como a súa peculiar estrutura ósea, levou a moitos investigadores a consideralos antecesores das aves modernas.
 Pelve dos saurisquianos |
|---|
 Pelve dos ornitisquianos |
- Super-orde Dinosauria
- Orde Ornithischia
- Sub-orde Thyreophora
- Infra-orde Stegosauria
- Infra-orde Ankylosauria
- Sub-orde Cerapoda
- Infra-orde Marxinocephalia
- Super-familia Ceratopsia
- Super-familia Pachycephalosauria
- Infra-orde Ornithopoda
- Infra-orde Marxinocephalia
- Sub-orde Thyreophora
- Orde Saurischia
- Sub-orde Sauropodomorpha (grandes herbívoros)
- Infra-orde Prosauropoda
- Infra-orde Sauropoda
- Familia Brachiosauridae
- Familia Camarasauridae
- Familia Cetiosauridae
- Familia Diplodocidae
- Familia Euhelopodidae
- Familia Nemegtosauridae
- Familia Titanosauridae
- Familia Vulcanodontidae
- Sub-orde Theropoda (grandes carnívoros)
- Infra-orde Ceratosauria
- Familia Abelisauridae
- Familia Alvarezsauridae
- Familia Ceratosauridae
- Familia Coelophysidae
- Familia Noasauridae
- Infra-orde Tetanurae
- Micro orde Carnosauria
- Familia Allosauridae
- Familia Aublysodontidae
- Familia Baryonychidae
- Familia Dryptosauridae
- Familia Itemiridae
- Familia Megalosauridae
- Familia Spinosauridae
- Familia Torvosauridae - Non confirmado
- Familia Tyrannosauridae
- Micro orde Coelurosauria
- Familia Avimimidae
- Familia Coeluridae
- Familia Compsognathidae
- Micro orde Deynonychosauria
- Familia Dromeosauridae
- Familia Thericinosauridae
- Familia Troodontidae
- Micro orde Ornithomimosauria
- Familia Deinocheiridae
- Familia Garudimimidae
- Familia Ornithomimidae
- Micro orde Oviraptorosauria
- Familia Caenagnathidae
- Familia Inxeniidae
- Familia Oviraptoridae
- Micro orde Carnosauria
- Infra-orde Ceratosauria
- Sub-orde Sauropodomorpha (grandes herbívoros)
As ordes seguintes non forman parte da super-orde Dinosauria, mais conteñen réptiles xeralmente asociados aos dinosauros e vulgarmente confundidos con este grupo.
- Orde Pterosauria (voadores)
- Orde Ichthyosauria (mariños)
- Orde Plesiosauria (mariños)
A extinción [editar]
- Artigo principal: Extinción dos dinosauros.
Hai 65 millóns de anos houbo unha extinción en masa de especies animais e vexetais incluíndo os dinosauros. Diversas teorías tentan explicar ese feito, mais a máis probábel de todas é a de que un grande asteroide caeu na Terra e levantou a suficiente poeira na atmosfera para impedir que a luz do Sol chegase á superficie durante moitos anos, matando así moitas especies vexetais que necesitaban da fotosíntese para vivir e, como consecuencia, tamén aos dinosauros vexetarianos. Sen os dinosauros vexetarianos para comer, todos os carnívoros tamén acabaron morrendo, marcando así a fin da era dos dinosauros.
Aínda que sexa moi probábel que a caída dun asteroide teña sido a causa da extinción dos dinosauros, hai polo menos dez teorías máis.
Algunhas especies [editar]
Vexa tamén: Lista de dinosauros
Algunhas especies de dinosauros bastante coñecidas:
- Allosaurus
- Brachiosaurus
- Carnotauro
- Ceratosauro
- Diplodoco
- Espinosauro
- Estegosauro
- Hadrosauro
- Herrerasauro
- Hipsilofodonte
- Iguanodón
- Megalosauro
- Ornitomimo
- Oviráptor
- Protocerátops
- Spinosaurus
- Tyrannosaurus rex
- Tricerátops
- Troodonte
- Velociráptor
Paleontólogos famosos [editar]
Algúns dos paleontólogos máis famosos:
- Georges Cuvier
- Gideon Mantell
- Henry Fairfield Osborn
- Othniel Charles Marsh
- Richard Owen
- William Buckland
Véxase tamén [editar]
Bibliografía [editar]
- Bakker, Robert T. (1986). The Dinosaur Heresies: New Theories Unlocking the Mystery of the Dinosaurs and Their Extinction. New York: Morrow. ISBN 0-688-04287-2.
- Holtz, Thomas R. Jr. (2007). Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages. New York: Random House. ISBN 978-0-375-82419-7.
- Paul, Gregory S. (2000). The Scientific American Book of Dinosaurs. New York: St. Martin's Press. ISBN 0-312-26226-4.
- Paul, Gregory S. (2002). Dinosaurs of the Air: The Evolution and Loss of Flight in Dinosaurs and Birds. Baltimore: The Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-6763-0.
- Stewart, Tabori & Chang (1997). "The Humongous Book of Dinosaurs". New York: Stewart, Tabori & Chang. http://www.worldcat.org/title/humongous-book-of-dinosaurs/oclc/36301321&referer=brief_results. Consultado o May 17, 2012. ISBN 1-55670-596-4)
- Zhou, Z. (2004). "The origin and early evolution of birds: discoveries, disputes, and perspectives from fossil evidence". Naturwissenschaften 91 (10): 455–471. Bibcode 2004NW.....91..455Z. DOI:10.1007/s00114-004-0570-4. PMID 15365634. http://www.cisneros-heredia.org/infotrans/usfq/ornitofauna/pdfs/zhou2004.pdf.
Outros artigos [editar]
Ligazóns externas [editar]
- Dinosauros Brasileiros (en portugués)
- Atlas Virtual da Pré-Historia (en portugués)
- Os Dinosauros (en portugués)
- DinoData (en inglés)
- Dinosauria Online (en inglés)
- Dinosauricon (en inglés)
- Dinosaur Supertree (en inglés)
- Prehistorics.com (en inglés)
- Dinosauriweb (en italiano)
