Códice Calixtino

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
(Redirixido desde "Codex Calixtinus")
Apóstolo Santiago. Folio 4 do Códice Calixtino.
Codex Calixtinus.

O códice miniado coñecido en latín como Liber Sancti Jacobi ou Codex Calixtinus e en galego como Libro de Santiago ou máis comunmente como Códice Calixtino é un conxunto de textos reunidos en Santiago de Compostela nos anos finais do arcebispado de Diego Xelmírez e que se presentaba como da autoría do Papa Calisto II.

O exemplar máis antigo, datado entre 1150 e 1160, consérvase na Catedral de Santiago de Compostela e é copia dun exemplar modelo. A copia que realizou o monxe Arnaldo de Monte en 1173 coñécese como manuscrito de Ripoll e consérvase actualmente en Barcelona.

Parte do manuscrito traduciuse ao galego no primeiro terzo do século XV, coñecido como Miragres de Santiago, recolle partes da Historia Karoli e da Guía do Peregrino. En 2010 publicouse a primeira tradución íntegra ó galego, da man de Xosé López Díaz, editada por Xosé Fernández Puga, director d' A Nosa Terra e ilustrada por Francisco Leiro[1][2], se ben xa se realizaran outras traducións parciais do libro anteriormente, como a editada pola editorial Xerais co gallo do Xacobeo do ano 1993 e que consistía nunha tradución ao galego do Libro V e se ocupaba da parte referida á peregrinación e da cal se lanzaron dúas edicións, mais foi descatalogada no 2008 pola editorial. [3]

O Códice Calixtino imprimiuse por vez primeira en 1882, nunha edición feita por Fidel Fita. Foi restaurado en 1966 e volvéuselle engadir o Libro IV que estaba fóra do manuscrito dende 1609.

O exemplar máis vello foi roubado da catedral de Santiago de Compostela en xullo de 2011. O martes, día 5 de xullo foi cando os responsables do libro se decataron da súa falta. Foi recuperado un ano despois en bo estado de conservación.

Autoría[editar | editar a fonte]

O Codex Calixtinus recibe o seu nome da presunta autoría do Papa Calisto II, mais actualmente pénsase que foi realizado polo francés Aymeric Picaud, se ben coñécese que na súa elaboración interviñeron polo menos catro copistas (dous deles moi similares), o seu principal autor é coñecido como Scriptor I.

A crenza de que foi o propio Papa Calisto II o autor do Códice vén da chamada Carta do Papa Calixto II, que constitúe o comezo do códice e que ocupa os seus dous primeiros folios, mais pénsase que esta carta foi incluída polos copistas ao principio do manuscrito para dar máis importancia ao seu traballo, quedando a intervención directa do Papa (finado en 1124) practicamente descartada.

O autor da obra quixo poñela baixo un triplo padroado, procurando que os tres patróns quedasen dalgún xeito vinculados ao manuscrito, que é unha copia moi coidada, que se fixo para ser depositado na Catedral de Santiago de Compostela. Os tres padróns que se mencionan son: o Papa Calisto II, que sinala varias pezas como da súa autoría; o arcebispo compostelán Diego Xelmírez, probable promotor desta e moitas outras obras compostelás; e o patriarca Guillerme de Xerusalén. Engádese finalmente o recoñecemento de Cluny, o gran mosteiro borgoñón, que se presenta como un dos grandes centros de difusión do manuscrito de Santiago, ao que se rende homenaxe polo que lle deben as peregrinacións a Santiago, e consecuentemente o esplendor da propia catedral de Compostela e o culto que nela se celebra.

Características[editar | editar a fonte]

Imaxe do folio 162v do Códice Calixtino.

O códice consiste nun conxunto de textos anteriores de carácter litúrxico, histórico e haxiográfico que pretendía servir como promoción da sé apostólica de Santiago de Compostela, ideado polo arcebispo Xelmírez ou polo seu círculo próximo. Redactado entre 1130 e 1160, o Códice Calixtino está escrito en fina vitela, copiado con gran coidado e adornado con fermosas iniciais e miniaturas. Está dividido en cinco libros e componse de 225 folios a dobre cara, caracterízase pola corrección do latín empregado e cun alto valor literario. Ten unhas dimensións de 295 x 214 mm. Cada folio contén, en xeral, unha única columna de 34 liñas. O libro contén unha compilación de oficios, sermóns ou cantos, en honor ao Apóstolo Santiago, patrón daquela catedral, conta ademais cun importante catálogo de obras musicais de monodia e polifonía a dúas e tres voces (sendo Congaudeant Catholici a única obra a tres voces do códice, e a primeira composición a tres voces da historia da música).

Historia[editar | editar a fonte]

O Códice Calixtino é a máis antiga e a máis completa das copias feitas dun exemplar modelo e está datado de entre 1150 e 1160. O libro escribiuse por iniciativa do arcebispo Xelmírez ou do seu círculo próximo para promover a peregrinación a Compostela, onde presumibelmente repousaban os restos do Apóstolo Santiago.

Algúns investigadores consideraron que era a versión orixinal do Liber Sancti Iacobi, a partir da cal se copiaron posteriormente, de forma máis ou menos parcial, o resto dos manuscritos. Con todo, hoxe en día pénsase que existiu un manuscrito, hoxe perdido, anterior ao Calixtino ou polo menos, existían manuscritos dos libros que o compoñen, xa que a análise do códice mostra que foi copiado sabendo de antemán a extensión exacta de cada unha das súas partes. Crese que o Calixtino foi copiado en Santiago de Compostela, entre 1160 e 1170, poucos anos despois de rematada a compilación do Liber.

O Dr. López Calo sostén que os materiais que constitúen o Calixtino son anteriores á escritura do códice, aínda que inmediatamente anteriores:

de xeito que entre a redacción e compilación dos mesmos, e a copia, neste e noutros manuscritos que existen non puideron transcorrer máis que uns poucos anos, pódese dar como cero que a idea de compilar estes escritos en honor do Apóstolo Santiago orixinouse durante o pontificado de Diego Xelmírez, e máis exactamente a partir de ca. 1120, encadrándose nas diversas iniciativas que o gran prelado compostelán concibiu e puxo en práctica para o engrandecemento da súa igrexa e para dar a coñecer a un público o máis numeroso posible, as excelencias do Apóstolo Santiago, do seu culto e da propia cidade que acollía os seus restos

López Calo engade tamén

a obra está realizada por varios copistas, aínda que a meirande pare do texto é obra dun só amanuense, o cal operou baixo un forte influxo francés, máis exactamente cluniacense, pois Xelmírez, para elevar o ambiente cultural de Santiago, trouxo aos maiores representantes da cultura daquel momento, o que quere dicir, a monxes de Cluny. Porén a escrita e notación musical son francesas, máis concretamente francesas do norte

A compilación levouse a cabo antes de 1147, no intre no que Guillerme renunciou ao seu patriarcado de Xerusalén, que o Calixtino considera aínda vixente. O Jacobus (nome que se lle deu aos dous primeiros libros -liturxia e milagres-, que nun principio constituían unha peza independente) debeu rematarse antes do 1140, momento no que desapareceu da historia o arcebispo Xelmirez. Logo destes anos procedeuse a elaborar o resto do Calixtino, pegándolle novas pezas ao Jacobus e recompoñendo e retocando algunhas das anteriores. Foi rematado en tódalas súas partes arredor do 1160. É moi probable que tódolos poemas relixiosos foran feitos arredor do 1130 e o 1140, ou moi preto deses anos.

O manuscrito orixinal constaba de 27 cadernos: o primeiro era un quinión, e o resto eran cuaterniones. Xa en época antiga se produciron trocos nalgúns cadernos que alteraron a estrutura do códice. Posteriormente, contra o século XV, perdeuse o folio 220, que orixinariamente iría en branco e pertencería ao último caderno. Tamén debeu perderse un folio, tamén en branco, que precedería ao actual folio 1. De ser isto certo, o manuscrito levaba, como era habitual, o primeiro e o último folio en branco servindo como gardas.

Máis tarde, quizais durante a encadernación realizada a finais do século XII, engadiuse á estrutura primitiva do códice un segundo apéndice: o Apéndice II, no que atopamos unha Bula de Inocencio II (cuxa autoridade é discutida), que podería datarse como moito de 1143. Ademais, o mesmo apéndice contén o milagre de Vézélay, datado en 1139. O que tanto a bula como este milagre (que se atopa fóra do Libro dos Milagres) figuren nun complemento posterior, significaría que cara a 1140 a compilación estaría xa pechada.

O libro IV foi separado do manuscrito en 1609, o que levou consigo o maltrato dos cadernos 20, 21 e 24. Ambos volumes foron encadernados por separado por Alonso Rodríguez León. Finalmente, o libro IV foi agregado de novo durante a restauración de 1966, o que esixiu varios arranxos do manuscrito. Na mesma restauración recortáronse as follas que eran máis grandes e sobresaían do resto.

As anotacións marxinais que os canónicos de Compostela deixaron no manuscrito, demostran que o códice foi empregado e lido ininterrompidamente, polo menos, ata mediados do século XVI. Sen embargo, parece que a principios do século XVII, o manuscrito deixou de interesar, caendo no esquecemento durante moitos anos.

Na segunda metade do século XIX, o manuscrito foi redescuberto polo canónico arquiveiro da Catedral Compostelá, Antonio López Ferreiro. Porén, foi dado a coñecer publicamente polo xesuíta Fidel Fita e Aureliano Fernández Guerra. En 1879, trasladáronse a Santiago nunha viaxe de estudo e peregrinación. Ao ano seguinte, en 1880, publicaron un libro acerca da súa viaxe a Santiago (Lembranzas dunha viaxe a Santiago de Galicia), dedicándolle os capítulos X e posteriores á descrición e estudo do Códice Calixtino. O libro incluía unha fotografía do himno Dum Paterfamilias e unha transcrición do seu texto, así como varios versos do himno Ad honorem Regis summi.

Furto e recuperación[editar | editar a fonte]

Primeira páxina do Libro IV do Códice Calixtino Historia Turpini.

O 5 de xullo de 2011, catro membros do persoal do arquivo da catedral de Santiago de Compostela botaron en falla a obra e denunciaron a súa desaparición ás autoridades, que comezaron a súa busca esa mesma noite e ao día seguinte, formalizando a denuncia o deán José María Díaz á tarde do día seguinte da súa desaparición. O códice foi subtraído da cámara blindada onde se atopaba xunto coas obras de máis valor do arquivo como os Tombos da catedral ou o Breviario de Miranda do século XV. As investigacións revelaron que o furto se producira na semana anterior, despois do xoves ou o venres, cando foi visto por última vez. A hipótese que cobra máis forza é a de que o furto foi realizado por unha banda organizada que actuou por encargo dun coleccionista multimillonario, se ben as autoridades policiais manexan outras moitas, tamén hai sospeitas de que os ladróns puideran ter permanecido agochados na Catedral tralo peche da mesma, sabendo que as medidas de vixilancia se relaxaban moito logo do seu peche [4] o certo é que todo indica a que os ladróns actuaron sen dificultade, ao non haber ningún dano nas dependencias nas que se encontraba e coñecían o valor da obra, xa que non se levaron ningún outro documento importante dos que se encontraban xunto ao códice.[5][6][7][8][9][10][11][12][13]

A pesar de que o sistema de seguridade que mantivera a bo resgardo o libro durante 800 anos era moi rigoroso, a chave da caixa forte non estaba tan ben custodiada[14], sendo atopadas as chaves na pechadura da caixa forte que custodiaba o códice, considerado a maior xoia do templo compostelán, de feito, o secretario xeral do Sindicato Unificado de Policía declarou que o furto podía ocorrer "en calquera momento"[15] e que o plan director da Catedral alertara da falta de seguridade e sinalara os puntos máis vulnerables da Catedral,[16] que se melloraran coa dotación de cámaras de vixilancia, ao pesar diso a sala na que se encontraba o Códice carecía de cámaras de seguridade [17].[18][19][20][21] Segundo declarou o deán e Arquiveiro Maior da Catedral, José María Díaz, había controis en tódolos ángulos do claustro, polo que calquera que entrara debería ter sido fotografada, as imaxes das cámaras están a ser visualizadas polos axentes da Policía Científica da Coruña e Santiago de Compostela e tres axentes da Brigada Central de Patrimonio Histórico de Madrid.[22][23][24][25][26][27][28][29]

O furto do Códice Calixtino salpicou tamén á política galega ao criticar a oposición (formada polo PSdeG e BNG) á Xunta de Galicia por non protexer o patrimonio galego e esixirlle que asumira as súas responsabilidades no suceso ademais de pedir a comparecencia do Conselleiro de Cultura Roberto Varela. Pola súa banda, o PPdeG eludiu calquera responsabilidade ao manter que esta responsabilidade era da Igrexa.[30]

O 3 de xullo de 2012 foi detido un electricista que traballara durante vinte e cinco anos na catedral.[31] A policía xa levaba tempo sospeitando del pola súa mala relación co deán, José María Díaz, a quen lle reclamaba 40.000 euros por despido improcedente. Na mañá do 4 de xullo de 2012, a policía recuperou o Códice, en perfecto estado de conservación, agochado nun garaxe do Milladoiro (Ames). Xunto ó Códice recuperáronse outros libros antigos, entre eles un valioso Libro de Horas,[32] e obxectos de prata procedentes da Catedral. Ademais, en rexistros a diferentes propiedades do sospeitoso tamén se atoparon un total 1.200.000 euros.[33][34] Ese mesmo día foron detidas tres persoas máis como supostos cómplices do roubo, pero unha delas sería finalmente posta en liberdade. A última hora do día 5 de xullo, o principal sospeitoso confesou ser o autor da subtracción do Códice Calixtino ante a policía: "Si, fun eu quen roubou o libro. Leveino o 4 de xullo do ano pasado, sobre as 12 da mañá".[35] O día seguinte, o xuíz José Antonio Vázquez Taín decretou o ingreso en prisión sen fianza dos tres detidos: o electricista, a súa muller e máis o fillo.[36]

Estrutura[editar | editar a fonte]

Carta do papa Calixto II[editar | editar a fonte]

Constitúe o comezo do Códice e ocupa os dous primeiros folios. O autor afirma ser o Papa Calisto II (de onde viría o nome do Códice) e relata cómo recolleu varios testemuños de milagres realizados polo apóstolo Santiago "percorrendo as crueis terras e provincias durante 14 anos", así como explicar cómo o manuscrito sobreviviu a tódolos perigos posibles, dende lumes a inundacións. Esta carta está dirixida á "moi santa asemblea da basílica de Cluny" e "Diego Xelmírez, arcebispo de Compostela".

Pénsase que os copistas incluíron esta carta ao comezo do manuscrito para darlle máis importancia ao seu traballo, ficando a intervención do directa do Papa (finado en 1124) completamente descartada.

Contido:

Folio Contido
1 Prólogo
1-2v Carta do papa Calisto

Libro I[editar | editar a fonte]

O primeiro libro, Anthologia liturgica, comprende ata o folio 139, é o libro máis longo do códice ocupando case a metade de todo o Códice, de carácter litúrxico. Consiste nunha antoloxía de homilías, cantos litúrxicos, cantos de peregrinos e de sermóns en honra do apóstolo Santiago que se celebraban na catedral de Santiago. O sermón Veneranda dies, o cerne do libro, amosa o sentido e a valoración da peregrinación a Santiago. Este libro contén tamén dous relatos sobre o martirio do apóstolo. Contén os seguintes elementos:

  • 17 sermóns para as festas de Santiago.
  • 2 relatos do martirio do apóstolo Santiago.
  • 2 oficios: o da víspera da festa de Santiago (24 de xullo) e o das festas de Santiago (25 de xullo e 30 de decembro).
  • 2 misas para os mesmos días: Misa da Vixilia de Santiago (24 de xullo) e Misa da festividade de Santiago (25 de xullo).
  • Instrucións para as misas de cada un dos días da oitava das festas de xullo
  • Unha misa para a festa dos Milagres (3 de outubro)
  • Unha misa para a festa da Traslación (30 de decembro) e pezas extra para a oitava desta.

O manuscrito constitúe por riba de todo un manuscrito musical, xa que tanto os oficios como as misas levan notación musical. A maior parte das pezas son melodías gregorianas. Pero tamén hai unha vintena de pezas polifónicas, as primeiras en ser notadas e contén a primeira notación dunha peza a tres voces: Congaudeant catholici, que aparece asinada por Magister Albertus Parisiensis. Entre as composicións musicais atopamos:

  • 2 Benedicamus Domino
  • 4 conductus
  • Unha Misa farcida atribuida a Fulbert de Chartres para o seu uso en calquera das festividades de Santiago (25 de xullo e 30 de decembro). Está enriquecida con tropos e contería elementos de escenificación para unha representación teatral da mesma.

A maior parte dos autores son franceses e de épocas anteriores: Venance Fortunat, bispo de Poiters no século VI, Fulbert de Chartres do século XI.

A existencia de dúas festividades diferentes adicadas ao Apóstolo Santiago, o 25 de xullo e o 30 de decembro, explícase pola instauración do rito romano en sustitución do rito hispánico a finais do século XI. Dende a súa fundación no século IX, a Igrexa de Santiago adoptou a práctica litúrxica vixente nese momento na igrexa hispánica. No calendario litúrxico propio da igrexa astur-leonesa celebrábase unha única festa adicada a Santiago o Maior o 30 de decembro, día para o que se chegara a desenvolver unha liturxia específica. Sen embargo, no calendario romano, a festa de Santiago celebrábase o 25 de xullo. Coa implantación do novo rito, a igrexa compostelá aceptou a implantación do calendario romano coa festa de Santiago o 25 de xullo, sempre e cando se conservase tamén a festa do 30 de decembro. Deste xeito, o 25 de xullo ficou para a celebración da paixón de Santiago, como no resto de Occidente, e o 30 de decembro para a celebración da vocación e a traslación do corpo do apóstolo a Compostela.

Entrambas festas, implantouse con posterioridade a festa dos milagres de Santiago, o 3 de outubro. A festa é atribuída á iniciativa de Santo Anselmo e sería trasladada posteriormente ao 5 de outubro.

Cómpre sinalar que o Oficio de maitines para as festas de Santiago do 25 de xullo e 30 de decembro é monástico e non canónico, esto é, consta de 12 (13) antífonas e 12 responsorios no canto de 9 antífonas e 9 responsorios, polo que tal vez foi preparado para a antiga comunidade monástica compostelá no canto de para a Catedral.[37]

Contido:

Folio Capítulo Contido
2v-3v Índice Índice dos 31 capítulos
Sermóns e paixóns
4-6v Capítulo I Sermón de Beda o venerable, presbítero, para a vixilia (24 de xullo): Quoniam beati Jacobi vigilias.
6v-18 Capítulo II Exposición do papa Calisto para a vixilia (24 de xullo): Vigiliae noctis sacratissimae.
18 Capítulo III 12 Bendicións do papa Calisto ás leccións de Santiago: Adsit nobis gratia Dei.
18-19v Capítulo IV Prólogo de Calisto e paixón menor de Santiago (25 de xullo): Gaio quatuor annis.
19v-24v Capítulo V Sermón do papa Calisto na paixón de Santiago (25 de xullo): Celebritatis sacratissime.
24v-31 Capítulo VI Segundo sermón do mesmo papa Calisto para o 25 de xullo: Spiritali igitur jocunditate.
31-44v Capítulo VII Exposición do mesmo papa Calisto para o 25 de xullo: Adest nobis, dilectissimi fratres.
44v-47v Capítulo VIII Homilía de Beda o Venerable para o 25 de xullo: Dominus conditor ac redemptor noster.
47v-53 Capítulo IX Prólogo de Calisto e paixón maior de Santiago: Post Ascensionem Dominicam ad celos apostolus Domini nostri lhesu Christi.
53-55v Capítulo X Exposición de San Xerome para o 26 de xullo, segundo día da oitava de Santiago: Apostolica sollempnia veneranda.
55v-57 Capítulo XI Exposición do mesmo San Xerome para o 27 de xullo, terceiro día da oitava de Santiago: Quare Petrus et Jacobus.
57-64 Capítulo XII Exposición do papa Calisto para o 28 de xullo, cuarto día da oitava de Santiago: Preclara sollempnia.
64-65 Capítulo XIII Exposición de San Xerome para o 29 de xullo, quinto día da oitava de Santiago: In presenti capitula ostenditur.
65v-67 Capítulo XIV Homilía do papa Gregorio para o 30 de xullo, sexto día da oitava de Santiago: Quia natalem beati lacobi apostoli et martiris.
67-71v Capítulo XV Sermón de San Máximo, bispo, para o 31 de xullo, sétimo día da oitava de Santiago: Exultemus in Domino, dilectissimi, et congruis honoribus.
72-74 Capítulo XVI Exposicións dos santos Xerome e Máximo para o 31 de xullo, sétimo día da oitava de Santiago: Sollempnitatem hodiernam.
74-93v Capítulo XVII Sermón do papa Calisto para o 30 de decembro: Veneranda dies.
93v-95 Capítulo XVIII Homilía do papa Gregorio para o 30 de decembro: Audistis, fratres karissimi, quia.
95-98 Capítulo XIX Exposición do papa Calisto para o 30 de decembro: Sollempnia sacra presentia.
98-101 Capítulo XX Exposicións dos santos Xerome, Agustín, Gregorio e Calisto para o 5 de xaneiro: Festivitatem electionis et translationis.
Oficios (con notación musical)
101 Capítulo XXI Capítulos do papa Calixto sobre a vixilia de Santiago e o día da súa paixón (24 e 25 de xullo): Iacobus Dei et Domini nostri Ihesu Christi servus.
101v-103v Capítulo XXII Oficio da vixilia (24 de xullo), por Calisto.
103v-114 Capítulo XXIII Oficio do 25 de xullo e do 30 de decembro, por Calisto.
Misas (con notación musical)
114-116v Capítulo XXIV Misa do papa Calixto para ser cantada na vixilia de Santiago (24 de xullo) á hora nona, cos seus accesorios.
116v-118 Capítulo XXV Versos (17 diferentes) do papa Calisto para ser cantados na procesión de Santiago nas súas dúas solemnidades (25 de xullo e 30 de decembro).
118-122v Capítulo XXVI Misa do mismo papa Calisto para ser recitada o día da paixón de Santiago (25 de xullo), cos seus accesorios.
122v Capítulo XXVII Misa do mesmo papa Calisto para ser cantada asíduamente en todas as misas polos peregrinos de Santiago.
Capítulo XXVIII Sete misas do mesmo papa Calisto para ser cantadas sucesivamente cada un dos días da oitava da festa de Santiago:
122v-124 Misa para o 26 de xullo (segundo día da oitava).
124-127v Misas para os días 27, 28, 29, 30, 31 de xullo e 1 de agosto.
128 (adxuntado) Misa para a festa dos milagres (3 de outubro).
129 Capítulo XXIX Capítulos do mesmo papa Calisto para ser recitados na traslación de Santiago (30 de decembro).
129v-130r Capítulo XXX Misa do papa Calisto para ser cantada na festividade da traslación de Santiago (Misas do 30 de decembro e 5 de xaneiro).
Suplemento gregoriano (con notación musical).
130-131 Benedicamus sancti Iacobi: Exultet celi curia.
131-132v 4 conductus de Santiago.
132v-139 Capítulo XXXI Misa farcida de Santiago, que se pode cantar nas festas do 25 de xullo e o 30 de decembro.
139 Benedicamus sancti Iacobi: Regi perennis glorie d'un docteur galicien

Libro II[editar | editar a fonte]

O segundo libro, De miraculi sancti Jacobi ou Miragres de Santiago, comprende do folio 139 ao 155, sendo o segundo libro máis pequeno en tamaño de todo o Códice. É unha compilación de 22 milagres atribuídos a Santiago e que ocorren en diversas partes de Europa, en especial no percorrido do Camiño de Santiago. Antes da narración dos milagres inclúese un pequeno prólogo supóstamente escrito polo papa Calisto e un índice. Segundo se cita no Códice, da recompilación destes 22 milagres, 18 deles fóronlle atribuídos ao Papa Calixto, dous a San Anselmo arcebispo de Canterbury, un a San Beda, e un a Humberto, canónico de Besançon.

Os milagres explican ao viaxeiro que no seu percorrido está protexido polo apóstolo e que a peregrinación perdoa os pecados de quen a leva a cabo e que pola fe, é salvado dos perigos corporais ou espirituais. Santiago sanda, castiga ao maligno, da seguridade na viaxe, axuda en todo momento e perdoa a maldade. Estas accións do santo resumen o contido dos seus milagres que polo xeral supoñen adaptacións doutras lendas de natureza axiográfica. Polo seu contido, é moi similar ás outras coleccións de milagres recompiladas a través do XI e XII.

Este libro é considerado o máis antigo dos cinco que conforman o Códice Calixtino.

Os milagres narrados son os seguintes:

Folio Capítulo Contido Atibución
139v-140 Prólogo Argumento do papa Calisto
140-141 Índice Índice dos 22 capítulos de milagres
141-155v Narración dos 22 milagres:
Capítulo I Dos vinte homes que liberou o Apóstolo do cautiverio dos moabitas. Papa Calisto
Capítulo II Do home a quen lle foi borrada a mención dun pecado por disposición divina sobre o altar de Santiago. Beda o Venerable
Capítulo III Do neno que o Apóstolo resucitou de entre os mortos nos Montes de Oca. Papa Calisto
Capítulo IV Dos trinta lorenses e do morto a quen o Apóstolo levou nunha noite dende os portos de Cize ata o seu mosteiro. Mestre Huberto, canónigo de Besançon
Capítulo V Do peregrino colgado a quen Santiago salvou da morte, aínda que estivo pendente no patíbulo trinta e seis días. Papa Calixto
Capítulo VI Do poiteviño a quen ol Apóstolo deu como axuda un anxo na figura dun asno. Papa Calisto
Capítulo VII Do mariñeiro frisón, a quen vestido co seu casco e escudo sacou o Apóstolo do profundo do mar. Papa Calisto
Capítulo VIII Do bispo que, salvado do perigo do mar, compuxo un responsorio a Santiago. Papa Calisto
Capítulo IX Do soldado de Tabaria a quen o Apóstolo deu poder para vencer aos turcos e o liberou dunha enfermidade e do perigo do mar. Papa Calisto
Capítulo X Do peregrino caído ao mar a quen o Apóstolo levou ata o porto suxeitándole pola caluga durante tres días. Papa Calisto
Capítulo XI De Bernardo, a quen o Apóstolo sacou milagreiramente da cadea. Papa Calisto
Capítulo XII Do cabaleiro a quen o Apóstolo librou dunha enfermidade polo toque dunha cuncha. Papa Calisto
Capítulo XIII Do cabaleiro Dalmacio, a quen o Apóstolo rendeu xustiza grazas ao peregrino Raimberto. Papa Calisto
Capítulo XIV Do negociante a quen o Apóstolo librou da cadea. Papa Calixto
Capítulo XV Do cabaleiro a quen Santiago salvou na guerra, cando os seus compañeiros estaban xa mortos ou feitos prisioneiros. Papa Calisto
Capítulo XVI Do cabaleiro que agonizante e oprimido polos demos, liberou o Apóstolo por medio do báculo dun mendigo e o saquiño dunha muller xove. San Anselmo, arcebispo de Canterbury
Capítulo XVII Do peregrino que, por amor do Apóstolo, matouse por instigación do demo, e que Santiago o volveu da morte á vida, coa axuda da santa nai de Deus. San Anselmo, arcebispo de Canterbury
Capítulo XVIII Do conde de San Gil, a quen o Apóstolo abriu as portas de ferro do seu oratorio. Papa Calisto
Capítulo XIX De Esteban, bispo grego, a quen Santiago se apareceu e revelou cousas futuras descoñecidas. Papa Calisto
Capítulo XX De Guillermo, cabaleiro cautivo, a quen un conde pegou coa súa espada no pescozo espido sen poderlle ferir. Papa Calisto
Capítulo XXI Do lisiado, a quen se lle apareceu o santo Apóstolo na súa basílica e en seguida devolveulle plénamente a súde. Papa Calisto
Capítulo XXII Do home que foi vendido trece veces e outras tantas liberado polo Apóstolo. Papa Calisto

Libro III[editar | editar a fonte]

O terceiro libro, Liber de translatione corporis sancti Jacobi ad Compestellam, comprende os folios 156 ao 162, o que o convirte no libro máis breve de todo o Códice. Relátase a evanxelización do apóstolo Santiago en Hispania e a translación do seu corpo dende Xerusalén a Galiza, e finalmente ao lugar do seu sepulcro. O libro tamén fala do costume de recoller cunchas nas costas galegas dos primeiros (no derradeiro capítulo).

O libro comeza cun prólogo e un sumario, e a continuación catro capítulos. Os dous primeiros capítulos son dunha gran importancia na tradición xacobea:

Folio Capítulo Contido
155v-156 Índice Índice dos 4 capítulos
156 Prólogo Empeza o prólogo do benaventurado papa Calisto sobre a gran traslación de Santiago.
156v-159 Capítulo I Data do século XII, combina a tradición compostelá recollida na Epístola do papa León coa lenda dos séculos VII e VIII relativa aos Sete Homes Apostólicos, de como estes trasladaron o corpo martirizado do apóstolo dende as praias de Palestina ata o "porto de Iria, que está en Galiza". Comeza a traslación do apóstolo Santiago irmán do apóstolo e evanxelista San Xoan que se celebra o día trinta de decembro, de qué xeito foi levado dende Xerusalén a Galicia.
159-160 Capítulo II Comeza coa carta do Papa San León sobre o traslado do apóstolo Santiago, que se celebra o 30 de decembro. Ten forma de epístola e está dirixida aos reis francos, romanos, godos e vándalos, nun intento de expresar aos países dos catro puntos cardinais. Nárrase o traslado do apóstolo dende Jaffa ata o porto de Iria nunha barca de vela guiada "por un anxo do Señor".
160-162 Capítulo III Atribuído ao papa Calisto, é unha descrición das tres solemnidades en honor a Santiago na basílica compostelá.
162 Capítulo IV Acerca das cunchas de Santiago. É un breve capítulo adicado a cantar as virtudes das cunchas mariñas, que soen levar con elas de recordos os peregrinos na súa viaxe de regreso.
162-162v Miniaturas (aparición de Santiago a Carlomagna, escenas da crónica: saída cara Galiza, retorno a Aix la Chapelle)

Libro IV[editar | editar a fonte]

Carlomagno no Calixtino.

O cuarto libro, Historia Karoli Magni et Rothalandi, comprende os folios 163 ao 191, sendo o segundo libro en tamaño. Coñecido como o Pseudo Turpín, por serlle atribuído (como era de costume na época) a Turpín (748-794), quen fora monxe e tesoureiro de Saint-Denis, chegou a ser arcebispo de Reims e mesmo figura entre os "Doce Pares" de Carlomagno en La Chanson de Roland. O texto amosa un Carlomagno descubridor da tumba do apóstolo Santiago e creador dos inicios da peregrinación a Compostela e da súa igrexa.

Foi redactado en prosa por un crégo anónimo francés, probablemente na primeira metade do século XII. Centrado na crónica do arcebispo Turpín, trátase dun elemento profano cabaleiresco que narra a historia de Carlomagno e de Rolando en Hispania dun xeito épico e fantástico: a entrada de Carlomagno na Península, a derrota de Roncesvales e a morte de Rolando. Conta que Santiago se lle apareceu en soños a Carlomagno, incitouno a liberar a súa tumba dos musulmáns e ademais indicoulle a dirección a seguir: un camiño de estrelas.

Foi o libro máis difundido do Códice Calixtino, con máis de 250 copias coñecidas na Idade Media en toda Europa e que serviu de inspiración a varios cantares de xesta feitos en Francia e Italia. Ofrece un contido cun importante contido histórico. Ademais este libro é o que ofrece a meirande riqueza decorativa do Códice a través de miniaturas e iniciais.

En 1609, este libro foi arrincado do manuscrito, formando un novo volumo baixo o título "Historia Turpini". Finalmente, foi agregado de novo ao Códice Calixtino durante a súa restauración en 1966.

Contén os seguintes 26 capítulos:

Folio Capítulo Contido
163 [1] Prólogo Carta de Turpín
163v-164 [1v-2] Índice Índice dos 26 capítulos.
164-165 [2-3] Capítulo I Da aparición do Apóstolo a Carlomagno.
165 [3] Capítulo II Das murallas de Pamplona, derrubadas por sí mesmas.
165v-166 [3v-4] Capítulo III Dos nomes das cidades de Hispania conquistadas.
166-166v [4-4v] Capítulo IV Do ídolo Mahoma.
166v [4v] Capítulo V Das igrexas que fixo Carlomagno.
166v [4v] Capítulo VI De Aigolando.
167 [5] Capítulo VII Do exemplo da esmola do morto.
167v-168 [5v-6] Capítulo VIII Da batalla de Sahagún, na que floreceron as lanzas.
168-169 [6-7] Capítulo IX Da cidade de Agen.
169-169v [7-7v] Capítulo X Da cidade de Saintes, na que floreceron as lanzas.
169v-170v [7v-8v] Capítulo XI Dos soldados dos exércitos de Carlomagno.
170v-171v [8v-9v] Capítulo XII Da controversia entre Carlomagno e Aigolando.
171v-172v [9v-10v] Capítulo XIII Dos pobres.
172v-173 [10v-11] Capítulo XIV Da morte do rei Aigolando.
173 [11] Capítulo XV Dos cristiáns que volveron atrás en búsqueda de botíns ilícitos.
173-173v [11-11v] Capítulo XVI Da batalla con Furre.
173v-176v [11v-14v] Capítulo XVII Da batalla co xigante Ferragut e da excelente controversia de Rolando.
176v-177v [14v-15v] Capítulo XVIII Da batalla das máscadas.
177v-178v [15v-16v] Capítulo XIX Do concilio de Carlomagno.
178v-179 [16v-17] Capítulo XX Da persona e fortaleza de Carlomagno.
179-185v [17-23v] Capítulo XXI Da batalla de Roncesvalles, e da morte de Rolando e de outros combatientes.
185v-188v [23v-26v] Capítulo XXII Da morte de Carlomagno.
188-189 [26v- 27] Capítulo XXIII Do milagre que Deos se dignou a facer por mediación de Rolando na cidade de Gratianopolis (Grenoble ?)
189v-190 [27v-28] Capítulo XXIV Da morte de Turpín e do achado do seu corpo (papa Calisto)
190-190v [28-28v] Capítulo XXV De Almanzor de Córdoba (papa Calisto)
190v-191v [28v-29v] Capítulo XXVI Da cruzada de Hispania (Carta do papa Calisto)

Libro V[editar | editar a fonte]

Ao quinto libro, Iter pro peregrinis ad Compostellam, coñecido como Guía do Peregrino de Santiago de Compostela comprende os folios 192 ao 213. Atribuído a Aimery Picaud, autor de Parthenay-le-Vieux (Poitou), escribiuse entre os anos 1135 e 1140. O texto está dividido en xornadas e nos presenta a ruta da viaxe para os peregrinos e describe a cidade de Compostela e a súa catedral, é un conxunto de consellos prácticos para os peregrinos, baseado no propio percorrido do autor, cos lugares onde descansar, a calidade das augas, as reliquias a venerar, as xentes e cidades do camiño, os santuarios a visitar antes de chegar á catedral de Santiago de Compostela, ou advertir dos perigos que o viaxeiro atopará no Camiño. Neste libro tamén se fai unha detallada descripción da cidade de Santiago de Compostela e da igrexa compostelá. Supón un resumo da literatura xurdida en torno ao culto xacobeo e a súa importancia radica en que é considerada a primeira guía de viaxes escrita e que se adiantou en catro séculos á famosa Guía de Roma que escribiu Palladio no século XVI.

Estes son os capítulos do libro:

Folio Capítulo Contido
192 [163] Argumento do Santo Papa Calixto e índice dos 11 capítulos
192-192v [163-163v] Capítulo I Dos Camiños de Santiago.
192v [163v] Capítulo II Das xornadas do Camiño de Santiago (papa Calisto)
192v-193v [163v-164v] Capítulo III Dos nomes das vilas do Camiño de Santiago
193v [164v] Capítulo IV Dos tres hospicios do mundo
193v [164v] Capítulo V Dos nomes de algúns que repararon o Camiño de Santiago. (por Aymeric)
193v-194v [164v-165v] Capítulo VI Dos bos e malos ríos que se atopan no Camino de Santiago. (papa Calixto)
194v-197v [165v-168v] Capítulo VII Dos nomes das terras e das particularidades das xentes que se atopan no Camiño de Santiago
197v-207 [168v-178] Capítulo VIII Dos corpos dos santos que descansan no Camiño e que deben ser visitados poos peregrinos. Comeza o martirio de San Eutropio, bispo de Saintes e mártir
207-212v [178-183v] Capítulo IX Do carácter da cidade e da basílica de Santiago, apóstolo de Galiza. (papa Calixto e canceler Aymeric)
Apartados:
  • Das igrexas da vila.
  • Da medida da igrexa.
  • Das ventás.
  • Dos pórticos.
  • Da fonte de Santiago.
  • Do paraíso da cidade.
  • Da porta septentrional.
  • Da porta meridional.
  • Da porta occidental.
  • Das torres da catedral.
  • Dos altares da catedral.
  • Do corpo e do altar de Santiago.
  • Do frontal de prata.
  • Do ciborio do altar do Apóstolo.
  • Das tres lámpadas.
  • Da dignidade da igrexa de Santiago e dos seus canónigos.
  • Dos canteiros da igrexa e do principio e fin da súa obra.
  • Da dignidade da igrexa de Santiago.
212v-213 [183v-184] Capítulo X Do número de canónigos de Santiago.
213-213v [184-184v] Capítulo XI De cómo deben ser acollidos os peregrinos de Santiago.
213v [184v] Fin do quinto libro do apóstolo Santiago.

Apéndice I[editar | editar a fonte]

É un caderniño de 6 folios (214-219v ou 185-190v na antiga numeración) con 22 composicións polifónicas. Probáblemente foi escrito pouco despois que o corpo do códice, mais antes de 1180. Dende o punto de vista musical é a parte máis importante do manuscrito.

Apéndice II[editar | editar a fonte]

Este apéndice foi incorporado ao manuscrito nun momento posterior á redacción orixinal do mesmo, posiblemente na encadernación realizada a finais do século XII. Consiste en cinco follas (f. 221-225 o 192-196 na antiga numeración): un bifolio cunha falsa Bula de Inocencio II e varios folios soltos. Están copiados por diferentes escribas e contén diferentes textos, destacando algúns milagres atribuídos a Santiago. Tamén contén o himno dos peregrinos de Santiago Dum pater familias.

Na Bula de Inocencio II, no folio 221, dáse a entender que o responsable e autor do códice é o monxe cluniacense Aymeric Picaud, acompañante do pontífice Calisto II na súa peregriñación a Compostela en 1109. Segundo o escrito, contra o ano 1140, Aymeric depositou o códice na Catedral de Santiago, que seía o primeiro exemplar do Liber Sancti Iacobi. Todo esto é cuestionado polos historiadores, xa que, entre outros motivos, o bifolio que contén a bula non formaba parte do códice orixinal, senón que foi engadida con posterioridade.

Este apéndice contén:

Folio Contido
221 [192] Bula de Inocencio II.
221 [192v] Milagre de Brun de Vézelay (1139) escrito por Alberic, abade de Vézelay, bispo de Ostia e legado de Roma.
221v [192v] Alleluia in greco, con notación musical.
222 [193] Himno Dum pater familias, con notación musical (Canto dos peregrinos).
222-222v [193-193v] Himno Signa sunt nobis sacra.
223 [194] Milagre de Santiago, do neno resucitado, ano 1164.
223 [194] Outro milagre: Milagre de Santiago, da figura torcida do fillo dun Vizconde, coñecido nas terras de Poitiers.
223v [194v] Milagre de Santiago, da liberación dos cristiáns e da fuxida dos sarracenos de Portugal (1190), en tres lecturas para os maitines da festa do 3 de outubro.
224 [195] Oración do mestre G (Gocelin ou Gautier).
224-224v [195-195v] 6 lecturas para o oficio, segundo o papa León e o mestre Panicha, sobre a traslación de Santiago.
224v [195v] Aparición de Santiago ao monxe Oldierus de Clairvaux: Telle est ta justice.
224v-225 [195v-196] Milagre de Santiago, dun tullido sanado na época da festa da traslación (30 de decembro) (dúas versións).
225 [196] Visión dun tal Fouques, de Montreuil, peregrino doce e trece veces a Santiago.
225v [196v] Copia do himno Signa sunt nobis sacra.

Música[editar | editar a fonte]

Musicalmente, a importancia do Códice Calixtino reside nun caderniño engadido uns anos despois da copia do códice, que contén 22 composicións polifónicas do mesmo inicio da Ars Antiqua, e salientando entre todas elas o conductus Congaudeant Catholici, a composición máis antiga a tres voces que se coñece, constituíndo o Calixtino un importantísimo exemplo de polifonía temperá. As disonancias que aparecen ao interpretar a melodía a tres voces do Congaudeant Catholici levaron a moitos estudosos a pensar que a idea orixinal da composición non era a de crear unha composición a tres voces.

No estudo das composicións musicais presentes no códice cómpre salientar a figura do Dr. López Calo, considerado a pedra angular da investigación musicolóxica sobre o códice. López Calo ve do seguinte xeito a música do Códice Calixtino:

A polifonía do Calixtino estaría a metade de camiño entre o ritmo libre do canto chan e o estritamente medido, segundo as regra dos seis modos rítmicos da primeira Ars Antiqua. De tódolos xeitos é evidente que este repertorio do Códice Calixtino representa a primeira polifonía verdadeiramente artística de toda a historia, despois dos experimentos dos técnicos dos séculos X e XI, e dos conductus de Winchester e de San Marcial, que non admiten, dende o punto de vista artístico, comparanza coas composicións compostelás

A música recollida no códice, xunto con outros manuscritos conservados na Abadía de Saint-Martial de Limoges, é un claro exemplo de organum florido, que xurdiu a comezos do século XII. Agora pénsase que todas proceden do sudoeste de Francia, que daquela era o Ducado de Aquitania, polo que tamén se denomina á música como polifonía aquitana.

Notación[editar | editar a fonte]

A transcrición da polifonía do Códice Calixtino tivo sempre moitas dificultades de interpretación. Estas dificultades proveñen de que esta polifonía está notada na escrita que se empregaba naquel momento en Francia para o canto monódico, polo que non expresa ningún valor rítmico, senón un ritmo libre do canto gregoriano, o que dificulta moito a interrelación das tres voces que emprega por exemplo, o Congaudeant Catholici.

O himno "Dum pater familias" é a única composición do códice en notación aquitana de puntos "in campo aperto", que é a notación que se empregou preferentemente en Hispania trala supresión do canto hispánico. O resto das obras están escritas en notación lorena, con grandes semellanzas coa notación dos manuscritos da rexión de Nevers, en Borgoña. Por este motivo, algúns especialistas sosteñen que a parte musical do códice débese aos monxes benedictino de Vézelay, que era un dos puntos de partida do Camiño de Santiago.[38] O himno "Dum pater familias", engadido ao final do códice, sería polo tanto a única composición que podería ter sido copiada no entorno de Santiago. Ademais o último dos Benedicamus do suplemento gregoriano do Libro I, "Regi perennis glorie", se lle atribúe a certo doutor de Galiza (Quodam Doctore Galleciano) non identificado.

Lista de obras[editar | editar a fonte]

Encontramos música en tres partes do Códice Calixtino:

  • O Libro I (Libro das Liturxias): inclúe a música dos oficios e as misas, así como un suplemento gregoriano. Unha das pezas é polifónica, mentres que o resto son monódicas.
  • O Apéndice I: contén 21 pezas polifónicas: 7 Benedicamus, 4 responsorios, 5 conductus, 2 Kyries, 1 Gradual, 1 prosa e 1 Aleluia.
  • O Apéndice II: contén o himno Dum Pater Familias.

A continuación detállanse as obras musicais do manuscrito. Os códigos da columna de "Concordancias" con outros manuscritos e fragmentos especifícanse máis abaixo. Os da columna de "Gravacións" específicas na sección de "Discografía".

Libro I — Libro das liturxias[editar | editar a fonte]

Folio Obra Voces Forma musical Concord. Gravacións Comentarios
Oficio da Vixilia de Santiago (24 de xullo)
(VIII Kalendas Augusti. Vigilia Sancti Iacobi. Responsoria Beati Iacobi a domno Papa Calixto ex evangeliis edita)
(Día 24 de Xullo. Vixilia de Santiago. Responsorios de Santiago sacados dos evanxeos polo Papa Calixto)
Maitines
1 101v Regem regum Dominum... his sacris 1 invitatorio AN4, ULT modo 2
2 101v Psallat chorus celestium letetur plebs 1 himno AN4, ULT, LFL, LES, SGH, BEC*, MON modos 7 e 8
Hymnus S. Iacobi a domno Fulbertus Karnotensy episcopo editus
3 101v O venerande Christi apostole Iacobe 1 antífona ULT, LES, SGH, MON modos 1 e 2 - tonus 1
4 102 Redemptor imposuit Simoni 1 responsorio ULT modo 1 - tonus 1
5 102 Vocavit Ihesus Iacobum et Iohannem 1 responsorio ULT modo 2 - tonus 2
6 102 Clementissime Deus qui nos ad beati Iacobi 1 responsorio ULT modo 7 - tonus 7
Laudes
(In Laudibus)
7 102v Imposuit Ihesus Simoni nonem 1 antífona ULT modo 1 - tonus 1
8 102v Vocavit Ihesus Iacobum et Iohannem 1 antífona ULT modo 2 - tonus 2
9 102v Sicut enim tonitrui voces 1 antífona ULT modo 3 - tonus 3
10 102v Recte filii tonitrui cognominantur 1 antífona ULT modo 4 - tonus 4
11 102v Iacobus et Iohannes tonitrum de nube 1 antífona ULT modo 5 - tonus 5
12 103 Iacobus fuit magnus (Sanctissime o Iacobe) 1 versículo ULT Hymnus sancti Iacobi domno Fulberto Karnotensi episcopo editus. Sanctissime o Iacobe
Probablemente sexa unha divisio de Psallat chorus celestium
13 103 Ascendens Ihesus in montem 1 antífona ULT modo 8 - tonus 8
Tercia
(Ad Terciam)
14 103, 104v Ora pro nobis beate Iacobe 1 responsorio ULT modo 6
Sexta
(Ad Sextam)
15 103 Occidit autem Herodes 1 versículo ULT Officium stellae. Stella fulgore nimio rutilat
Oficio da Festa de Santiago (25 de xullo)
(Responsoria evangelica Beati Iacobi apostoli a Beato Calixto papa edita, cum suis antifonis et ymnis diebus festis, passions scilicet et translationis eiusdem Sancti Iacobi cantanda. VIII Kalendas Augusti. Passio Sancti Iacobi et III Kalendas Ianuarii translatio et electio eiusdem colitur)
Vísperas
(Ad Vesperas)
16 103v Ad sepulcrum beati Iacobi 1 antífona AN4, ULT, HER, ORG modo 1 e 2 - tonus 1
17 103v O quanta sanctitate et gracia beatus Iacobus 1 antífona ULT, ORG modo 2 - tonus 2
18 104 Gaudeat plebs Gallecianorum 1 antífona ULT, ORG modo 3 - tonus 3
19 104 Sanctissime apostole Iacobe 1 antífona ULT, ORG modo 4 - tonus 4
20 104 Iacobe servorum spes et medicina 1 antífona ULT, ORG modo 5 - tonus 5
melodía gregoriana
21 104v Felix per omnes Dei plebs ecclesias 1 himno ULT, ORG modos 3 e 4 (2 melodías diferentes)
Ymnus sancti Iacobi a domno Guillelmo patriarcha Iherosolomitano editus, ad Vesperas et ad Laudes cantandus
É un contrafactum do himno Felix per omnes festum mundi cardines. Leva dúas melodías que tamén se encontran noutras fontes
104v Ora pro nobis 1 versículo
22 105 Honorabilem eximii patroni nostri 1 antífona ULT Hossanna. Sanctus
modo 8 - tonus 8
Completas
(Ad Completorium)
23 105 Alleluia. Iacobe sanctissime 1 aleluia ULT, LES modo 5 trans. - tonus 5
24 105 Alma perpetui luminis 1 antífona ULT, MON modo 6 trans. - tonus 6
Maitines
(Ad Invitatorium)
25 105v Venite omnes christicole ad adorandum... qui apostolum 1 invitatorio GAL, AN4, ULT, GAL modos 1 e 2 - tonus 2
26 105v Iocundetur et letetur augmentum 1 himno LI1, CAT SEQ, WEL, ULT, AUR, ROS, LES modo 1
Ymnus sancti Iacobi a domno Guillelmo patriarcha Iherosolimitano editus, post Venite cantandus (Himno a Santiago, composto polo señor Guillelmo, Patriarca de Jerusalén, para ser cantado logo do Venite)
27 105v Iesus Dominus vidit duos fratres 1 antífona ULT modo 1 (final Fa)- tonus 1
28 106 Venite post me dixit Ihesus Iacobo 1 antífona ULT modo 2 - tonus 2
29 106 Iacobus et Iohannes statim relictis retibus 1 antífona ULT modo 3 - tonus 3
30 106 Iesus vocavit Iacobum Zebedei 1 antífona ULT modo 4 - tonus 4
31 106 Eduxit Ihesus beatum Iacobum 1 antífona ULT modo 5 - tonus 5
32 106 Dixerunt Iacobus et Iohannes ad Ihesum 1 antífona ULT modo 6 - tonus 6
33 106v Iesus autem ait Iacobo et Iohanni 1 antífona ULT, KRA modo 7 - tonus 7
34 106v Iam vos delectat locus celsitudinis 1 antífona ULT modo 8 - tonus 8
35 106v Herodes rex misit manus 1 antífona ULT modo 1 - tonus 1
36 106v Videns herodes quia de Iacobi nece 1 antífona ULT modo 2 - tonus 2
37 106v Regis vero facinus in apostolo perpetratum 1 antífona ULT modo 3 - tonus 3
38 107 Statim percussit Herodem angelus 1 antífona ULT modo 4 - tonus 4
39 107 Iacobe magne supplantator nomine 1 antífona ULT modo 5 - tonus 5
40 107 Salvator progressus pusillum 1 responsorio ULT modo 1 - tonus 1
41 107v Dum esset salvator in monte 1 responsorio ULT modo 2 - tonus 2
Existe unha versión a dúas voces no f. 216v.
42 107v Accedentes ad salvatorem Iacobus et Iohannes 1 responsorio ULT modo 3 - tonus 3
43 108 Cum vidissent autem Iacobus et Iohannes 1 responsorio SEQ, ULT modo 4 - tonus 4
44 108v Iam locum celsitudinis querebant Iacobus et Iohannes 1 responsorio ULT modo 5 - tonus 5
45 108v Confestim autem percussit Herodem angelus Domini 1 responsorio ULT modo 6 - tonus 6
46 109 Hic est Iacobus dilectus Christi 1 responsorio ULT modo 7 - tonus 7
47 109v Misit herodes rex manus 1 responsorio ULT, FOR, SGH modo 8 - tonus 8
48 109v Huic Iacobo condoluit Dominus 1 responsorio ULT modo 1 - tonus 1
Existe unha versión a dúas voces en el f. 217.
49 110 Cum appropinquaret beatus Iacobus 1 responsorio ULT modo 8 - tonus 7
50 110 Iacobe virginei frater preciose 1 responsorio ULT modo 8 - tonus 8
Existe una versión a dos voces no f. 217.
51 110v O adiutor omnium seculorum 1 responsorio FOR, ULT, ALF modos 2 e 1 - tonus
Existe unha versión a dúas voces no f. 217v.
Laudes
(In Laudibus)
52 111 Inmisit, inquit, Herodes 1 antífona ULT, KRA modos 1 e 2 - tonus 1
53 111 His qui obtulerat Iacobum iudicii 1 antífona ULT modo 2 - tonus 2
54 111 Ducti sunt inquit ambo pariter 1 antífona ULT modo 3 - tonus 3
55 111v Cum ducerentur in via 1 antífona ULT modo 4 - tonus 4
56 111v At Iacobus parum per deliberans 1 antífona ULT modo 5 - tonus 5
57 111v Ora pro nobis beate Iacobe 1 responsorio ULT, LES modo 6
58 111v Apostole Christi Iacobe eterni regis 1 antífona ULT modo 1 - tonus 1
Tercia
(Ad Terciam)
59 112 Ora pro nobis beate Iacobe alleluia 1 responsorio ULT modo 6
60 112 Iacobe servorum spes et medicina... alleluia 1 responsorio AN4, ULT, AUR, LES modo 6, tono solemne
Sexta
(Ad Sextam)
61 112 Imposuit Iesus Iacobo et Iohanni, alleluia 1 versículo ULT modo 6
62 112 Iacobe pastor inclite... Alleluia 1 responsorio ULT, AUR modo 6, tono solemne
melodía gregoriana
Vísperas
(Ad Vesperas)
63 112v O lux et decus Hispaniae 1 antífona GAL, ULT, ROS, GAL, ORG modo 3 - tonus 3
Misa da vixilia de Santiago (24 de xullo)
(Missa in vigilia Sancti Iacobi a domno papa Calixto edita in Vigilia sancti Iacobi Zebedel circa nonam cantanda sicut in diem Pentecostes. Kyrie eleison. Christes audi nos. Pater de celis. Sequatur. Hac in die fontes debeant benedici)
(Misa composta polo Papa Calixto, que se ha de cantar na Vixilia de Santiago, fillo de Zebedeo, á hora de Nona. Como a Vixilia de Pentecostés, cántase despois Kyrie eleison, Christe audi nos, Pater de celis. Nese día deben bendicirse as pías)
64 114 Iacobus et Iohannes dixerunt ad Ihesum 1 introito ULT modo 8
65 114v Vocavit Ihesus ad se Iacobum 1 tracto ULT modo 8
66 115 Nimis honorati sunt amici tui 1 gradual responsorio ULT modo 2 trans.
67 115v Iacobus in vita sua 1 tracto ULT modo 8
68 115v Certe dum filii Zebedei 1 ofertorio ULT modo 8
69 116 Ego vos elegi de mundo 1 comunión ALF, ULT, SGH modo 1
Versus Calixti Pape cantandi ad processionem Sancti Iacobei in solempnitate passionis ipsius et translacionis eiusdem
70 116v Salve festa dies Iacobi veneranda tropheo 1 himno AN4, ULT, AUR, ALF, FEU, KRA modo 4
É un contrafactum do himno Salve festa dies toto venerabilis evo. A melodía tamén se encontra noutras fontes
Misa da festividade de Santiago (25 de xullo)
(VIII Kalendas augusti. Missa Sancti Iacobi a domno Papa Calixto edita)
71 118 Iesus vocavit Iacobum Zebedei 1 introito ALF, ULT, KRA modo 7
72 118v Misit herodes rex manus ut affigeret 1 gradual responsorio ULT modos 6 e 5
Existe unha versión a dúas voces no f. 218.
73 118v Alleluia. Sanctissime apostole Iacobe 1 aleluia ALF, ULT modos 7 e 8
74 118v Alleluia. Hic Iacobus valde venerandus est 1 antífona ULT modo 8
75 119 Vocavit Ihesus Iacobum Zebedii 1 aleluia HIL, ULT, AUR, KRA modo 1
Existe unha versión a dúas voces no f. 218v.
76 119 Alleluia. Gratulemur et laetemur summa cum laetitia 1 secuencia NAR, HUS, MON, TOR, AQ1 DIS, AN4, ULT, KRA, BEC* modos 7 e 8
Prosa sancti Iacobi. Latinis, Grecis et Ebraicis verbis, a domno Papa Calixto abreviata
77 121 Ascendens Ihesus in montem vocavit ad se Iacobum 1 ofertorio AN4, ULT, KRA modos 1 e 2
Prosas, Tropos e Conductos
78 123 Clemens servulorum genitus tuorum 1 prosa SIL, DIS, AN4, ULT modo 7
Prosa S. Iacobi crebro cantanda a domno Guilelmo patriarcha Iherosolimitano edita
79 130 Exultet celi curia. Fulget dies 1 tropo CUX, PAL, CAT, WOR, PAR, SEN, PU1, PU2 SEQ, ALF, RON, ULT, AUR, ROS, LES modo 8
Benedicamus Domino
Benedicamus sancti Iacobi a magistro Anselmo I editum (Benedicamus a Santiago composto polo Mestre Anselmo I)
80 131 Iacobe sancte tuum repetito tempore festum 2 conductus AN4, ULT Conductum sancti Iacobi ab antiquo episcopo Boneventino editum.
Orixinalmente foi un conductus monódico ao que se lle engadiu unha segunda voz en tinta vermella.
A peza aparece repetida no apéndice polifónico no f. 215v.
81 131 Lector lege et de rege qui regit omne, dic: Iube domne 1 secuencia PAL ULT (exhortación a ler)
82 131v In hac die laudes cum gaudio 2 conductus SEQ, AN4, ULT, AUR Conductum sancti Iacobi a domno Fulberto Karnotensi episcopo editum (Fulbert, obispo de Chartres).
Orixinalmente foi un conductus monódico ao que se lle engadiu unha segunda voz en tinta vermella.
83 131v Lector lege et de rege qui regit omne, dic: Iube domne 1 secuencia PAL ULT (exhortación a ler)
84 132 Resonet nostra Domina caterva 1 conductus CAM, ULT, LES, ORG modo 1
Conductum sancti Iacobi a magistro Rotberto cardinali Romano editum
85 132 Lector lege et de rege qui regit omne, dic: Iube domne 1 secuencia PAL ULT (exhortación a ler)
86 132 Salve festa dies veneranda per omnia fies 1 conductus ULT, FEU, HER, LES modo 8
Conductum sancti Iacobi a sancto Fortunato Pictavensi episcopo editum
Misa farcida
(Farsa oficii Misse S. Iacobi. a domno Fulberto Karnotensi episcopo, illustri viro, composita: in utroque festo eiusdem apostoli cantanda quibus placebit)
87 133 Ecce adest nune Iacobus vocavit1
[+ Qualis sit iste Iacobus²]
[+ Hic est reuera Iacobus³]
[+ Alleluia, in gloria sit Deo laus per omnia4]
1 tropo FEU, ALF, KRA4, SIL, WEL, ULT, SGH modos 7 e 8
88 133v Reges terrae et omnes populi 1 introito ULT, FEU, KRA modo 7
Do Introito Ihesus vocavit
89 134 Rex inmense pater pie eleyson1
Rex cunctorum seculorum eleison²
1 tropo FOR1, ODH1, DIS1, ALF1, ULT1, AUR1, ROS1, FEU1,KRA², LES², SGH1 modos 7 e 8
Kyrie tropado
A melodía tamén se encontra noutras fontes. Entre o texto principal que comeza por Rex inmense pater e o tetragrama engádese, en letra máis pequena, un segundo texto alternativo que comeza por Rex cunctorum seculorum...
90 134 Qui vocasti supra mare 1 tropo ULT, FEU, ALF, KRA, SGH modo 4
Gloria tropado
Versus Fulberti episcopi Karnotensis de S. Iacobo
A melodía tamén se encontra noutras fontes
91 135v Cantemus Domino cantica glorie 1 tropo POL, ULT, FEU, ALF modos 7 e 8
Farsa da epístola de Santiago
Farsa lectionis de Missa S, Iacobi edita a domno Fulberto Karnotensi episcopo, illustri viro
92 138-138v Sanctus. Osanna salvifica 1 tropo MOI, MTC, MIL, VI1, GER, AQ1, NAR, HUS, MON, TOR, VI2, E17, TOL FEU, ALF, ULT, KRA(?), LES, SGH modo 4
As concordancias con outros manuscritos indican que era un tropo moi difundido polo sur de Francia (Narbona e Moissac) e España (Cataluña e Aragón)
93 139 Agnus Dei. Qui pius ac mitis es 1 tropo AUX, ALB, LON FEU, AN4, ALF, ULT, AUR, KRA, LES, SGH modos 7 e 8
Agnus Fulberti episcopi Karnotensis
94 139 Regi perennis glorie sit canticum letitie 1 tropo SIL, FOR, WEL, ULT, LES modos 7 y 8
Benedicamus
Benedicamus Sancti Iacobi a quodam Doctore Galleciano
Existe unha versión a dúas voces no f. 216.

Apéndice I — Obras polifónicas[editar | editar a fonte]

Folio Obra Voces Forma musical Concord. Gravacións Comentarios
Organa, Conducti, Discantus et Hymni
95 214
[185]
Nostra phalanx plaudat leta 2 conductus STU, FOR, SEQ, LON, MUS, VEN, ABS, AN4, RON, ULT, LES Atribuído a Ato episcopus Trecensis (Ato, bispo de Troyes)
96 214
[185]
Congaudeant catholici 3 conductus
(Benedicamus)
NYM, SIL, SFM, PRO, UNI, FOR, FRU, SEQ, LON, FEU, MUS, VEN, DIS, ABS, VIL, AN4, VOI, VOC, WIT, ALF, CUL*, ULT, HER, ROS, AUG, LES, ORG, KRA, FEU, SGH, MON, OBS É a única obra coñecida para 3 voces no século XII. Pénsase que este himno foi composto orixinalmente para 2 voces (superior e inferior) e posteriormente inseriuse unha terceira voz entre as dúas.
Atribuído a Magister Albertus Parisiensis (Mestre Albert de París)
97 214v
[185v]
Gratulantes celebremus festum 2 conductus
(Benedicamus)
CUX, PAL UNI, POL, SEQ, ODH, MUS, VEN, VIL, PAN, AN4, WEL, AMA, COD, ULT, AUR, ABE, ROS, SGH É un Benedicamus tropado en discanto.
Atribuído a Magister Goslenus episcopus Suessionis (Mestre Goslenus, bispo de Soissons)
98 215
[186]
Ad superni regis decus 2 conductus
(Benedicamus)
LI1, LI2, CUX FOR, SEQ, VEN, DIS, AN4,AMA, ULT, ROS, BEC* Atribuído a Magister Albericus archiepiscopus Bituricensis (Mestre Alberico, arcebispo de Berry)
99 215v
[186v]
Annua gaudia 2 conductus NYM, UNI, SEQ, LON, VEN, FLO, FON, PMR, COD, ULT, LFL, ROS, LES, SGH Atribuída a Magister Airardus Viziliacensis (Mestre Airardus de Vézelay)
100 215v
[186v]
Iacobe sancte tuum 2 conductus SEQ, VEN, VIL, FON, ULT, SGH Repetido no Libro I (f. 131).
Conductum sancti Iacobi at antiquo episcopo Boneventinus editum (Conductus a Santiago, escrito polo antigo bispo de Benevento).
A peza aparece repetida no suplemento gregoriano no f. 131.
101 216
[187]
Regi perhennis glorie 2 organum / conductus SEQ, LON, VEN, PLA, PMR, ULT, BEC* Atribuído a Magister Gauterius de Castello Rainardi decantum fecit (Mestre Gauterius do Castelo de Rainardi)
A mesma peza a unha soa voz está no folio 139.
102 216v
[187v]
Vox nostra resonet 2 organum
(Benedicamus)
FOR, SEQ, ODH, MUS, VEN, AN4, FON, ALF, ULT, AUR, SPI, ROS, LES, KRA, OOT Atribuído a Magister Iohannes Legalis (Mestre Johannes Legalis)
103 216v
[187v]
Dum esset salvator in monte
Sicut enim vox tonitrui
2 organum
(responsorio)
SEQ, VEN, ITI, ULT, ORG Atribuído a Magister Ato episcopus Trecensis (Mestre Ato, bispo de Troyes).
A obra tamén existe a unha soa voz no f. 107v.
104 217
[188]
Huic Iacobo
Tristis est anima
2 organum
(responsorio)
SEQ, VEN, ULT Atribuído a Magister Ato episcopus Trecensis (Mestre Ato, bispo de Troyes).
A obra tamén existe a unha soa voz no f. 109v.
105 217
[188]
Iacobe virginei
Tu prece continua
2 conductus
(responsorio)
SEQ, VEN, ULT Atribuída a Magister Ato episcopus Trecensis (Mestre Ato, bispo de Troyes).
A obra tamén existe a unha soa voz no f. 110.
106 217-217v
[188-188v]
O adiutor omnium seculorum
Qui subvenis periclitantibus
2 organum
(responsorio)
SEQ, VEN, ULT, SIL, AN4, ALF, COD, HER, ROS, LES Idem Ato, é dicir, atribuída ao mesmo autor da anterior: Magister Ato episcopus Trecensis (Mestre Ato, bispo de Troyes).
O tenor pertence ao Responsorio "O adiutor" do mesmo responsorio do folio 110v.
107 217v
[188v]
Portum in ultimo 2 prosa FOR, SEQ, VEN, PAN, AN4, ALF, COD, ULT, FRA, LES Prosa. Idem Ato, é dicir, atribuída ao mesmo autor da anterior: Magister Ato episcopus Trecensis (Mestre Ato, bispo de Troyes)
108 218
[189]
Rex inmense pater pie eleyson 2 organum
(Kyrie)
PCA, SEQ, ODH, VEN, VIL, ULT Atribuído a Fulbertus episcopus Karnotensis (Fulbert, bispo de Chartres)
109 218
[189]
Misit Herodes
Occidit autem
2 organum
(Gradual)
SEQ, VEN, ULT, FEU Atribuído a Ato prefatus (Ato, bispo de Troyes).
A obra tamén existe a unha soa voz no f. 110v.
110 218v
[189v]
Alleluia. Vocavit Ihesus Iacobum 2 organum
(Aleluya)
NYM, FOR, SEQ, VEN, ULT, FEU, SGH Atribuído a Magister Goslenus episcopus Suessionis (Maestro Goslenus, obispo de Soissons)
A obra tamén existe a unha soa voz no f. 119.
111 219
[190]
Cunctipotens genitor Deus
(Rex virginum amator Deus... eleyson)
2 organum
(Kyrie)
HUE FOR, SEQ, VEN, DIS, AN4, WEL, AMA, EWI, ULT Tenor do Kyrie IV
Atribuído a Gauterius prefatus (O Gauterius antes mencionado)
112 219
[190]
Benedicamus Domino (I) 2 organum
(Benedicamus)
HUE FOR, SEQ, VEN, AN4, ITI, AMA, ULT Sen tropo. Tenor do Benedicamus de I Vísperas nas grandes solemnidades
Atribuído a Gauterius prefatus (O Gauterius antes mencionado)
113 219v
[190v]
Benedicamus Domino (II) 2 organum
(Benedicamus)
FOR, SEQ, VEN, ULT Tenor do Benedicamus de II Vísperas "In festis Sanctorum"
Atribuído a Magister Droardus Trecensis (Mestre Droardus de Troyes)
114 219v
[190v]
Benedicamus Domino (III) 2 organum
(Benedicamus)
FOR, SEQ, VEN, ULT O tenor é o Benedicamus das ferias
Atribución: Idem Droardus (Por Droardus igualmente)
115 219v
[190v]
Ad honorem regis summi 2 prosa / conductus SIL, POL, FOR, VIL, ITI, CHI, ULT, HER, SGH, BEC* modos 5 e 6
Atribución: Aimericus Picaudi, presbiter de Partiniaco

Apéndice II[editar | editar a fonte]

Folio Obra Voces Forma musical Concord. Gravacións Comentarios
116 221v
[192v]
Alleluia. Efonissen Ysus Iacobon.
Alleluia. Vocavit Ihesus Iacobum
1 aleluia SIL, HIL, ULT, LES, KRA modo 1
Alleluia in greco
117 222
[193]
Dum pater familias 1 prosa SIL, VAL, STU, UCC, FOR, FRU, SEQ, LON, ODH, MUS, PLA, VIL, ALT, WEL, CHI, CAM, PMR, AMA, COD ULT, AUR, HER, PEL, AUG, LES, SGH, HOS, ORG, OOT, MON, CAC modo 1
De sancto Iacobo
Ultreia, o himno dos peregrinos de Santiago. É unha composición non litúrxica con exclamacións en latín, alemán e flamengo.
- 222v;225
[193v;196]
Signa sunt nobis sacra himno No códice non se inclúe a notación musical, xa que é un novo texto para unha melodía xa coñecida. O manuscrito indica: "cantus sicut: Iste confessor, vel: Ut queant laxis resonare fibris". En realidade, estes dous himnos interpretábanse con moitas melodías, polo que non se sabe con cal se interpretaba esta peza do Codex Calixtinus.
(*) Versión instrumental

Concordancias con outros manuscritos[editar | editar a fonte]

Varias das melodías do Códice Calixtino, sobre todo as do oficio e a misa, son idénticas ou polo menos baséanse en melodías gregorianas, e outras presentan concordancias con outros repertorios. Estas concordancias case sempre son parciais, xa que moitas veces os textos son trocados para adicarllos a Santiago e as melodías son alteradas para adaptalas a eses novos textos, producindo variantes máis ou menos significativas respecto do orixinal. As concordancias máis importantes son xeralmente da mesma época na que se xesto o Códice, o que é plausible dada a mobilidade cultural da época, propiciada polas peregrinacións. A meirande parte das pezas que se encontran no Códice Calixtino que son reelaboracións doutras que se encontran noutras fontes, proceden de dous centros xeográficos:

Código Sigla do manuscrito Manuscrito Procedencia Data Concordancias
LI1 F: Pn 1139 Limoges ? c. 1100
  • Iocundetur et letetur augmentum
    (Gatuletur et letetur (texto))
  • Ad superni regis decus
    (Noster cetus psallat letus)
LI2 F: Pn 3719 Limoges ? século XII
  • Ad superni regis decus
    (Noster cetus psallat letus)
CUX GB: 36881 San Miguel de Cuxá ? século XII - 4/4
  • Exultet celi curia. Fulget dies
    (Laetatur orbis hodie. Fulget dies (sen melodía))
  • Gratulantes celebremus festum
    (Ad honorem sempiterni)
  • Ad superni regis decus
    (Noster cetus psallat letus)
PAL E: Mn 289 Palermo c. 1140
  • Exultet celi curia. Fulget dies
    (Exsultet nostra concio. Fulget dies)
  • Lector lege et de rege qui regit omne
  • Gratulantes celebremus festum
    (Ad honorem sempiterni)
CAT E: Mn 19421 Catania c. 1160
  • Iocundetur et letetur augmentum
    (Gatuletur et letetur (texto))
  • Exultet celi curia. Fulget dies
    (Exsultet nostra concio. Fulget dies)
WOR GB: Wo 160 Worcester c. 1230
  • Exultet celi curia. Fulget dies
    (Wulstane presul inclite. Fulget diess)
PAR I: FI Pl. 29 París c. 1250
  • Exultet celi curia. Fulget dies
    (Iam lucis orto sidere. Fulget diess)
SEN F: SE 46 Sens século XIII - 1/4
  • Exultet celi curia. Fulget dies
    (Iam lucis orto sidere. Fulget diess)
PU1 F: LP A V 7 009 Le Puy c. 1553
  • Exultet celi curia. Fulget dies
    (Gaude cetus fidelium. Fulget diess)
PU2 F: G 4413 Le Puy século XVI - 4/4
  • Exultet celi curia. Fulget dies
    (Gaude cetus fidelium. Fulget diess)
MOI F: Pn 1871 Moissac séculos XI - XII
  • Sanctus. Osanna salvifica
MTC I: Rvat Urb 602 Montecassino séculos XI - XII
  • Sanctus. Osanna salvifica
MIL E: Mah Aemil 51 San Millán séculos XI - XII
  • Sanctus. Osanna salvifica
VI1 E: VI 105 Vic séculos XI - XII
  • Sanctus. Osanna salvifica
GER F: Pn 495 Xirona século XII
  • Sanctus. Osanna salvifica
AQ1 E: Bac 1408/9 mútilo (notación aquitana) século XII
  • Sanctus. Osanna salvifica
NAR F: Pn 778 Narbona século XII
  • Sanctus. Osanna salvifica
  • Alleluia. Gratulemur et laetemur summa cum laetitia
HUS E: H 4 Huesca século XII
  • Sanctus. Osanna salvifica
  • Alleluia. Gratulemur et laetemur summa cum laetitia
MON E: MO 73 Montserrat, Biblioteca do Mosteiro, Ms. 73 Tolosa / Narbona ? século XII
  • Sanctus. Osanna salvifica
  • Alleluia. Gratulemur et laetemur summa cum laetitia
TOR E: TO 135 Tortosa séculos XII - XIII
  • Sanctus. Osanna salvifica
  • Alleluia. Gratulemur et laetemur summa cum laetitia
AQ1 E:T 35.10 (notación aquitana) século XIII - 1/4
  • Alleluia. Gratulemur et laetemur summa cum laetitia
    (Gratulentur et letentur)
VI2 E: VI 106 Vic século XIII
  • Sanctus. Osanna salvifica
HUE Códex Las Huelgas
(Burgos, Mosteiro de Las Huelgas, Codex IX)
Burgos século XIV
E17 E: E J II 17  ? século XIV
  • Sanctus. Osanna salvifica
TOL Mn 1361 Toledo ? século XIV
  • Sanctus. Osanna salvifica
AUX F: Pn 10511 Auxerre século XI
  • Agnus Dei. Qui pius ac mitis es
ALB GB: Lbm Royal 2BIV St. Alban século XII
  • Agnus Dei. Qui pius ac mitis es
LON F: Pa 135 Salisbury ? Londres ? século XIII
  • Agnus Dei. Qui pius ac mitis es

Discografía[editar | editar a fonte]

Ao longo dos anos realizáronse numerosas gravacións dos cantos que aparecen no Códice Calixtino, mais neste tempo unicamente se realizou unha gravación íntegra dos mesmos, que foi levada a cabo polo Coro Ultreia en 1999. Foron numerosas as gravacións de grupos galegos como Resonet, o Grupo Universitario de Cámara de Compostela, o Grupo Martín Códax ou o propio Coro Ultreia, ben en discos adicados exclusivamente ao códice ou integrándoas noutros discos de repertorio medieval. As gravacións realizadas van dende as puramente vogais ata interpretacións con instrumentos da época. Ademais das numerosas versións de grupos adicados á interpretación de música antiga, cómpre destacar a gravación do grupo irlandés The Chieftains no seu disco Santiago, gravado en 1999 e no que se inclúen o Dum Pater Familias e o Ad Honorem regis summi.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. [1]
  2. [2]
  3. Un libro con máis éxito na historia que nas librerías en La Voz de Galicia
  4. "Sospechan que los ladrones del Códice "durmieron" en la Catedral", artigo en El Correo Gallego, 9 de xullo de 2011 (en castelán).
  5. A policía cre que o Códice foi roubado por encargo en La Voz de Galicia
  6. Os expertos cren que nunha poxa o códice podería acadar os 10 millóns en La Voz de Galicia
  7. Quen o levou sabía de que se trataba en La Voz de Galicia
  8. Queixumes pola desaparición dunha peza crave para Galicia en La Voz de Galicia
  9. "O Calixtino é un tesouro universal, non da Catedral"
  10. Algo fallou en La Voz de Galicia
  11. Especialistas de la Policía buscan pistas sobre el Códice en La Opinión de A Coruña
  12. El ladrón del Códice Calixtino abrió la cámara con la llave que estaba puesta
  13. Falta de obstáculos en la entrada y salas sin vigilantes en el Museo en El Correo Gallego
  14. "Descubríronse historias que fan este caso un pouco ridículo" en La Opinión de A Coruña
  15. O líder sindical dos axentes di que o suceso "podía ocorrer en calquera momento" en La Voz de Galicia
  16. O plan director estableceu os puntos máis vulnerables da catedral en La Voz de Galicia
  17. A sala onde estaba o códice non ten cámaras de vixilancia en La Voz de Galicia
  18. Robo del siglo: desaparece el Códice Calixtino de la Catedral de Santiago en El Correo Gallego
  19. Roban el 'Códice Calixtino'
  20. 'Robo del siglo' en El Correo Gallego
  21. Nova do roubo] en ABC
  22. Doce especialistas da Policía buscan pistas en Santiago sobre o Códice Calixtino en La Voz de Galicia
  23. Unha seguridade en cuestión en La Voz de Galicia
  24. La policía visiona cientos de grabaciones en busca del Códice Calixtino en El País
  25. Un equipo de 12 especialistas de la Policía Nacional investigan la desaparición del Códice en El Mundo
  26. A policía busca pistas vendo máis de 400 horas de imaxes gravadas en La Voz de Galicia
  27. El Arzobispado de Santiago reconoce que no tiene ninguna pista sobre el Códice Calixtino en El Mundo
  28. Un equipo de 12 especialistas de la Policía Nacional investigan la desaparición del Códice en El Mundo
  29. Analizan rastros hallados en la estancia en la que se encontraba el Códice Calixtino en El Correo Gallego
  30. El robo del Códice Calixtino salpica a la política gallega en El Mundo
  31. "Detienen a un extrabajador de la catedral por el robo del Códice", en La Voz de Galicia, 4 de xullo de 2012
  32. "El detenido por el robo del Códice Calixtino tenía otros libros medievales desaparecidos en casa", en La voz de Galicia, 4 de xullo de 2012.
  33. "O Códice Calixtino, unha xoia agochada nun garaxe", artigo en Praza pública, 4 de xullo de 2012.
  34. "El Códice Calixtino aparece en el garaje del detenido, en Milladoiro, envuelto en una bolsa de plástico", en La Voz de Galicia, 4 de xullo de 2012
  35. "El Códice estuvo en el maletero del electricista una semana entera", en El Mundo, 8 de xullo de 2012.
  36. "La policía investiga si el electricista del Códice robó en pisos", en El País, 6 de xullo de 2012.
  37. La música medieval en España. Maricarmen Gómez muntané. Edition Reichenbergger, Kassel. 2001. Páx. 113
  38. La música medieval en España. Maricarmen Gómez Muntané. Edition Reichenbergger, Kassel. 2001. Pág. 113

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Códice Calixtino
Galifontes
A Galifontes posúe escritos orixinais acerca de: Códice Calixtino

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

  • M. C. Díaz y Díaz, El Códice Calixtino de la Catedral de Santiago. Estudio Codicológico y de contenido, Santiago de Compostela, 1988, (en castelán).
  • C. Meredith-Jones, Historia Karoli Marni et Rotholandi ou Chronique du Pseudo-Turpin. Xenebra, 1972, 2º ed., (en francés).
  • E. Temperán Villaverde, La liturgia propia de Santiago en el Códice Calixtino, Santiago de Compostela, 1997, (en castelán).
  • J. Williams e A Stones, The Codex Calixtinus and The Shrine of St. James, Tübingen, 1992, (en inglés).

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]