Claudio Abbado

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Claudio Abbado
Claudio Abbado - L'Aquila - 2012 - 2.jpg
Claudio Abbado en 2012.
Nome completo Claudio Abbado
Naceu 26 de xuño de 1933
Orixe Milán, Reino de Italia Flag of Italy (1861-1946).svg
Morreu 20 de xaneiro de 2014
Boloña, Italia Italia
Ocupación (s) Director de orquestra.
Xénero Ópera e música sinfónica.
Relacionado con Berliner Philharmoniker, Teatro alla Scala, London Symphony Orchestra
Tempo en activo 1960 - 2014.

Claudio Abbado, nado en Milán o 26 de xuño de 1933 e finado en Boloña o 20 de xaneiro de 2014,[1] foi un director de orquestra italiano. En 2013 foi nomeado senador vitalicio no Senado de Italia.[2] Abbado estivo á fronte de catro das institucións máis importantes da música europea, o Teatro alla Scala de Milán, a London Symphony Orchestra, a Wiener Staatsoper, e a Berliner Philharmoniker.[3] O seu interés por formar e achegar a música clásica á xente nova materializouse en proxectos como a European Union Youth Orchestra en 1978 ou a Gustav Mahler Jugendorchester en 1986.[4][5] Abbado destacou tamén pola difusión da música contemporánea, especialmente do compositor italiano Luigi Nono, de quen estreou varias obras.[6]

Abbado foi considerado por moitos, xunto con Riccardo Muti, un dos sucesores da tradición italiana encarnada por Arturo Toscanini e Victor de Sabata.[7]

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Primeiros anos[editar | editar a fonte]

Claudio Abbado naceu en Milán en 1933 no seo dunha familia de músicos. Seu pai, Michelangelo Abbado, era mestre de violín no prestixioso Conservatorio "Giuseppe Verdi" da capital lombarda, e posteriormente director adxunto desta institución; súa nai Maria Carmela Savagnone era pianista e escritora infantil; seu irmán maior, Marcello Abbado, é pianista e compositor, e foi director do conservatorio milanés entre 1973 e 1996.[8] Abbado tiña outros dous irmáns: Luciana Abbado Pestalozza, fundadora do Festival MilanoMusica, e Gabriele Abbado, arquitecto.

A súa vocación musical chegou a unha idade moi curta, como lembraba nunha entrevista a La Symphonie des chefs:

Eu tiña 7 anos; estabamos ás portas da guerra cando asistín, grazas a meu irmán, ao primeiro concerto da miña vida: foi dado en la Scala por un gran artista, Antonio Guarnieri, que dirixía os tres Nocturnes de Claude Debussy. Cando, en "Fêtes", o segundo movemento, escoite as trompetas e as madeiras, sentín un golpe máxico, inesquecible. Coa miña inxenuidade infantil pensei: "Un día, ti tamén, serás capaz de crear esas fabulosas harmonías". Esta revelación convertérase nunha irresistible vocación. Hoxe aínda, adícolle a Debussy unha admiración sen límite: eu hoxe en día tal vez non chegaría a ser o que son sen "Fêtes".

—Entrevista de Claudio Abbado por Robert Parienté en 2002, en La Symphonie des chefs.[9]

O pequeno Claudio foi ver moitos grandes músicos do seu tempo, e lembraba cómo odiaba ver a Toscanini nos ensaios: "El era horrible para as súas orquestras, todo era berrando".[3]

Mais a súa infancia estivo marcada pola ditadura de Mussolini e a Segunda Guerra Mundial no seo dunha familia antifascista que realizou actos de resistencia ao réxime. En 1944, durante a Guerra, súa nai foi prendida e torturada por axudar a unha familia xudía a escapar da deportación, ademais seu pai, que tocaba na radio, foi acusado de colaboracionismo.[10][11] O propio Claudio escribiu nunha parede dun edificio público "Viva Bartók", o que motivou que a Gestapo fora en busca do "partidario de Bartók".[3]

Estudios e debut[editar | editar a fonte]

Fachada do Conservatorio Giuseppe Verdi de Milán.

Recibiu as súas primeiras leccións de música da man de seu pai, quen lle ensinou a el e a seu irmán. Aínda que seu pai esperaba que Claudio elixira unha carreira máis doada e lucrativa que a esixente, frustrada e frecuentemente mal pagada profesión de músico, grazas á axuda de súa nai, o xove Claudio conseguiu convencelo para que puidera estudar música, o que conlevou grandes sacrificios económicos á familia.[11] Aos 16 anos ingresou no conservatorio milanés, onde estudou piano (a súa man abarcaba 14 notas),[11] composición e dirección orquestral con Carlo Maria Giulini.[12][13][14][nota 1] Durante o tempo de estudos no conservatorio milanés, Abbado comezou a tocar o órgano en varias igrexas para gañar algúns cartos, como posteriormente lembraba:[11]

Sempre tocaba Bach, o compositor co que máis profundamente me identificaba na época. E como sabía moi pouco sobre a misa ou cánto tempo tiña que tocar, tocaba e tocaba as miñas pezas favoritas, ata que un día a xente se enfadou porque estaba desexando irse a casa e me interrompeu en metade du Sanctus.

Aos 18 anos tocou e dirixiu un concerto para piano de Bach dende o teclado na casa de Toscanini, e ao ano seguinte remataba a carreira de piano.[11] En 1955 graduouse no Conservatorio "Giuseppe Verdi" de Milán.[15] Posteriormente trasladouse a Siena, onde continuou a súa formación como director nos prestixiosos cursos de verán da Accademia Musicale Chigiana, onde coñecería ao director indio Zubin Mehta, que estudaba dirección en Viena e que se convertiría nun gran amigo seu.[11] Mehta faloulle cun gran entusiasmo das clases de dirección e do seu mestre Swarowsky, o que animou a Abbado a trasladarse a Viena ao considerar que xa aprendera todo o que podía aprender en Italia, se ben xa recibira clases de piano en Salzburgo con Friedrich Gulda.[11] Finalmente, e grazas a dúas bolsas de estudos que gañou para dous anos consecutivos de 1956 a 1958, Abbado trasladouse a Viena, onde estudou co director austríaco Hans Swarowsky na Universität für Musik und darstellende Kunst Wien da capital austríaca.[16] Outra influencia moi destacable na formación de Abbado como director foi a asistencia aos ensaios dos grandes directores da época, nos que se colaba xunto con Mehta.[17]

Tras gañar a Serge Koussevitzky Competition no Tanglewood Music Festival (Estados Unidos) por diante de Zubin Mehta (con quen entablara amizade en Viena) en 1958, xurdíronlle numerosos compromisos para dirixir óperas en Italia, debutando como director en Trieste.[18] Despois declararía:

Tiña medo de ser eliminado rapidamente; fronte ao xurado, estaba moi contraído; non me liberei ata que me puxen diante do público. Durante esta primeira visita aos Estados Unidos puiden, en Boston, ver a Pierre Monteux e Charles Munch, cuxo arte moi persoal me influiu: así eles interpretaron obras de Claude Debussy.[9]

Dende ese momento o éxito da súa carreira, tanto como director sinfónico como operístico, foise incrementando, se ben ao seu regreso a Europa ensinou música de cámara en Parma. Nestes inicios como director comezou dirixindo diversas orquestras na súa Italia natal, antes de aceptar invitacións de orquestras estranxeiras na segunda metade dos anos '60.[19][20] Mais noi foi ata 1960 cando Abbado debutou na súa cidade natal, Milán, no emblemático Teatro alla Scala con motivo do tricentenario do nacemento de Alessandro Scarlatti.[21][13]

En 1963, despois de dous anos como profesor, gañou en Nova York o Dimitri Mitropoulos Prize para directores, o que lle permitiu traballar durante cinco meses como axudante de Leonard Bernstein na New York Philharmonic.[3][22][nota 2] Porén, a oportunidade de Abbado non chegou ata 1965, cando tras escoitalo dirixir á Radio-Symphonie-Orchester Berlin, debutaba coa Wiener Philharmoniker nun concerto do Festival de Salzburgo por invitación de Karajan,[19] o mesmo ano do seu debut británico coa Hallé Orchestra en Manchester,[16] e o 20 de outubro de 1966 no Royal Festival Hall debutou coa London Symphony Orchestra (orquestra á que voltaría en 1968 para participar no Proms nun programa con obras de Gustav Mahler, Maurice Ravel e Modest Mussorgsky).[3][23] Ao ano seguinte o facía á fronte da Berliner Philharmoniker.[24]

La Scala[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Teatro alla Scala.

En 1968, despois dunha nova aparición no Festival de Salzburgo dirixindo a produción de Jean-Pierre Ponelle de Il barbiere di Siviglia, Abbado era designado director permanente do Teatro alla Scala de Milán, un posto dificil e esgotador que poría de manifesto, non só o seu valor como director senón a súa capacidade para forxar orquestras de primeira categoría. Posteriormente ocuparía consecutivamente os cargos de director musical (1971), e director artístico e musical (entre 1977 e 1979).[25][26]

Chegou daquela con 35 anos o seu primeiro contrato como director permanente, antes de ser nomeado director musical en 1971. Os seus vínculos políticos e locais eran valiosos en Milán, onde os sindicatos eran omnipresentes e onde seu irmán Marcello dirixía o Conservatorio. A xubilación do antigo superintendente Antonio Ghiringhelli deixou o camiño aberto á toma de posesión con outros dous "radicais": Paolo Grassi (intendente) e Massimo Bogianckino (director artístico). Chegaba deste xeito o momento para o cambio: modificou profundamente a organización dos programas, ampliando o repertorio aos compositores do século XX (concertos "Musica del nostro tempo), alongando a tempada baixando os prezos das entradas. Abriu o teatro durante as seis semanas de peche anual para presentar de xeito gratuíto óperas filmadas aos obreiros, estudantes, escolares que descubriron a ópera, e mesturando de forma natural a Beethoven con música contemporánea, e permitindo o acceso ao teatro a un público totalmente novo, grazas tamén á adopción dunha política de entradas baratas.[27] Coa orquestra, ofreceu concertos en fábricas, universidades, escolas superiores, tanto en Milán como noutras cidades como Reggio Emilia (talleres "Musica/realtà").[10][9][28]

En 1977, despois da marcha de Grassi á RAI, Abbado foi nomeado director artístico e musicla, sendo Grassi sustituído por Carlo Maria Badini.[26] Posteriormente, en 1979, Abbado deixou a dirección artística, mantendo a dirección musical. Permaneceu neste cargo ata 1986, ano no cal abandonou La Scala, en maio, cunha "Homenaxe a Debussy" xunto co coreógrafo Maurice Béjart,[29] deixando o seu posto ao napolitano Riccardo Muti. Deixaba deste xeito o teatro milanés logo de ter conseguido musicalmente a mellora da súa orquestra e a inclusión do repertorio sinfónico, así como a ampliación do repertorio operístico do teatro, engadindo aos títulos máis destacados do século XX obras contemporáneas como Le Grand Macabre de György Ligeti, Paradise Lost de Krzysztof Penderecki, Donnerstag aus Licht de Karlheinz Stockhausen, ou a ópera de Luigi Nono Al gran sole carico d'amore, encargada especialmente para la Scala.[26]

En 1982 fundou a Filarmonica della Scala, unha orquestra independente do teatro que se engarga da tempada sinfónica do mesmo.[25][30] Ademáis, durante o seu período no coliseo milanés fundaría tres institucións para promover a música entre a xente nova e impular a súa formación: a European Community Youth Orchestra (1978), a Chamber Orchestra of Europe (1981) e a Gustav Mahler Jungendorchester (1986).

Milán, Londres e Viena[editar | editar a fonte]

En 1979 convertíase no 12º director principal da London Symphony Orchestra (LSO), sucedendo no cargo ao alemán André Previn, e compaxinando este posto co que xa tiña. Anteriormente Abbado xa estivera vinculado á orquestra británica, onde ostentou o cargo de Principal Director Convidado entre 1975 e 1979.[23]

Ao pouco tempo da súa chegada á LSO, a orquestra foi convidada a ser a orquestra residente do aínda por finalizar, Barbican Centre de Londres, onde puido acadar a estabilidade que lle faltara nos seus 75 anos de historia e que crearía unha audiencia fiel. Coa orquestra londinense realizou numerosas xiras arredor do Reino Unido, e unha xira mundial que a levou aos Estados Unidos, Australia ou Xapón. Entre as iniciativas que Abbado levou a cabo coa LSO salientan os festivais temáticos de concertos relacionados denominados Mahler, Vienna and the Twentieth Century (1985) que examinab a noción de Viena como impulsora do modernimo artístico e musial, organizando tamén en 1983 o Webern Festival, ao ano seguinte un ciclo sobre Beethoven.[23]

En 1985 escenificouse, sen dúbida o poñer á LSO e ao Barbican Centre no centro da atención internacional co inicio da súa relación. A Xunta da orquestra expresou os seus recelos polos custos, mais Abbado disipou os seus medos co seu habitual aplomo: "Se vostede non asume risgos para acadar altos ideais artísticos, logo cal e o punto da orquestra?" preguntou, coa música non debera haber ningún compromiso". Finalmente os seus plans para o festival prosperaron e a súa actitude mudou o pensamento da LSO respecto da planificación artística. Dous anos despois, en 1987, Abbado deixaba o seu posto na orquestra londinense, coa que realizou a estrea mundial da obra de Luigi Nono Intolleranza (en 1969, antes de ser nomeado director titular), a estrea británica de A Carlo Scarpa architetto (1985), tamén de Nono, e a estrea en Londres de La Terre est un home de Brian Ferneyhough (1979). Ao ano seguinte de deixar a orquestra ofreceu o seu último concerto coa LSO, concretamente o 27 de novembro de 1988 no Barbican Hall.[23] Durante todos os anos que estivo á fronte da orquestra británica compaxinou o posto co de Director Principal do Teatro alla Scala de Milán (agás en 1987) e coa Wiener Staatsoper (durante os anos 1986 e 1987).

En 1986 foi nomeado director musical da Wiener Staatsoper de Viena, cargo que ocupou ata o ano 1991. Durante o seu primeiro ano no cargo mantivo este posto xunto co de Director Principal do Teatro alla Scala de Milán, así como co cargo de Director Principal da London Symphony Orchestra. A súa etapa na ópera austriaca levouno a dirixir máis de 500 veces á Wiener Philharmoniker, incluíndo as 173 funcións na Staatsoper. Foi nesta etapa cando dirixiu por primeira vez o Concerto de Aninovo da Wiener Philharmoniker, en 1988.[31] Do mesmo xeito que fixera no coliseo italiano, durante os anos que permaneceu no cargo de director musical da ópera vienesa, Abbado ampliou e deu un xiro ao repertorio, salientando a estrea tardía da ópera Fierrabras de Franz Scubert coa Chamber Orchestra of Europe, da cal era director artístico. Un ano despois de chegar a Viena foi nomeado director musical xeral da capital austríaca, o que o puxo non só á fronte da Wiener Staatsoper, senón tamén da Wiener Philharmoniker, e en 1988 puxo en marcha o Festival Wien Modern, adicado aos clásicos do século XX e a compositores contemporáneos.[32]

Durante o tempo no que Abbado estivo no cargo de director musical da Wiener Staatsoper coincidiu con Klaus Helmut Drese, dimitindo do cargo despois de que este fora remprazado por Ioan Holländer en 1991. Aínda así, Abbado mantivo unha constante relación con Austria cando en 1994 lle ofreceron o cargo de director artístico do Festival de Pascua de Salzburgo, fundado en 1967 por Herbert von Karajan.[32]

Etapa na Berliner Philharmoniker[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Berliner Philharmoniker.

En 1989 Abbado sufriu un revés coa conquista da sucesión de Georg Solti á fronte da Chicago Symphony Orchestra por parte de Daniel Barenboim, e a renovación do seu contrato coa Wiener Staatsoper foi negociado nunhas condicións menos favorables que o anterior.[10] A tarde do 8 de outubro de 1989, o violonchelista Klaus Haussler (portavoz da xunta da orquestra) anunciaba a elección de Claudio Abbado como sucesor do falecido Herbert von Karajan á fronte da Berliner Philharmoniker,[33] converténdose no segundo director non austríaco ou alemán despois do romanés Sergiu Celibidache (director da orquestra entre 1945 e 1952). A víspera da votación en Berlín, Abbado se encontraba no medio de negociacións coa New York Philharmonic. Antes dirixira a orquestra por primeira vez o 20 de decembro de 1966 e un total de 36 concertos.[34] Algo máis dun mes máis tarde chegaba o primeiro concerto de Abbado como director principal da orquestra berlinesa, foi o 16 de decembro dese mesmo ano, cun programa no que se interpretaron a Sinfonía Nº 8 en Si menor "Inacabada" de Franz Schubert, Dämmerung de Wolfgang Rihm, a Sinfonía Nº 1 en Re Maior "Titan" de Gustav Mahler.[35]

Con Abbado á fronte celebrábase o 1 de maio de 1991 no Smetana Hall do Obecní dům de Praga o primeiro Concerto Europeo para conmemorar a fundación da orquestra ese mesmo día no ano 1882. O concerto, que foi gravado pola televisión, foi retransmitido en directo para moitos países, e contou coa soprano estadounidense Cheryl Studer e o pianista italiano Bruno Canino.[36][37] Ao mes seguinte dirixía por primeira vez á orquestra berlinesa no Concerto de Waldbühne coa soprano galesa Margaret Price, nun programa no que se escoitaron a Sinfonía Nº 4 en Sol Maior de Gustav Mahler e a Suite de L'oiseau de feu de Ígor Stravinski.[38] Ese mesmo ano, o director italiano dirixía por segunda e última vez na súa vida o Concerto de Aninovo da Wiener Philharmoniker logo de telo dirixido en 1988.[39]

O 26 de abril de 1992, Abbado dirixía á Berliner Philharmoniker na reapertura da súa casa, o Berliner Philharmonie despois de máis dun ano pechado a causa dunha profunda remodelación,[40] nunha gala na que a orquestra berlinesa interpretaría o Gurrelieder de Arnold Schönberg coa soprano Cheryl Studer, a mezzosoprano Marjana Lipovšek, os tenores Siegfried Jerusalem e Philip Langridge, o baixo Hartmut Welker, Barbara Sukowa na narración, xunto cos coros Ernst Senff, Philharmonic e o Coro da Radio de Berlín.

Na Noitevella de 1996 a Berliner Philharmoniker celebraba un concerto con Abbado á fronte nun programa formado íntegramente por obras de Johannes Brahms, Hector Berlioz e Maurice Ravel xunto coa mezzosoprano Cecilia Bartoli, o violinista Maxim Vengerov, e o Coro da Radio de Suecia.[41][42] Meses máis tarde, o 3 de abril de 1997, Abbado dirixía á fronte da Berliner Philharmoniker o concerto homenaxe a Brahms co gallo do centenario da súa morte, interpretando Ein deutsches Requiem no Musikverein de Viena.[43][44]

Con motivo do 10º aniversario da morte de Herbert von Karajan, o 16 de xullo de 1999, a Berliner Philharmoniker ofrece un concerto homenaxe ao director austriaco baixo a batuta de Claudio Abbado no que se interpretou o Requiem de Mozart na Catedral de Salzburgo (cidade natal de Karajan) coa soprano Karita Mattila, a mezzosoprano Sara Mingardo, o tenor Michael Schade, o baixo-barítono Bryn Terfel, e o coro da Radio de Suecia.[45][46] No ano 2000 diagnosticouselle un cancro de estómago, o que o obrigou a someterse a unha operación na que se lle estirpou a metade do seu sistema dixestivo,[47] dende aquela os seus problemas de saúde tornáronse máis frecuentes e tivo que manter un estricto réxime vital e alimenticio.[48][49]

O 3 de marzo de 2002, dous días despois de ter dirixido o 12º Concerto Europeo en Palermo,[50] a Berliner Philharmoniker e Claudio Abbado embarcábanse nunha xira de despedida do director italiano que duraría dez días e os levaría a Nápoles, Florencia, Ferrara, Brescia, Turín e Viena.[51] Logo desta xira, Abbado finalizaba o seu contrato e deixaba a orquestra despois de tras case 13 anos, sendo sustituído polo británico Simon Rattle, quen xa fora nomeado como o seu sustituto o 23 de xuño de 1999.[52] Abbado abandonaba deste xeito a orquestra despois de ter realizado unha renovación na orquestra berlinesa que a levou a visitar por primeira vez na súa historia Israel (en 1990), os escenarios de Suramérica e a tocar coa banda rock alemá Scorpions na Exposición Universal de Hannóver (estes dous últimos acontecementos no ano 2000).[53][54]

Lucerna e Boloña[editar | editar a fonte]

Claudio Abbado en Waldbühne (Berlín) en 2008.

En 2003, tras recuperarse do cáncer, Abbado refundou a Lucerne Festival Orchestra,[47] cuxos concertos foron altamente aclamados.[55] Se ben a refundación da orquestra tivo lugar en 2003, a relación de Abbado co festival suízo remóntase ata 1966, cando o director italiano debutou en Lucerna coa Swiss Festival Orchestra. Porén foi a refundación da orquestra do festival o punto de inflexión que levou ao festival suízo a un nivel artístico que poucos festivais puideron experimentar. Á fronte deste proxecto, Abbado mostrou a súa comprensión distintiva da música de cámara como o aspecto da creación musical, o seu amor polo conxunto, de xeito que en lugar dunha gran masa musical, a orquestra era un colectivo que comprendía grupos máis pequenos que tocaban xuntos, este era un dos ideais nos que máis firmemente cría Abbado, de feito el mesmo comezara a súa carreira musical na música de cámara.[56]

Foi tamén director musical e artístico da Orchestra Mozart de Boloña (Italia) dende a súa fundación en 2004 ata a súa morte.[24]

En 2005 comezou a colaborar coa Orquesta Sinfónica Simón Bolívar do Sistema de Orquestas de Venezuela en Caracas (Venezuela) e A Habana (Cuba).[57]

En setembro de 2007, Abbado anunciaba que cancelaría os seus compromisos futuros como director por consello dos seus médicos,[58] mais dous meses despois reanudou a súa axenda cun compromiso en Boloña.[59] En xullo de 2011 manifestou que se encontraba nun bo estado de saúde.[60] Foi un dos promotores do proxecto anunciado ese mesmo ano para a construción dun gran Auditorio en Boloña deseñado por Renzo Piano na área da Manifattura delle Arti; o complexo de cerca de 1.800 asentos se convertiría na sede estable da Orchestra Mozart, cunha acústica "próxima á perfección", estudada polo gran acústico xaponés Yasuhisa Toyota[61].

O 30 de agosto de 2013 era nomeado senador vitalicio polo Senado de Italia polo presidente Giorgio Napolitano, ao mesmo tempo que Carlo Rubbia, Renzo Piano e Elena Cattaneo.[62] Catro días antes, o 26 de agosto de 2013, Abbado concluía o seu traballo artístico en Lucerna nun concerto no que se puideron escoitar as notas da Novena Sinfonía de Anton Bruckner, nun concerto que se sentiu como o que posiblemente fora o seu último concerto.[56]

Morte[editar | editar a fonte]

A mañá 20 de xaneiro de 2014, Raffaella Grimaudo, portavoz da oficina do alcalde de Boloña, anunciaba a morte do director italiano logo dunha longa enfermidade aos 80 anos de idade na súa casa próxima á Piazza Santo Stefano de Boloña.[21][63] A capela ardente, situada na Basílica de Santo Stefano de Boloña, abriuse na tarde do 21 de xaneiro e pechou na medianoite do día seguinte. Centenares de boloñeses e admiradores acudiron a darlle a súa despedida ao maestro durante eses dous días. Despois da medianoite, celebrouse unha cerimonia privada para bendecir o seu corpo, que durante esa noite foi incinerado nas proximidades de Boloña.

O 27 de xaneiro de 2014, ás 18 horas, o Teatro alla Scala lembrouno coa interpretación, dirixida por Daniel Barenboim, da Marcia funebre (Adagio assai) da terceira Sinfonía ("Eroica") de Ludwig van Beethoven. Nun teatro simbólicamente valeiro e a porta aberta, a Sinfonía fluiu cara a praza ateigada con 8.000 persoas e pechada ao tráfico para a ocasión.[64][65] O evento foi retransmitido en directo para todo o mundo por L'evento è stato trasmesso in diretta mondiale da Rai 5, e sen xeoprotección polo sitio web do Teatro, na páxina de YouTube e no sitio da RAI.[66][67] Ese mesmo día, a modo de reivincicación, o sindicato do Teatro alla Scala levou á Piazza della Scala un pequeno olivo en recordo á demanda de 90.000 árbores que o director italiano pediu por volver dirixir no teatro lombardo coa seguinte petición:[68]

Pedimos ao Concello plantar na Praza da Scala este olivo para que se convirta na primeira árbore do centro histórico. Deste xeito honrariamos verdadeiramente a súa memoria.

Vida persoal[editar | editar a fonte]

O fillo do primeiro matrimonio de Claudio Abbado coa cantante Giovanna Cavazzoni, é o director operístico Daniele Abbado. Os dous tiveron tamén unha filla, Alessandra. Do seu segundo matrimonio con Gabriella Cantalupi naceu o seu fillo Sebastiano. Abbado tamén mantivo unha relación coa violinista rusa Viktoria Mullova, e foi o pai do seu fillo maior, Misha.[69][70][71] O seu sobriño, Roberto Abbado (o fillo do seu irmán Marcello, nado en 1926, que é compositor e pianista), é tamén director de orquestra.

Labor social[editar | editar a fonte]

Abbado colaborou coa Orquesta Sinfónica Simón Bolívar e apadriñou ao director venezolano Gustavo Dudamel (ambos na imaxe).

Claudio Abbado foi un ávido defensor dos novos talentos. Froito deste interese polos novos músicos europeos fundou en 1978 a European Community Youth Orchestra, en 1981 a Chamber Orchestra of Europe, e en 1986 en Viena a Gustav Mahler Jungendorchester, tres orquestras que reuniron a músicos de toda Europa e da que posteriormente xurdiu a Mahler Chamber Orchestra.[57] Tamén foi un dos primeiros en apoiar o Sistema de Orquestas de Venezuela fundado por José Antonio Abreu en 1975, e apadriñou ao xove director venezolano Gustavo Dudamel.[72][18]

Abbado foi chamado "revolucionario" na súa Italia natal por levar a cabo iniciativas de difusión da música clásica para que esta puidera chegar a todo o mundo, levándoa aos cárceres o aos pediátricos dos hospitais, ao considerar que "a educación musical é, en realidade, a educación do home".[72]

A finais de 2008, nunha entrevista a Corriere della Sera declarou que só volvería dirixir no Teatro alla Scala a cambio de 90.000 árbores, e en novembro de 2010, lía un manifesto en Rai 3 xunto a Roberto Saviano e Fabio Fazio, con dez razóns polas que non se debía facer recortes en cultura.[73]

En 2013, logo de ser nomeado senador vitalicio, decidiu donar o seu soldo como senador á escola de música de Fiesole, unha pequena localidade italiana situada na Toscana.[72]

Características[editar | editar a fonte]

A técnica de batuta de Claudio Abbado foi considerado por músicos e cantantes como unha das mellores do mundo musical, a pesar da relativa pouca importancia que tiña a técnica para o director italiano, chegando a ser considerado como un director frío e distante dende o punto de vista expresivo, como el mesmo declarou sobre os seus inicios:[17]

... se controlaba moito e pensaba demasiado na técnica porque non estaba seguro de min mesmo e tamén porque non quería dirixir de xeito moi chamativo.

Porén, posteriormente as súas interpretacións caracterizáronse pola súa enerxía e emoción, que acompañaron á súa técnica. Tamén destacou por ser un bo director, tanto nas pasaxes en staccato como nas pasaxes en espressivo e cantabile, un fenómeno que segundo o produtor de Deutsche Grammophon e antigo compañeiro de Abbado en Viena Rainer Brock, é pouco común. Tamén Plácido Domingo compartía esta opinión e destacaba o seu xeito único de indicar o legato á orquestra, posiblemente porque os movementos dos seus brazos eran moi bos e daban a impresión de fundirse o un no outro.[17]

Abbado destacou pola súa gran versatilidade, reflexada no seu coñecemento do repertorio, tanto orquestral como operístico.[6] Se ben, foi especialmente coñecido polas súas interpretacións do repertorio sinfónico alemán, e posteriormente polo seu gran interés na obra de Gioachino Rossini e Giuseppe Verdi.[16]

O traballo de Abbado durante os ensaios caracterizábase pola calma e a concisión, con mínimas explicacións vervais, o que se explica coa crenza de Abbado en que as orquestras tiñan que aprender a comprender as súas intencións só con mirar os seus ollos e as súas mans, que eran as súas únicas ferramentas de comunicación cos músicos durante o concerto, considerando a capacidade para comunicar cos ollos e os xestos como algo fundamental nun director.[74] Para Abbado os principais atributos dun director debían ser:

  • Coñecer realmente ben a obra interpretada (vida e obra do compositor).
  • Tocar un instrumento, estudado composición e ter un bo sentido do ritmo e bo oído.
  • Saber tratar coa xente, entender e respectar a outros músicos.

Abbado confería unha especial importancia ao trato cos solistas, o que seguramente explique o feito de que conseguira establecer longas e gratificantes relacións con solistas de alto nivel como o pianista italiano Maurizio Pollini, a quen coñeceu durante a súa época de estudante e co que traballou dende 1961 e con quen interpretou boa parte dos concertos do repertorio pianístico.[74] Sobre a relación cos solistas, Alfred Brendel indicaba que Abbado era un director no que se producían ao mesmo tempo o intento de cambiar a idea do solista por parte do director para axustala á súa, e o deixar facer a propia versión dun concerto aínda que a orquestra non soe como el cre que debera, a parte desto, Brendel afirmaba que Abbado facía que a orquestra tocara dun xeito transparente, ensinándolle a producir un son fermoso ao tocar os pianissimi e dando relevo ás voces do fondo que se adoitan perder entre o ruido xeral.[75]

Discografía[editar | editar a fonte]

O traballo discográfico de Abbado abrangue todo o gran repertorio, tanto sinfónico como operístico, dos séculos XIX e XX.[13] Realizou gravacións dos cíclos sinfónicos máis importantes: sinfonías e música coral de Johannes Brahms, sinfonías de Gustav Mahler, Piotr Ilich Tchaikovski, Sergei Prokofiev, Modest Mussorgsky, Antonín Dvořák e Wolfgang Amadeus Mozart.[12] No que respecta ao repertorio operístico, Abbado realizou gravacións de gran éxito, especialmente das óperas de Rossini La Cenerentola e Le nozze di Figaro, e sobre todo a súa gravación de Carmen protagonizada por Teresa Berganza e Plácido Domingo.[13] Ademais das súas numerosas gravacións en CD, realizou outros rexistros en DVD/Bluray en especial dos concertos do Festival de Lucerna.

A raiz da súa morte, o selo discográfico Sony Classical anunciou o lanzamento cara o verán de 2014 de 37 CDs coas gravacións completas realizadas polo director transalpino para RCA e CBS/Sony.[7]

Premios e recoñecementos[editar | editar a fonte]

O seu labor foi recoñecido con numerosos premios ao longo da súa vida, entre eles:

O mundo da música recoñece unánimemente a Claudio Abbado como un dos máis grandes directores do seu tempo.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Helena Matheopoulos cita como profesor de Abbado a Bruno Bettinelli.
  2. Naquela época nas grandes orquestras, os axudantes raras veces conseguían ter a oportunidade de dirixir concertos importantes a non ser que un director cancelara algunha actuación a última hora, como ocorreu no caso do propio Bernstein que o levaría á fama.
Referencias
  1. Muere el director de orquesta Claudio Abbado en La Voz de Galicia
  2. El último silencio de Claudio Abbado en El País
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Claudio Abbado - obituary en The Telegraph
  4. EUYO HISTORY
  5. Gustav Mahler Jugendorchester Biography
  6. 6,0 6,1 Claudio Abbado, Microsoft Encarta 2009 [DVD]. Microsoft Corporation 2008
  7. 7,0 7,1 Sony Classical recopilará las principales grabaciones de Claudio Abbado
  8. Cronologia dei direttori e presidenti del Conservatorio di Milano
  9. 9,0 9,1 9,2 Parienté, Robert (2004). La symphonie des chefs. París: Éditions de La Martinière. p. 249-259. 
  10. 10,0 10,1 10,2 Lebrecht, Norman (1991). Maestro. Mythes et réalités des grands chefs d'orchestre. Éditions Jean-Claude Lattès. p. 247-258. 
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 11,6 Matheopoulos, pp. 61-62
  12. 12,0 12,1 Claudio Abbado en www.biografiasyvidas.com
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 Claudio Abbado", Enciclopedia Micronet
  14. Randel, Don Michael (1996). "Claudio Abbado". The Harvard biographical dictionary of music. Cambridge, Mass.: Belknap Press of Harvard Univ. Press. pp. 1. ISBN 0-674-37299-9. 
  15. Biografía de Claudio Abbado en www.allmusic.com
  16. 16,0 16,1 16,2 Abbado, Claudio, Encyclopaedia Britannica. Encyclopaedia Britannica 2009 Student and Home Edition. Chicago: Encyclopaedia Britannica, 2009.
  17. 17,0 17,1 17,2 Matheopoulos, pp. 64-65
  18. 18,0 18,1 Fallece el director de orquesta Claudio Abbado en ABC
  19. 19,0 19,1 "Abbadio, Claudio". Encyclopedia Britannica. I: A-Ak - Bayes (15th ed.). Chicago, IL: Encyclopedia Britannica, Inc. 2010. p. 8. ISBN 978-1-59339-837-8
  20. Graybill, Guy (2008). Bravo! Greatness of italian music. Boston: Dante University Press. p. 179. ISBN 978-0-937832-49-3. http://books.google.es/books?id=ZEm-XW1-Hz4C&pg=PA179&dq=claudio+abbado&hl=es&sa=X&ei=CCTpUuHxGMfMywORwYH4BA&ved=0CE8Q6AEwBTgK#v=onepage&q=claudio%20abbado&f=false. Consultado o 29 de xaneiro de 2014. 
  21. 21,0 21,1 Claudio Abbado, renowned Italian conductor, dies at 80
  22. Matheopoulos, pp. 69
  23. 23,0 23,1 23,2 23,3 Claudio Abbado 1933-2014 no sitio web da LSO
  24. 24,0 24,1 Claudio Abbado no sitio web da Orchestra Mozart
  25. 25,0 25,1 Pascual, Josep (2006). Prokofiev - Shostakovich. RBA Coleccionables, S.A.. p. 44. ISBN 84-473-4599-8. 
  26. 26,0 26,1 26,2 Matheopoulos, pp. 71-73
  27. Claudio Abbado recibirá este viernes el Premio Don Juan de Borbón de la Música en RTVE
  28. "Claudio Abbado: Der Fluss des Ganzen" (en de). Die Zeit, 20 de xuño de 2013. http://www.zeit.de/2013/26/interview-claudio-abbado-80-geburtstag. Consultado o 31 de xaneiro de 2014. .
  29. Il lungo addio di Abbado sotto una pioggia di fiori, La Repubblica, 11 de xuño de 1986
  30. Orchestra Biografia
  31. In Memory of Claudio Abbado no sitio web da Wiener Philharmoniker
  32. 32,0 32,1 Matheopoulos, pp. 78-79
  33. HISTORY OF THE BERLINER PHILHARMONIKER THE ERA OF CLAUDIO ABBADO. Chief conductor Claudio Abbado
  34. Kleinert, Annemarie (2009). Music at Its Best: The Berlin Philharmonic: From Karajan to Rattle. Books on Demand. p. 45-59. 
  35. HISTORY OF THE BERLINER PHILHARMONIKER THE ERA OF CLAUDIO ABBADO. Claudio Abbado’s first concert as chief conductor
  36. HISTORY OF THE BERLINER PHILHARMONIKER THE ERA OF CLAUDIO ABBADO. First European Concert: Prague
  37. Concerto Europeo 1991 Fragmento da Sinfonía Nº 29 de Mozart (en YouTube)
  38. HISTORY OF THE BERLINER PHILHARMONIKER THE ERA OF CLAUDIO ABBADO. 8th Waldbühne concert
  39. The History of the New Year's Concert
  40. HISTORY OF THE BERLINER PHILHARMONIKER THE ERA OF CLAUDIO ABBADO. Closure of the Philharmonie
  41. HISTORY OF THE BERLINER PHILHARMONIKER THE ERA OF CLAUDIO ABBADO. New Year’s Eve with Brahms, Berlioz and Ravel
  42. Concerto de fin de ano Danza húngara Nº 5 de Brahms (en YouTube)
  43. THE BERLINER PHILHARMONIKER THE ERA OF CLAUDIO ABBADO. 100th anniversary of Brahms’ death in Vienna
  44. Fragmento de Ein deustches Requiem no concerto do centenario da morte de Brahms] (en YouTube)
  45. THE BERLINER PHILHARMONIKER THE ERA OF CLAUDIO ABBADO. Requiem for Herbert von Karajan
  46. Fragmento do Requiem de Mozart no Concerto homenaxe a Karajan (en YouTube
  47. 47,0 47,1 The maestro en The Guardian
  48. Le grand chef d'orchestre Claudio Abbado décédé d'une longue maladie en Lepoint.fr
  49. "Me llamo Claudio, no maestro" en El País
  50. HE BERLINER PHILHARMONIKER THE ERA OF CLAUDIO ABBADO. 12th European Concert: Palermo
  51. THE BERLINER PHILHARMONIKER THE ERA OF CLAUDIO ABBADO. Farewell tour with Abbado
  52. THE BERLINER PHILHARMONIKER THE ERA OF CLAUDIO ABBADO. Simon Rattle elected as successor to Claudio Abbado
  53. THE BERLINER PHILHARMONIKER THE ERA OF CLAUDIO ABBADO. First performances in South America
  54. THE BERLINER PHILHARMONIKER THE ERA OF CLAUDIO ABBADO. EXPO 2000 with the “Scorpions”
  55. Andrew Clements (24 August 2007). "Lucerne Festival Orchestra/Abbado (review of Prom 51, 2007)". The Guardian. http://music.guardian.co.uk/proms2007/story/0,,2155410,00.html. Consultado o 30 August 2007. 
  56. 56,0 56,1 "Farewell to Claudio Abbado" (en inglés). www.lucernefestival.ch. http://www.lucernefestival.ch/en/lucerne_festival_orchestra/Abbado_Claudio_Biography/. Consultado o 3 de marzo de 2014. 
  57. 57,0 57,1 57,2 Claudio Abbado no sitio web da GMJO
  58. Daniel J. Wakin (7 September 2007). "Abbado, Ill, Cancels Appearances". New York Times. http://www.nytimes.com/2007/09/07/arts/music/07abba.html. Consultado o 7 September 2007. 
  59. Matthew Westphal (9 November 2007). "Claudio Abbado Returns to Podium Following Illness". Playbill Arts. http://www.playbillarts.com/news/article/7338.html. Consultado o 11 November 2007. 
  60. Abbado, cautiously, gives himself clean bill of health
  61. Renzo Piano progetta l’Auditorium di Bologna
  62. (en italiano) « Nominati Abbado, Cattaneo, Piano e Rubbia senatori a vita »
  63. Addio al grande maestro Claudio Abbado Il direttore d’orchestra è morto a 80 anni Corriere.it
  64. Milano saluta Abbado con Beethoven: ottomila applaudono fuori dalla Scala
  65. Tutti insieme per Abbado
  66. "Il concerto per Abbado al Teatro della Scala su YouTube, Squer.it". http://www.squer.it/of/abbado-forever-concerto-youtube-teatro-alla-scala//. 
  67. Barenboim, omaggio ad Abbado in diretta mondiale su Rai5
  68. La Scala de Milán abre puertas y ventanas para homenajear a Claudio Abbado en ABC
  69. Tim Ashley (2 February 2001). "And this one's by the Bee Gees". The Guardian. http://www.guardian.co.uk/friday_review/story/0,3605,431917,00.html. Consultado o 30 August 2007. 
  70. Nice, David (20 January 2014). "Claudio Abbado obituary". The Guardian. http://www.theguardian.com/music/2014/jan/20/claudio-abbado. Consultado o 20 January 2014. 
  71. Di Stefano, Paolo (9 May 2011). "Giovanna Cavazzoni" (en Italian). Corriere della Serra. http://www.corriere.it/cronache/11_maggio_09/cavazzoni-vidas-distefano_6f4d8cd6-7a15-11e0-a5b9-91021abd11c5.shtml. Consultado o 31 de xaneiro de 2014. 
  72. 72,0 72,1 72,2 72,3 72,4 Murió Claudio Abbado, el "revolucionario" director de orquesta en El Comercio
  73. Claudio Abbado: la vida es bella en El País
  74. 74,0 74,1 Matheopoulos, p. 56-57
  75. Matheopoulos, p.58
  76. 76,0 76,1 76,2 76,3 76,4 76,5 76,6 Muere el director de orquesta Claudio Abbado en RTVE
  77. 77,0 77,1 Sito web do Quirinale: dettaglio decorato
  78. 78,0 78,1 Past Winners Search
  79. Wolf Prize

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Claudio Abbado
Wikiquote
A Galicitas posúe citas sobre: Claudio Abbado

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]


Predecesor:
Guido Cantelli
Director musical, Teatro alla Scala, Milán
1968 - 1986
Sucesor:
Riccardo Muti
Predecesor:
André Previn
Director principal, London Symphony Orchestra
1979 - 1987
Sucesor:
Michael Tilson Thomas
Predecesor:
Lorin Maazel
Director musical, Wiener Staatsoper, Viena
1986 - 1991
(Claus Helmut Drese, director)
Sucesor:
Eberhard Waechter
Predecesor:
Herbert von Karajan
Director principal, Berliner Philharmoniker
1989 - 2002
Sucesor:
Simon Rattle