Castelo de Santo Antón

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

Coordenadas: 43°21′57″N 8°23′18″W / 43.36583°N 8.38833°W / 43.36583; -8.38833

Santo Antón
Castelo de Santo Antón na Coruña 14.jpg
Concello A Coruña
Provincia Provincia da Coruña
Comunidade autónoma Galicia
Estilo arquitectónico
Estilo orixinario renacemento(século XVI)
Estilo actual Renacemento
Neoclásico(século XVI
século XVIII)
Estado actual Museo arqueolóxico
Véxase tamén
Castelos de Galicia

O castelo de Santo Antón é un castelo do século XVI que formaba parte, xunto co Castelo de Santa Cruz e o Castelo de San Diego, dunha rede estratéxica de castelos e baterías para a defensa da cidade da Coruña. Foi declarado Monumento Histórico Artístico en 1949[1] e desde o ano 1994 pasou a ter a consideración de Ben de Interese Cultural coa categoría de monumento[2]. Dende a súa inauguración no ano 1968 alberga o Museo arqueolóxico e histórico da Coruña[3].

Historia[editar | editar a fonte]

No lugar que hoxe ocupa o castelo, e que era un illote próximo ao porto da Coruña, existía a finais da Idade Media unha capela dedicada a Santo Antón e nela se confinaban aos navegantes co mal coñecido como lume de Santo Antón, sendo tamén utilizado con posterioridade como lazareto.

Precedentes[editar | editar a fonte]

Vista do castelo

Na visita á Coruña de Carlos V o 14 de abril de 1520 o Consello da cidade fíxolle chegar a necesidade existente de contar cunha boa defensa para facer fronte aos ataques dos barcos ingleses e co obxecto de obter o permiso para a construción dunha Casa de Contratación, petición que fora feita pola nobreza e o clero galego nese mesmo ano, xa que desde o ano 1503 o comercio con América centralizábase na Casa de Contratación de Sevilla.

Co regreso da expedición de Fernão de Magalhães e Juan Sebastián Elcano en setembro de 1522 o Consello da Coruña fixo chegar un memorial ao emperador Carlos V, solicitando que o seu porto fora a base comercial da nova ruta aberta.

Finalmente o emperador concedeulle a Casa de Contratación á cidade o 22 de decembro de 1522[4], facilitando o comercio co norte de Europa.

Construción[editar | editar a fonte]

Entrada ao castelo.

No ano 1528 elexiuse a illa de Santo Antón como o lugar para a construción dunha fortaleza.

O enxeñeiro Fratín, inspector de fortificacións de Filipe II, refrendou o lugar e o rei autorizou a súa construción, que levou a cabo o profesor da Real Academia de Matemáticas, o enxeñeiro alferez Pedro Rodríguez Muñíz, que se atopaba en Galicia ao servizo do Capitán Xeneral Marqués de Cerralbo.

A obra iniciouse no ano 1587, tal e como indica unha inscrición situada a carón do escudo do Marqués de Cerralbo da portada da fortaleza.

Alxibe no interior.

Deseñou un modelo italiano adaptado a unha illa. Algún documento fala do uso para a construción de perpiaños da escaleira exterior estragada da Torre de Hércules. A pedra da antiga muralla da cidade tamén foi utilizada para a súa construción.

No ano 1590 o rei Filipe II ordeou ao seu arquitecto Tiburcio Spinochio que continuara e finalizara as obras do castelo que foran interrompidas polo ataque de Francis Drake. Deste xeito rematou nese mesmo ano as obras coa construción dos aloxamentos para a tropa, o alxibe e a torre que defende a porta.

A súa construción prolongouse desde o século XVI a boa parte do XVII, períodos durante os cales a cidade víu partir a Armada Invencible, tivo que facer fronte aos ataques ingleses (Drake en maio de 1589) e ao acoso da flota do arcebispo de Burdeos no ano 1639.

Batallas[editar | editar a fonte]

Un dos canóns

Durante o ataque de Francis Drake á cidade dúas compañías de soldados e varios canóns defenderon con eficacia o flanco sur da Cidade Vella desde o castelo sen rematar.

No ano 1639 a frota do arcebispo de Burdeos atacou a cidade. O fogo cruzado da artillaría deste castelo e a do desaparecido de San Diego xogou un importante papel na defensa.

Lazareto e prisión[editar | editar a fonte]

Dos séculos XVI ao XVIII foi un edificio defensivo e prisión, máis tarde foi empregado como lazareto para illar os mariñeiros que chegaban á cidade afectados dalgunha enfermidade infecciosa.

Reformas do século XVIII[editar | editar a fonte]

Sufríu unha importante reforma a partir do ano 1777 para instalar nel o Corpo de Enxeñeiros do Exército, reformas nas que constrúen unha batería baixa, un pequeno porto, unha capela, ameas e a casa do gobernador.

Casa do Gobernador

Estas reformas fixéronse necesarias ao quedar obsoleta a súa capacidade defensiva xa que os buques do século XVIII eran máis altos có castelo quedando as súas plataformas desprotexidas.

Desde comezos do século XVIII ata o século XX foi utilizado como prisión. Durante eses anos por aquel penal pasaron reclusos de sona como o mariscal de campo Díaz Porlier, o xeneral Villaroel, Malaspina ou Melchor Macanaz.

Século XX[editar | editar a fonte]

Nos anos 40 deste século a illa uniuse á terra por medio dunha prolongación do peirao das Ánimas.

No ano 1960 foi cedido polo Ministerio do Exército ao concello da Coruña, para albergar un museo que abriu as súas portas no ano 1968, despois da realización de obras de reforma desde 1964 dirixidas por Pons Sorolla.

Descrición[editar | editar a fonte]

Vista do patio de armas desde enriba

Trátase dunha fortaleza construída no século XVI na entrada da baía da Coruña. Os seus antecedentes formais atópanse nos castelos italianos de inicios do século XVI, construídos por enxeñeiros as ordes de Carlos I, e co Castelo de San Telmo en Nápoles como un dos exemplos máis achegados.

É de estrutura alongada adaptándose ao promontorio coa entrada orientada cara o porto.

A entrada está defendida por santabárbaras escavadas na rocha. No seu portalón sitúanse os escudos do Imperio co Toisón de Ouro do Gobernador Marqués de Cerralbo e o da Inquisición.

Cruzando a entrada éntrase nun patio de armas protexido por cortiñas abovedadas laterais, e onde se sitúan as casamatas que na actualidade acollen interesantes achádegos arqueolóxicos da provincia (sartegos, esculturas, laudas, heráldica ...).

Á parte alta accédese por unha ampla rampa. Neste lugar, a esquerda sitúase o acceso ao alxibe, lugar no que se recolle a auga da choiva por medio dun sistema de canalización. Tamén se atopa aquí o pozo, que accede directamente ao alxibe. No extremo orientado cara a ría estrutúrase nunha plataforma estrelada para colocación da artillería, onde se conservan canóns de época e as garitas.

A Casa do Gobernador é produto das reformas de finais do XVIII e obra do enxeñeiro Antonio López Sopeña, que deseñou un palacete en estilo neoclásico. Composto de dúas plantas a inferior era a destinada a servir de cuartel e a superior dividida entre dúas vivendas e a capela dedicada á Virxe do Rosario, patroa da cidade. A cuberta do edificio accédese a través dunha estreita escaleira de caracol.

Galería de imaxes[editar | editar a fonte]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Castelo de Santo Antón, baixo a protección do Decreto de 22 de abril de 1949
  2. Ficha no Ministerio de Cultura sobre o Castelo de Santo Antón
  3. Castelo de San Antón na web do concello da Coruña
  4. Que foi pechada no ano 1573

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Castelo de Santo Antón

Outros artigos[editar | editar a fonte]