Camaleón

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Camaleón
Camaleón verde
Camaleón verde
Clasificación científica
Reino: Animalia
Filo: Chordata
Clase: Reptilia
Orde: Squamata
Suborde: Iguania
Infraorde: Acrodonta
Familia: Chamaeleonidae
Xénero

Camaleón (familia Chamaeleonidae) refírese a unha familia de réptiles escamosos, e unha das máis coñecidas familias de lagartos. Hai preto de oitenta especies de camaleóns, a maior parte delas na África, ao sur do Sáhara.

Os camaleóns son famosos pola súa habilidade en trocar de cor conforme ao ambiente (de feito un mito), pola súa lingua rápida e alongada, e polos seus ollos, que poden ser movidos independentemente un do outro.

O nome "Camaleón" significa "león da terra", e é derivado das palabras gregas Chamai ("na terra, no chan") e leon ("león").

É un lagarto bastante antigo, xa que hai rexistros fósiles de camaleóns desde períodos tan distantes como o Terciario.

Características físicas[editar | editar a fonte]

Os camaleóns teñen até 60 cm de lonxitude, lingua protráctil, rabo prénsil e patas fortes.

Móvese con extrema lentitude. Para apañar á súa presa, utiliza a lingua como se fose un lazo. Consegue, cunha velocidade sorprendente, estender a lingua case un metro. A punta pegañosa prende o insecto, que é despois tragado. Ese proceso só se pode capturar en detalle con fotografías tomadas con cámaras de alta velocidade.

Os seus ollos poden ser movidos independentemente, o que lle confire aparencia curiosa. Son recubertos por unha pálpebra que deixa libre apenas unha pequena área circular no centro, que corresponde ao iris e á pupila.

A súa pel ten bastante queratina, o que presenta unha serie de vantaxes (en especial, a resistencia). Mais esa característica fai que o camaleón faga a "muda" de pel durante o seu crecemento (a pel antiga descama, dando lugar a outra), como as cobras.

É unha especie ovípara, e as posturas varían entre 30 e 40 ovos, que son depositados no solo. A incubación é longa, dura de 8 a 9 meses. O camaleón atinxe a madurez sexual nun ano e pode vivir de 4 a 5 anos.

Os machos son normalmente máis coloridos e con ornamentacións máis preminentes na cabeza.

Distribución e hábitat[editar | editar a fonte]

A maior parte dos camaleóns vive en África e en Madagascar, aínda que algunhas especies tamén se encontran en partes do sur de Europa, Sri Lanka, India, Asia Menor e até na Amazonia. As diferentes especies habitan diferentes ambientes, como montañas, florestas pluviais, sabanas e ás veces desertos e estepas. Crese que os individuos que viven nos sectores mediterránicos europeos derivan de exemplares introducidos polo ser humano en épocas remotas.

Os camaleóns habitan, na súa maior parte, árbores, mais tamén son achados nalgúns arbustos, e algunhas especies viven no chan, embaixo das follas. Poden pasar dunha árbore a outra grazas á súa cauda, e aos pés en forma de pingas.

Na Amazonia, a iguana (Iguana iguana) é coñecido como camaleón, aínda que sexa dunha familia diferente. A especie tamén é coñecida localmente como sinimbu. A especie non sofre presión de caza intensa, principalmente pola falta de tradición como alternativa alimenticia polas comunidades rurais. No entanto, existen relatos de consumos de ovos por algunhas comunidades ribeiriñas da Amazonia. Pratos feitos co animal tamén son ocasionalmente preparados polos nativos. Tamén hai casos menos frecuentes de camaleóns da familia Chamaeleonidae na Amazonia, de orixe indiana, e que foron introducidos polos portugueses. Eses animais adaptáronse con éxito ao hábitat amazónico.

Como non é unha especie nativa, a lexislación brasileira non prohibe a cría de camaleóns como animais de estimación: son bichos dos máis populares entre os fans de animais exóticos. Recentemente, o Ibama prohibiu a importación de camaleóns. Mais non hai restrición de crianza de animais que xa estean no país, sempre e cando estean en criadoiros adecuados. Esa "permisividade" naturalmente non vale para o "camaleón da Amazonia", que é nativo.

Comportamento[editar | editar a fonte]

Todos os camaleóns son animais diurnos. O seu período de maior actividade é a mañá e o final do entardecer. Os camaleóns non son cazadores activos. Ao contrario diso, prefiren esperar horas inmóbiles, esperando unha presa. Aliméntanse basicamente de artrópodos e de pequenos vertebrados. En cativerio, tamén comen froitas como papaia, banana, e até ovos fritos, mais esa dieta só é válida para animais adultos: os fillos pequenos son case exclusivamente insectívoros.

Os camaleóns viven a maior parte das súas vidas solitariamente, e son bastante agresivos con outros membros da súa mesma especie, mesmo que sexan femias. O hábito solitario só é abandonado na época de emparellamento, cando o macho descende das árbores á procura de femias.

Os camaleóns morden se foren provocados, mais a mordida non é moi dolorosa.

Mudanza de cor[editar | editar a fonte]

Camaleón listado

Ao contrario da crenza popular, o camaleón non muda de cor de acordo coa cor do ambiente: na verdade, o cambio da súa cor básica é expresión dunha condición física ou psicolóxica do lagarto.

A pel troca de cor baixo a influencia do seu humor, da luz ou da temperatura.

A mudanza de cor tamén ten un papel importante na comunicación durante loitas entre camaleóns: as cores indican se o opoñente está asustado ou furioso.

Acidentalmente, a mudanza de cor pode axudar no mimetismo do animal, aínda que esta non sexa unha ocorrencia frecuente senón ocasional.

Os camaleóns teñen células especializadas en dúas capas baixo a súa pel externa transparente. As células na capa superior, chamadas de cromatóforas, conteñen pigmentos amarelos e vermellos. Baixo as células cromatóforas hai outra capa de células: as guanóforas, que conteñen unha substancia cristalina e incolora (a guanina). Os guanóforos reflicten, entre outras, a cor azul da luz incidente. Se a capa superior de cromatóforas for amarela, a luz reflectida tórnase verde (azul máis amarelo). Unha capa de pigmento escuro (melanina) contendo melanóforos está situada aínda máis profundamente, baixo as guanóforas reflectoras de luz azul e branca. Estes melanóforos dominan o brillo e a claridade da luz reflectida.

Todas esas diferentes células pigmentarias poden recolocar os seus pigmentos, influenciando así a cor da luz que é reflectida.

Camaleóns na cultura e nas artes[editar | editar a fonte]

En todo o occidente, o termo "Camaleón" é usado na linguaxe figurada como sinónimo dunha persoa volúbel e maleábel, que adapta o seu comportamento e características conforme o ambiente. Nin sempre o termo ten connotación negativa (de falsidade), podendo significar tamén "flexibilidade". Tamén é bastante utilizado para adxectivar bos actores.

Na simboloxía de algunhas tribos africanas, o camaleón é un animal sagrado, visto como o criador dos primeiros seres humanos. Nunca é morto polas persoas, e cando é encontrado no camiño, tírano con precaución, con medo de maldicións.

Na Amazonia, encontrar un camaleón indica bos fluidos: estes animais indican boa sorte, e matalos trae mal agoiro. Aínda así, hai quen ignore as lendas e mate os camaleóns da Amazonia para comelos.

Os camaleóns son personaxes frecuentes de fábulas, onde xeralmente representan bichos lentos, astutos e pouco confiábeis.

Camaleón tamén é o nome dun conxunto de carnaval na Bahia, e dunha pequena constelación.

Na banda deseñada brasileira, Kamaleão con "K" é un personaxe moi divertido e festeiro criado polo debuxante marañense Petrus Cintra.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Camaleón