Johann Sebastian Bach

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
(Redirixido desde "Bach")
Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Johann Sebastian Bach
Johann Sebastian Bach.jpg
Retrato de Bach por Elias Gottlob Haussmann (1695-1766)

Museo da Cidade de Leipzig

Nome completo Johann Sebastian Bach
Data de nacemento 31 de marzo de 1685
Lugar de nacemento Eisenach Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svgSacro Imperio Romano Xermánico
Data de falecemento 28 de xullo de 1750
Lugar de falecemento Leipzig Alemaña Alemaña
Instrumento(s) Clavicémbalo Órgano
Composicións máis destacadas 72 obras publicadas en vida e 49 obras póstumas.
Parella/s
  • Maria Barbara Bach

(de 1707 a 1720)

  • Anna Magdalena Wicke (de 1721 a 1750)
Sinatura 175px

Johann Sebastian Bach, nado en Eisenach (actualmente en Turinxia, Alemaña; daquela pertencente ao Sacro Imperio Romano Xermánico) o 31 de marzo de 1685 e finado en Leipzig o 28 de xullo de 1750, foi un músico e compositor do período barroco da música erudita (mal chamada "música clásica"). Considérase un dos compositores máis grandes e influentes da historia da música. Moitas das súas obras reflicten unha gran profundidade intelectual, expresión emocional e, sobre todo, altísimo dominio técnico.

Traxectoria[editar | editar a fonte]

Primeiros anos en Eisenach[editar | editar a fonte]

Johann Sebastian Bach naceu en Eisenach, o 31 de marzo[1] de 1685, o mesmo ano no que naceron Georg Friedrich Händel e Domenico Scarlatti. Naceu no seo dunha familia de músicos, sendo de feito todos os seus tíos músicos profesionais entre cuxos postos se inclúen organistas de igrexa, músicos de cámara e compositores. Foi o oitavo fillo de Johann Ambrosius Bach (o fillo maior da familia contaba daquela con 14 anos de idade)[2]) e foi bautizado na Igrexa de San Xurxo dous días despois, tendo como padriños ao músico Sebastian Nagel e ao gardabosques Johann Georg Koch. Os Bach eran unha familia luterana integrada por músicos e compositores dende ía varias xeracións, entre eles Veit Bach (o fundador da dinastía Bach), Heinrich, Johann Michael, o proprio pai de Johann Sebastian e moitos outros. A súa nai pertencía a unha familia de peleteiros e agricultores, tamén con algúns músicos, todos profundamente relixiosos, seguidores dunha doutrina anabaptista de inclinación mística.[3]

Casa de Bach en Eisenach.
Catálogo de alumnos matriculados na escola de Ohrdruf, 1700. Bach é o cuarto da segunda lista. Stadtarchiv Ohrdruf.

Existen poucos datos sobre os seus primeiros anos, mais coñécese que o seu talento musical foi recoñecido dende unha idade moi temperá, o que levou a seu pai a instruílo en instrumentos de corda, así como en órgano e teclado seguramente polo seu curmán Johann Christoph.[4] Aos oito anos idade ingresou na Lateinschule (escola latina) de Eisenach, a mesma escola onde Lutero estudara dous séculos antes. Alí o núcleo da aprendizaxe era a doutrina luterana, acompañada de gramática, historia e aritmética. Os niveis superiores incluían latín, grego, hebreo, lóxica, filosofía e retórica.[5] Grazas á educación musical que recibiu na casa, puido pasar a formar parte do coro da escola e da congregación de San Xurxo, salientando pola súa bela voz de tiple.[4]

Sen embargo, as condicións de vida naquela época en Turinxia eran precarias, ao ser vítima de constantes guerras e epidemias, polo que con 9 anos de idade, Maria Elisabetha Lämmerhirt, a nai de Bach, morreu. Un ano máis tarde morreu seu pai Johann Ambrosius Bach, logo de ter perdido xa dous irmáns.[5]. A súa orfandde levouno a ir vivir e estudar co seu irmán maior, Johann Christoph Bach, 16 anos maior ca el, por entón organista da próxima Ohrdruf, aprendendo del a tocar o órgano e a composición.

Ohrdruf[editar | editar a fonte]

Chegado a Ohrdruf, cun irmán ao que case non coñecía, que marchara da casa pouco antes de que el nacera e que estaba casado e tiña xa un fillo, a adaptación á súa nova vida non foi semella, segundo Geiringer, ter sido doada. Sen embargo semella que Christoph foi hospitalario e atento con el. O xove Bach non tardou en atopar un traballo como cantante no coro local que lle permitiu contribuír aos gastos domésticos, e ingresou na escola para proseguir cos seus estudos xerais, sendo un moi bo alumno e superando a compañeiros máis vellos. Ao mesmo tempo, perfeccionábase na música co seu irmán, que fora discípulo de Johann Pachelbel, e iniciábase na composición, adicando unha das súas primeiras pezas para teclado ao seu irmán e mentor.[6]

En Ohrdruf, Bach copiaba, estudaba e interpretaba música; aprendendo teoría musical e composición, ademais de tocar o órgano, e aparentemente recibiu valiosas ensinanzas de seu irmán, que lle aprendeu a interpretación do clavicordio e lle deu a coñecer as obras dos grandes compositores do Sur de Alemaña da época como Johann Pachelbel e Johann Jakob Froberger, de franceses como Jean-Baptiste Lully, Louis Marchand e Marin Marais, así como do clavecinista italiano Girolamo Frescobaldi. Seguramente presenciou e asistiu no mantemento do órgano, o que suporía o precedente da súa futura actividade profesional na construción e restauración de órganos.

Cando Elias Herda foi admitido como novo Kantor da escola de Ohrdruf, divulgou entre os seus alumnos a animación musical que existía daquela en Lüneburg. Bach entusiasmouse coas cousas que lles contaba e solicitou un permiso para ir estudar alí. Coas boas referencias das que dispuña, recibiu unha bolsa de estudos e a principios de 1700, aínda con catorce anos, e acompañado polo seu colega Georg Erdmann, deixou Ohrdruf e se dirixiu a Lüneburg, afortunadamente pouco antes de que unha nova epidemia asolara a cidade. En abril xa formaba parte do grupo de cantantes da coro da Igrexa de San Miguel de Lüneburg, mais a súa renda era escasa, polo que tiña que complementala cantando nas rúas, en funerais e casamentos, como era habitual, ademais de ter vivenda e asistencia garantidos pola súa pensión.[7]

Lüneburg[editar | editar a fonte]

A vida musical en Lüneburg era moito máis dinámica que en Ohrdruf. A Igrexa de San Miguel era un importante centro musical, ofrecendo un variado repertorio a través dun grupo de músicos cualificados, ademais de ter unha enorme biblioteca de partituras compilada dende a súa fundación en 1555 por Michael Praetorius. Pouco despois da súa chegada, a súa voz xuvenil mudou. Ao contrario que noutros lugares, onde iso significaba a exclusión do coro, a práctica local era aproveitar entón aos membros como baixos ou tenores. Bach tiña a vantaxe de ser competente en violín e viola, probablemente tocando tamén na orquestra. O programa musical para os estudantes era extenso e pesado, e sumábase ás obrigas do currículo extramusical da Michaelisschule (Escola de S. Miguel). Bach residía e se alimentaba no convento da igrexa, onde se instalara a Ritterakademie (Academia dos Cavaleiros), destinada aos fillos da nobreza e un centro da cultura francesa, e o contacto con ese universo foille muito instrutivo, coñecendo a lingua, o teatro e a música de Francia. Foi entón cando coñeceu ao profesor de danza da Ritterakademie, Thomas de la Selle, que fora alumno de Lully, e foi con el con quen visitou Celle, cuxa corte se esmeraba en imitar á de Versalles e todo o que se referise a Francia. Outros contactos importantes que fixo en Lüneburg foron o construtor de órganos Johann Balthasar Held, así como Georg Böhm, organista da Igrexa de San Xoán.[8]

É posible que Böhm lle dera cartas de presentación ao famoso organista Johann Adam Reincken, que traballaba en Hamburgo. Bach realizou a viaxe de 50 km a pé para escoitar ao grand músico, e con toda probabilidade seu primo Johann Ernst Bach, que vivía na cidade, presentoulle a outros músicos destacados. Non se sabe se Bach estudou con Böhm ou con Reincken, mais de feito converteuse en amigo íntimo do último ata que este faleceu cerca de vinte anos depois, e o visitou sempre que viaxou Hamburgo. Do período en Lüneburg quedan poucas obras, entre elas algunhas variacións corais no estilo de Böhm.[9]

Weimar[editar | editar a fonte]

Rexistro de pagamentos a Bach no tempo que permaneceu en Weimar, 1703. Staatsarchiv Weimar.

A principios de 1702 Bach rematou os seus estudos na Michaelisschule e se cualificou para ingresar na universidade, mais a perspectiva dunha vida académica non parece que lle atraera. En 1703 solicitou un posto como organista da Jacobikirche (Igrexa de Santiago) en Sangerhausen, preto de Halle. Foi elixido por unanimidade polo consello municipal, afirmando que Bach xa era recoñecido como un talento excepcional. Infelizmente, o duque de Saxe-Weissenfels anulou o nomeamento en favor de Johann Kobelius, un músico máis maduro, prometéndoselle a Bach, non obstante, o favorecemento nalgunha outra ocasión. Uns meses despois Bach trasladouse a Weimar, onde coexistían dúas cortes ducais, unha do duque reinante, e outra do seu irmán. En marzo de 1703 Bach foi nomeado violinista e lacaio da corte do segundo duque, Johann Ernst, para quen xa traballara o avó de Bach. Bach realmente non atopou en Weimar o ambiente musical que desexaba, e posiblemente aceptou o cargo como un emprego temporal. Os seus parientes comezaron a axudarlle a atopar un traballo, o que se concretou cando a Neue Kirche (Igrexa Nova) de Arnstadt o convidou a probar seu novo órgano, recentemente construído.[10]

Arnstadt[editar | editar a fonte]

A proba do novo órgano abraiou aos cidadáns de Arnstadt, que renunciaron á presentación doutros organistas, como era costume, e ofrecéronlle o posto de organista titular cunha renda anual de 50 floríns, máis 34 floríns para o aloxamento e a manutención, unha suma considerable para un músico da época, sendo investido nas súas funcións o 14 de agosto de 1703. Na cidade non contaba con moitas obrigas: tocaba dúas horas os domingos, os luns e os xoves. Como a igrexa non contratara un Kantor, Bach tamén dirixía o coro. A posición parecía ideal para un músico novo que precisaba de tempo libre para profundar na composición. A cidade ademais diso era agradable, belamente axardinada, e na que vivían varios dos seus parentes, entre eles Maria Barbara Bach, prima súa en segundo grao, e con quen casaría anos máis tarde.[11]

En outubro de 1705 obtivo unha licenza dun mes para poder ir a Lübeck e escoitar ao famoso Dietrich Buxtehude, o mais destacado organista do norte de Alemaña, e os concertos vespertinos que el dirixía na época entre a festa da Trindade e a do Advento, e fixo a pé o traxecto de máis de 350 km. A súa visita debeu ser proveitosa, xa que non volveu ata xaneiro de 1706, e de inmediato se revelou a influencia do mestre no seu xeito de acompañar os himnos, con pasaxes virtuosísticas e unha gran elaboración contrapontística, o que non deixou de despertar protestas entre a congregación que, perplexa, estaba acostumada aos acompañamentos simples. Este non foi o único dos problemas aos que se enfrontou Bach. Foi censurado polo consistorio pola súa longa ausencia e por aquelas "escandalosas" liberdades e improvisacións ao órgano que confundían aos fieis. Tendo que acatar as ordes, pouco despois foi censurado por facer os acompañamentos demasiado curtos. Ademais diso, o coro de nenos que tiña de dirixir era todo menos competente e dócil, rexistrándose varios episodios de enfrontamentos e altercados violentos, incluído unha loita con espada, a pesar das repetidas reclamacións e solicitudes de Bach por medidas para mellorar a situación. Logo volveuse claro para el que non podería permanecer en Arnstadt muito máis tempo. Aparentemente o derradeiro punto de discordia foi a reprimenda que recibiu por ter acompañado ao órgano a unha doncela cantante - presumiblemente Maria Barbara - nunha ocasión na que a igrexa estaba valeira.[12][13]

As súas obra deste período demostran que aprendera todo o que os seus antecesores alemáns podíanlle ter ensinado e chegou a unha primeira síntese dos estilos do norte e do sur de Alemaña. Entre as poucas obras que se lle poden atribuír nesta etapa están o Capricho sobre a partita do seu amado irmán BWV 992, o preludio coral Wie schön leuchtet der Morgenstern BWV 739, e unha primeira versión, fragmentaria, do Preludio e Fuga en Sol menor BWV 535a.[12]

Mühlhausen[editar | editar a fonte]

Páxina autógrafa da Tocata e Fuga en Re menor BWV 565.

En xuño de 1707 obtivo un posto na Blasiuskirche de Mühlhausen. Bach mudouse á cidade bávara, onde escribiu as súas primeiras cantatas, casando alí o 17 de outubro con Maria Barbara. As cousas semella que foron máis doadas durante un tempo. Comezou a compoñer varias cantatas sacras (todas elas compostas cun molde conservador), sen exhibir influencias do operismo italiano que posteriormente aparecería na súa obra. Desta época datan algunhas das súas composicións para órgano máis célebres, como a Tocata e Fuga en Re menor BWV 565, escrita no estilo rapsódico do norte, o Preludio e Fuga en Re maior BWV 532, e a Passacaglia en Do menor BWV 582, un exemplo precoz do instinto de Bach para a organización a gran escala. A cantata Gott ist mein König BWV 71, do 4 de febreiro de 1708, foi impresa a expensas do concello e foi a primeira das composicións de Bach en ser publicada.[12]

Mentres en Mühlhausen Bach copiou moita música para ampliar a biblioteca do coro, tentou incentivar a música das aldeas veciñas, e convenceu ao seu empregador para que reformara o órgano. A súa estadía alí tamén foi breve, xa que finalmente dimitiría o 25 de xuñode 1708. Segundo el mesmo, o seu plan de proporcionar á igrexa de boa música foi perxudicado polas pobres condicións de Mühlhausen, e a causa do seu baixo salario.[12] Outro factor que influenciou a súa decisión puido ser a controversia teolóxica que se formou entre os pietistas e os luteranos ortodoxos, que acabou afectando á música de Bach.[14] Pouco despois volveuse trasladar a Weimar, mais continuou a manter boas relacións con Mühlhausen, para quen supervisou a reconstrución do órgano e compuxo unha cantata o 4 de febreiro de 1709, que foi impresa, mas perdeuse.[12]

Nóvamente en Weimar[editar | editar a fonte]

En Weimar, Bach recibiu un excelente salario de 229 floríns, e desempeñou as funcións de organista e violinista da corte do novo duque reinante, Wilhelm Ernst, cuxos intereses musicais eran semellantes aos seus. O seu retorno á cidade na que vivira a súa primeira experiencia laboral foi ben distinto desta vez, xa que se viu incentivado polo seu xefe, que era un férreo luterano ortodoxo que valoraba moito a música sacra, durante os primeiros anos Bach concentrouse na obra para órgano, mais convencendo ao seu xefe para reformar o instrumento. Ocasionalmente visitaba outras cidades e exibía o seu talento como intérprete e improvisador virtuoso, o que contribuiu a que nesa época comezaran a rexistrarse narracións moi eloxiosas sobre as súas capacidades inusuais, así como chegou a ser coñecido como un experto na construción de órganos, frecuentemente consultado por varias cidades e igrexas e convidado a provar instrumentos.[15]

En febreiro de 1713 participou nunha celebración en Weissenfels que incluúu unha interpretación da súa primeira cantata secular, Was mir behagt BWV 208, tamén chamada Cantata da Caza.[12] A finais do ano abriuselle a posibilidade de suceder a Friedrich Wilhelm Zachow como organista da Liebfrauenkirche, en Halle, e supervisar a construción dun xigantesco novo órgano, mais o duque aumentou o seu salário e abandonou a ideia. O 2 de marzo de 1714 asumiu o cargo adicional de Konzertmeister (Mestre de Concertos), tendo que compoñer e presentar unha nova cantata cada mes, cun salario de 268 floríns. Esto permitiulle traballar cos instrumentistas, o coro e os solistas vocais do duque, todos profesionais e aptos para executar obras difíciles, e mostrar os fundamentos da súa habilidade como director.[16]

O duque Wilhelm Ernst; abaixo, imaxe de Weimar, c. 1713.
Palacio de Köthen, grabado de 1650.

Organista aplaudido, apoiado polo seu xefe e ben pagado, a súa vida estaba nunha fase auspiciosa, animada pola chegada dos seus primeiros fillos: Catharina Dorothea (1708–1774), Wilhelm Friedemann (1710–84) e Carl Philipp Emanuel (1714–88). Os dous últimos chegarían a converterse en compositores importantes, especialmente Carl Philipp. Tamén ensináballes aos sobriños do duque e desenvolveu unha estreita amizade con outro excelente músico da cidade, o seu parente lonxano Johann Gottfried Walther, organista, compositor e lexicógrafo musical. Outras relacións amigables que entabulou foron co vicedirector do Gymnasium de Weimar, Johann Matthias Gesner, e co famoso compositor Georg Philipp Telemann, que residía en Frankfurt. Do mesmo xeito, algúns alumnos talentosos estimulaban a súa vocación como profesor, estando entre eles un dos sobriños do duque, Johann Ernst, mais Johann Tobias Krebs, Johann Martin Schubart e Johann Caspar Vogler, ademais dos seus propios fillos.[17]

Desgraciadamente, o desenvolvemento de Bach non se pode rastrear con detalle durante os anos 1708-14, período no que o seu estilo sufriu un profundo cambio. Existen poucas obras que se poden datar con seguridade. Unha serie de cantatas escrita en 1714-16, sen embargo, revela que sufriu a decisiva influencia da ópera italiana e das innovacións introducidas na música concertante levada a cabo por compositores italianos como Vivaldi, abrindo a súa obra a estruturas moito maiores e afectando á súa escrita vocal. Prováblemente, pola súa anterior proximidade co duque Johann Ernst, que fora á sáu vez un avezado músico e admirador da música italiana, Bach tería estudado as obras de Antonio Vivaldi e Arcángelo Corelli, entre outros compositores italianos, asimilando deste xeito o seu dinamismo e a súa emotividade harmónica, transcribindo as súas obras e aplicando ditas calidades ás súas propias composicións, que á súa vez eran interpretadas pola orquestra do duque Wilhelm Ernst. Este período foi moi frutífero, salientando entre as obras compostas en Weimar: a meirande parte das pezas do Orgelbüchlein (Pequeno Libro de Órgano), case todos os chamados 18 "Grandes" preludios corais, os trios máis antigos para órgano e a maioria dos prelúdios e fugas para órgano, se ben é O cravo ben temperado o maior exemplo de entre todas as súas composicións deste periodo.[12] No ambiente familiar comezou a escribir a obra Orgelbüchlein para o seu fillo maior Wilhelm Friedemann, unha obra didáctica que deixou inconclusa.

En 1717, tralo finamento do mestre de capela (en alemán Kapellmeister) da corte, Bach solicitou o posto vacante, mais o duque decidiu outorgarllo ao fillo do falecido mestre de capela. Este feito decepcionouno profundamente e o impulsou a presentar a súa dimisión, o que disgustou ao duque Wilhelm Ernst, que ordenou o seu arresto por algunhas semanas no castelo antes de aceptala.

Köthen[editar | editar a fonte]

De 1717 a 1723 Bach foi mestre de capela na corte do príncipe Leopold de Anhalt-Köthen. En 1720 faleceu a súa esposa, e un ano máis tarde volveu casar, esta vez coa cantante Anna Magdalena Wilcke. A partir de 1723 e ata a súa morte, Bach foi cantor na igrexa de Santo Tomás en Leipzig. Chegou a ser invitado á corte de Federico II o Grande en Sans Souci. Finou en 1750, despois dunha intervención fracasada no ollo. Bach foi quedándose cego ata perder totalmente a vista. Actualmente crese que a súa cegueira foi orixinada por una diabetes sen tratar.

Bach encabezou unha gran familia numerosa. Tivo 7 fillos do seu primeiro matrimonio e 13 do segundo. Tres dos seus fillos que tivo coa súa segunda esposa convertéronse en compositores respectados por dereito propio. Entre eles cóntanse Wilhelm Friedemann Bach (1710-1784), Carl Philipp Emanuel Bach (1714-1788, de quen Mozart tiña unha moi boa opinión) e Johann Christian Bach (1735-1782). Porén, a confianza que Bach puxo nun dos seus fillos maiores tivo tristes consecuencias despois do seu falecemento. O fillo perdeu para sempre varias Paixóns compostas polo seu pai (que quizais agora serían tan apreciadas como a Paixón segundo San Mateu e a Paixón segundo San Xoán). Se non fose polo coidado que tivo Carl Philipp Emanuel en conservar os manuscritos do seu pai, podería verse privado dunha boa parte das obras mestras de Bach.

Na época da súa vellez, cando a xente se refería a Bach facíano pensando no seu famoso fillo Carl Philipp. Nas xeracións que seguiron a Bach, soamente os compositores e músicos coñecían a súa obra. Así, por exemplo, Haydn, Mozart e Beethoven tiveron un grande aprecio pola obra de Bach.

Obra[editar | editar a fonte]

Entre as características sobresaíntes de Bach atópase o seu dominio de complexos e enxeñosos contrapuntos. Levou á súa culminación o xénero da fuga na súa obra O clave ben temperado que consiste en 48 preludios e fugas, un preludio e unha fuga para cada tonalidade maior e menor. Outro traballo importante é A arte da fuga que quedou incompleto á súa morte. Composto coa idea de que fose un conxunto de exemplos das técnicas de contrapunto, A arte da fuga consta de 14 fugas con diferentes formas, pero todas co mesmo tema básico.

Tamén revisten grande interese os seus concertos, que Bach compuxo baseándose na forma dos concertos de Antonio Vivaldi (1678-1741), compositor e violinista italiano contemporáneo seu. Así, por exemplo, os Concertos de Brandeburgo caracterízanse por estar dedicado cada un a un grupo diferente de instrumentos solistas. Bach escribiu moita da súa música para a igrexa luterana. En particular as súas cantatas foron compostas para as misas dominicais, e as súas paixóns para as cerimonias de Venres Santo.

Ademais das xa citadas, outras obras célebres de Bach son as Variacións Goldberg, as Suites para orquestra, as Suites para violoncello, os Concertos para violín e a Misa en si menor. A reestrea da Paixón segundo San Mateu o 11 de marzo de 1829 por Mendelssohn deu un gran pulo á divulgación da música de Johann Sebastian Bach.

O rexistro das obras de Bach foi elaborado por Wolfgang Schmieder. Coñécese polas iniciais "BWV", que significan Bach Werke Verzeichnis (Catálogo de obras de Bach). Bach tivo numerosos alumnos e estudantes ó longo da súa vida. Entre eles cóntase a Johann Friedrich Agrícola.

Notas[editar | editar a fonte]

  1. O 21 de marzo segundo o calendario xuliano en vigor naquel momento no territorio da actual Alemaña.
  2. Bach to School. "Lesson Plans" (en inglés). The Bach Choir of Bethlehem. http://www.bach.org/school_lessons.html. Consultado o 8-03-2012.
  3. Geiringer, p. 21-24
  4. 4,0 4,1 Geiringer, p. 24
  5. 5,0 5,1 Smith
  6. Geiringer, p. 24-27
  7. Geiringer, p. 25-27
  8. Geiringer, p. 27-30
  9. Smith
  10. Geiringer, p. 32-34
  11. Geiringer, p. 32-35
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 12,5 12,6 Emery & Marshall
  13. Geiringer, p. 34-39
  14. Geiringer, p. 42-43
  15. Geiringer, p. 46-50
  16. Geiringer, p. 46-51
  17. Geiringer, p. 51-53

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Johann Sebastian Bach
Wikiquote
A Galicitas posúe citas sobre: Johann Sebastian Bach

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]