Arandeira

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Arandeira
Arandeira en flor
Arandeira en flor
Clasificación científica
Reino: Plantae
División: Magnoliophyta
Clase: Magnoliopsida
Orde: Ericales
Familia: Ericaceae
Xénero: 'Vaccinium'
Especie: ''V. myrtillus''
Nome binomial
''Vaccinium myrtillus''
L.

A arandeira ou herba dos arandos[1] (Vaccinium myrtillus) é un arbusto da familia das ericáceas de froito comestíbel, o arando ou uva do monte.

Características[editar | editar a fonte]

De pequeno tamaño, entre 15 e 35 cm, medra en bosques, páramos e en zonas de montaña. As pólas, verdes, son triangulares e as súas flores, pequenas e verdosas, teñen os pétalos xunguidos formando un globo. As follas son ovais, dentadas e puntiagudas. Raramente cultivadas, o seu froito, o arando, recóllese das plantas bravas, sobre todo en Escandinavia e Polonia[2][3].

O froito e unha baga de cor morada ou negroide, ten taninos, ácido cítrico, ácido málico e, o que é infrecuente, ácido benzoico. Os arandos son comestíbeis, teñen un sabor agridoce e son consumidos en Europa dende a antigüidade especialmente no norte.[4]

Hábitat e Distribución[editar | editar a fonte]

Vaccinium myrtillus é nativa de Europa, norte de Asia, Groenlandia, o oeste do Canadá, e mais do oeste dos Estado Unidos.[5] Aparece en uceiras (terreos poboados de uces)e solos acedos.

En Galicia medra por riba dos 700 m especialmente nas provincias de Lugo e Ourense coma mato das fraga, carballeiras, bidueirais ou faiais, nos matos das beiras dos ríos das zonas montañosas e nos das abas das serras orientais. Aparece sempre sobre solos derivados de rochas acedas (silíceas), profundos, frescos e ricos en materia orgánica, nos ambientes húmidos e hiperhúmidos.[6]

Existe en Galicia outra especie de arandeira, a Vaccinium uliginosum subsp microphyllum, difícil de diferenciar destoutra, especialmente nas montañas.

A arandeira na cultura popular galega[editar | editar a fonte]

As arandeiras abundan nas provincias de Lugo e Ourense. Os primeiros dicionarios etnográficos de galegos falan delas, e do costume dos aldeáns de comer as bagas. Martín Sarmiento escribía: É unha planta fortiña que medra un pé e ten as follas recortadas e da figura da folla do buxo. No remate bota uns baguiños negros que comen os rapaces pastores ,etc. Na mariña non hai esa planta. A uva de oso ("gayuba"-"Arctostaphylos uva-ursi"); ou vén ser unha planta rastreira, como especie de arando, mais que ten os bagos encarnados e as follas máis grandes e semellantes ás do érbedo. É evidente que no Seixo hai arandos e para min é certo que onde hai arandos hai uvas de oso, polo común.[7]

Ditos[editar | editar a fonte]

  • Non vale un arando, din por Vilalba e Mondoñedo cando algo ten pouco valor[8].
  • Si, ho, vouche dar arandos da Serra Seca!, din na Gudiña, cando un neno colle berrinche por algo imposíbel[9].

Notas[editar | editar a fonte]

  1. Entrada nº 51. Xusto A. Rodríguez Río (coordinación) (2004). Termos esenciais de botánica. Servizo de Normalización Lingüística da USC. p. 22. http://www.usc.es/export/sites/default/gl/servizos/snl/terminoloxia/descargas/t-botanica.pdf.
  2. http://www.botanical-online.com/arandano.htm
  3. http://secocina.com/alimentos/arandanos
  4. The bilberry is an Old World equivalent of North American blueberry.
  5. http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=VAMY2&mapType=nativity&photoID=vamy2_001_ahp.tif USDA . accessed 11.10.2010
  6. http://www.vexetaciondegalicia.es/ma-vaccinium-myrtilus.html
  7. Tradución do texto do castelán ao galego, de Martín Sarmiento (1732-1770): Epistolario do P. Sarmiento, ed. de Xosé Filgueira Valverde e Mª Xesús Fortes Alén, Consello da Cultura Galega, Santiago,1995.
  8. Eugenio Reguera y Pardiñas (1840-1858): Traducción de algunas voces, frases y locuciones gallegas, especialmente de agricultura, al castellano, ed. de J. L. Pensado (Cadernos de Lingua, RAG, 1995)
  9. Eligio Rivas Quintas (2001): Frampas, contribución al diccionario gallego a través de Dicionario de Dicionarios da Universidade de Santiago de Compostela

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Galizionario
Vexa a entrada do Galizionario acerca de Arandeira